İstanbul’un Kaybolan Meslekleri
(Sucu, Bozacı, Arnavut Ciğercisi ve Diğerleri)
İstanbul yalnızca camileri, sokakları ve semtleriyle değil; bir zamanlar her köşe başında rastlanan meslekleriyle de bir şehirdi. Bu meslekler sadece geçim yolu değil, aynı zamanda günlük hayatın ritmini, sesini ve kokusunu belirleyen folklorik unsurlardı. Bugün çoğu ya tamamen kayboldu ya da hatıralarda yaşıyor.
Sucu: Mahallenin Sessiz Emekçisi
Şebeke suyunun yaygınlaşmadığı dönemlerde, evlere içme suyu taşıyan sucular İstanbul’un vazgeçilmez figürlerindendi. Omuzlarında sırık, iki yanında bakır ya da toprak güğümlerle sokak sokak dolaşırlardı.
- Sular genellikle çeşmelerden ya da bentlerden alınırdı
- Her mahallenin “tanınmış” sucuları olurdu
- Güven ilişkisi esastı; ev halkı suyu gönül rahatlığıyla teslim alırdı
Bugün musluklardan akan su, sucularla birlikte mahalle içi dayanışmayı da tarihe gömdü.
Bozacı: Kış Gecelerinin Sesi
“Booozacıııı!”
Bu nida, İstanbul’da kışın geldiğini haber veren bir çağrıydı. Bozacı, yalnızca bir içecek satıcısı değil; gecenin, sohbetin ve sıcaklığın sembolüydü.
- Genellikle akşam saatlerinde sokaklara çıkarlardı
- Boza, kalın bardaklarda, üstüne leblebiyle servis edilirdi
- Mahalleliyle sohbet eder, hal hatır sorarlardı
Vefa Bozacısı gibi istisnalar dışında, gezici bozacı figürü artık nostaljik bir hatıra.
Arnavut Ciğercisi: Sokak Lezzetinin Ustası
Bugün restoran menülerinde gördüğümüz Arnavut ciğeri, bir zamanlar seyyar tezgâhlarda pişirilirdi. Arnavutluk’tan İstanbul’a gelen ustalar, bu mesleği bir kimlik gibi taşırdı.
- Küçük bakır tavalar
- Odun ateşi
- Hızlı, ustalıklı doğrama
Arnavut ciğercileri, İstanbul’un çok kültürlü mutfak yapısının canlı örneklerindendi.
Diğer Kaybolan İstanbul Meslekleri (Kısa Kısa)
- Şerbetçi: Ramazanlarda sokak sokak dolaşırdı
- Macuncu: Renkli macunlarıyla çocukların gözdesiydi
- Yoğurtçu: Özellikle yaz aylarında mahalleye gelirdi
- Eskici: “Eskiciiii!” sesiyle bilinir, takas kültürünü yaşatırdı
- Gazozcu: Cam şişelerde gazoz satardı
Her biri, İstanbul’un sokaklarına bir ses, bir renk, bir ritim katardı.
Neden Kayboldular?
Bu mesleklerin kaybolmasının başlıca nedenleri:
- Modern altyapı ve teknoloji
- Süpermarket ve zincir işletmeler
- Değişen yaşam temposu
- Sokak kültürünün gerilemesi
Ama asıl kayıp, mesleklerle birlikte giden insani temas ve mahalle ruhu oldu.
Bugünden Geriye Kalan
Bugün bu meslekler:
- Anılarda
- Eski fotoğraflarda
- Türkülerde, edebiyatta
- Forum başlıklarında ve sohbetlerde
yaşıyor.
Belki de onları hatırlamak, İstanbul’u bir şehirden fazlası yapan şeyleri korumanın ilk adımıdır.
