Trump İran'ı tehdit etti: 'Protestocuları öldürürlerse vurmaya hazırız'
İran'da artan hayat pahalılığına karşı 28 Aralık'ta başlayan protestolar altıncı gününe girdi. ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın protestocuları öldürmesi durumunda ülkesinin müdahale edeceğini söyledi.
Sosyal medya hesabı Truth Social'den bir paylaşım yapan Trump "Vurmaya hazırız" ifadelerini kullandı.
Trump "barışçıl protestoculara ateş açıp onları vahşice öldürmenin bir İran geleneği olduğunu" da ekledi.
İran yönetiminden bu sözlere yanıt Ali Larijani'den geldi.
Ülkenin dini lideri Ayetullah Hamaney'in danışmanı olan Larijani, böylesi bir müdahalenin, bölgeyi istikrarsızlığa sürükleyeceği uyarısını yaptı.
Ekonomik koşulların kötüleşmesi nedeniyle neredeyse bir haftadır süren kitlesel protestolarda en az sekiz kişinin öldüğü bildirildi.
Trump, paylaşımında Washington'un İranlı yetkililere karşı ne tür bir önlem alabileceğini belirtmedi.
Haziran ayında ABD, Trump'ın emriyle İran'ın nükleer tesislerine saldırı düzenlemişti.
Amerikalı yetkililer daha sonra, saldırıların Tahran'ın nükleer silah üretme olasılığını önemli ölçüde azalttığını iddia etti, ancak İran bu iddiayı reddetti.
İran misilleme olarak Katar'daki önemli bir ABD askeri üssüne füze saldırısı düzenledi.
Trump'ın son sosyal medya paylaşımından kısa bir süre sonra, Hamaney'in danışmanı Ali Larijani kendi uyarısını yaptı.
"Trump, ABD'nin bu iç meseleye müdahalesinin tüm bölgeyi istikrarsızlaştırmak ve Amerika'nın çıkarlarını yok etmek anlamına geleceğini bilmeli" diye yazdı.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestocuların "meşru taleplerini" dinleyeceğini söyledi.
Ancak ülkenin Başsavcısı Muhammed Movahedi-Azad, istikrarsızlık yaratmaya yönelik her türlü girişimin "kararlı bir yanıt" ile karşılanacağı uyarısında bulundu.
İran'da 1 Ocak'ta protestoların beşinci gününde altı kişinin öldüğü bildirildi.
Yarı resmi Fars haber ajansı ve insan hakları örgütü Hengaw'a göre, güneybatıdaki Lordegan kentinde protestocular ile güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalarda iki kişi öldü. Hengaw, ölenlerin protestocular olduğunu belirterek, isimlerini Ahmed Celil ve Sajad Valamaneş olarak açıkladı.
Fars'ın haberine göre, üç kişi Azna'da, bir kişi ise Kudheşt'te öldürüldü. Her iki olay da ülkenin batısında meydana geldi. Haberde, ölenlerin protestocular mı yoksa güvenlik güçleri mensupları mı olduğu belirtilmedi.
İran'ın merkezindeki Fuladşehr'de bir kişinin, güneydeki Mervdeşt'te de bir kişinin öldüğü bildirildi.
BBC, bu ölümleri bağımsız olarak doğrulayamadı.
İranlı yetkililer daha önce, ülkenin gönüllü güvenlik güçleri Besic mensubu bir gencin 31 Aralık'ta batıdaki Kuhdeşt kentinde öldürüldüğünü açıklamıştı.
Ancak protestocular, bu kişinin kendilerinden olduğunu ve güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldüğünü söyledi.
Binlerce kişinin katıldığı 2 Ocak'taki cenaze töreninde çatışmalar yaşandığı bildirildi. Üniformalı güvenlik güçleri cenazeyi taşımaya çalıştı, ancak kalabalık tabutu ellerinden aldı ve güvenlik güçlerini kovaladı.
Protestolar nasıl başladı?
İran'da protestolar 28 Aralık günü, İran Riyali'nin serbest piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başladı.
Tahran'da Kapalı Çarşı'daki esnafın greve gitmesi sonrası başka şehirlere de yayıldı.
BBC Farsça Servisi 28 Aralık'tan bu yana Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd şehirlerinde gösteriler düzenlendiği doğruladı.
Sosyal medyada paylaşılan videolarda protestocularla güvenlik güçleri arasında çatışmaların yaşandığını gösteriyor.
Görüntülerde güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için biber gazı kullandığı görülüyor. Silah sesleri de duyuluyor.
Güvenlik güçleri ile çatışmaların yaşandığı bölgelerde araçlar ateşe verildi.
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in yönetimine son verilmesini isteyen sloganlar da atıldı.
Tahran'daki bir üniversitenin rektörlük binası önünde birkaç öğrencinin tutuklandığına dair görüntüler ve haberler de geliyor.
Ayrıca protestoları şehirlerin belirli yerleriyle sınırlayan bir yasa tasarısı üzerinde çalışıldığı belirtiliyor.
'Orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek'
Protestolar başladığında İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Aza, barışçıl protestoların meşru olduğunu, ancak güvensizlik yaratmaya yönelik her türlü girişime kararlı bir şekilde karşılık verileceği uyarısında bulundu.
Başsavcı, "Geçim kaygılarıyla ilgili barışçıl protestolar, toplumsal ve anlaşılabilir gerçeklerin bir parçasıdır" dedi ve ekledi:
"Ekonomik protestoları güvensizlik aracı, kamu malına zarar verme aracı veya dışarıdan tasarlanmış senaryoların uygulanması aracı haline getirme girişimlerine kaçınılmaz olarak yasal, orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek."
Başsavcı Muhammed Movahedi-Azad'ın açıklaması İsrail'in dış istihbarat servisi Mossad'ın sosyal medyada İranlı protestoculara "sizinleyiz" mesajı paylaşmasından günler sonra geldi.
Mossad, Farsça yaptığı paylaşımda İranlıları "sokaklara çıkmaya" teşvik etti.
İran hükümetinden ilk olarak, "sert seslerle karşılaşılsa bile protestocuların sabırla dinleneceği" mesajı gelmişti.
Kaynak,EPA
Fotoğraf altı yazısı,İranlı esnaf ve tüccarlar, 29 Aralık'ta başkent Tahran'da ekonomik koşulları protesto etti.
İran'da Merkez Bankası Başkanı değişti
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 29 Aralık akşamı X'te yaptığı açıklamada, İçişleri Bakanı'na protestocuların "temsilcileri" olarak tanımladığı kişilerle görüşmeler yapması, "sorunları çözmek ve sorumlu davranmak" için önlemler alınması talimatı verdiğini duyurdu.
Mesud Pezeşkiyan, İran Merkez Bankası Başkanı Muhammedreza Farzin'in istifasını kabul etti.
Pezeşkiyan, Farzin'in yerine eski Ekonomi ve Maliye Bakanı Abdolnasser Hemmati'yi atadı.
Üniversite öğrencileri de protestolara katılarak, İran'da nihai gücü elinde bulunduran dini lider Ayetullah Ali Hamaney'e atıfla, "Diktatöre ölüm" de dahil hükümet karşıtı sloganlar attı.
Bazı protestocuların, 1979 İslam Devrimi'nde devrilen Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi'yi destekleyen "Şah çok yaşa" gibi sloganlar attığı da duyuldu.
ABD'de yaşayan Rıza Pehlevi ise X hesabında yaptığı açıklamada, "Sizinleyim. Zafer bizimdir çünkü davamız haklı ve birlik içindeyiz" dedi ve şöyle devam etti:
"Bu rejim iktidarda kaldığı sürece, ülkenin ekonomik durumu kötüleşmeye devam edecek."
Trump ile Netanyahu'nun görüşmesinde İran da konuşuldu
ABD Dışişleri Bakanlığı, Farsça X hesabından yaptığı paylaşımda, protestolara destek verdi.
Açıklamada, ABD'nin, yıllarca süren başarısız politikalar ve ekonominin kötü yönetilmesi nedeniyle "onurlu bir yaşam ve daha iyi bir gelecek" arayanların yanında olduğu belirtildi.
ABD ayrıca protestocuların "cesaretlerini" övdü.
29 Aralık'ta Florida'da ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında yapılan görüşmede, İran'daki son gelişmelerin önemli bir yer tuttuğu bildirildi.
Donald Trump, daha sonra düzenlenen ortak basın toplantısında İran'da rejim değişikliğini destekleyip desteklemediği konusunda yorum yapmaktan kaçındı.
Trump, İran'da yaşayanlarla ilgili olarak, "Birçok sorunları var: Devasa enflasyon var. Ekonomileri iyi değil, çökmüş durumda. İnsanların çok mutlu olmadığını biliyorum" dedi.
Trump ayrıca, balistik füze veya nükleer programlarını yeniden inşa etmeleri halinde, İsrail'in İran'a yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesini destekleyebileceğini de söyledi.
ABD, Haziran ayında İsrail ile İran arasında 12 gün süren savaş sırasında, İran'ın önemli uranyum zenginleştirme tesislerine hava saldırıları düzenlemişti.
İran ise ısrarla nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu vurguluyor.
Ülkenin dini lideri Hamaney daha önce defalarca, İsrail hükümetinin savaş sırasında İran'da kitlesel protestoların patlak vermesini ve rejimin devrilmesini umduğunu söylemişti.
Hamaney Eylül ayında yaptığı açıklamada, "Sokaklarda fitne çıkarmak istediler. Ama insanlar düşmanın istediklerinden kesinlikle etkilenmediler" demişti.