Manisa - Kurşunlu Hanı

[başaran doğu]

Manisa merkez ilçesi çarşı mahallesi borsa caddesi ve 1300 numaralı sokağın kesiştiği noktada Hatuniye camiinin güneyinde bulunan yapı; kültür varlıkları ve müzeler genel müdürlüğünün, doğal ve kültürel varlıkları koruma envanteri kayıtlarına göre 47 pafta, 360 oda ve 19 parselde konumlanmıştır.

Kurşunlu han kareye yakın dikdörtgen planlı, kısmen üç katılı, revaklı şadırvanlı avluludur, revakların üzerlerini dıştan kasnaksız kubbeler, hücrelerin üzerlerini ise tek yöne eğimli çatı örter. Revaklar içeriden yine kubbe görüntüsü verir ancak hücreler tonozla örtülüdür. Çatıdan kare bacalar yükselir. Kısmen üç katlı olduğunu söylememizi sağlayan batı girişi üzerindeki bölüm, giriş revakının üzerine inşa edilmiş dikdörtgenimsi bir hücredir ve bu hücrenin üzeri ortadan destek kemeri atılmak vasıtasıyla doğu batı doğrultusunda iki sekizgen kasnaklı kubbe ile örtülüdür. Kapı ve pencereler çökertme sivri kemer alınlıklı dikdörtgen planlıdır.

Yapının doğu ve batı olmak üzere iki girişi mevcuttur, ancak doğal kültürel varlıları koruma dökümüne göre kuzeyde kapatılan bir üçüncü kapıdan söz etmektedir. Bunlardan doğuda olanın vakfiyesinde bildirildiği gibi ahır gurubuna geçişi sağladığı düşünülmektedir. Aslında bu kapı orijinalde dışarıya açılmıyordu. Bu gün ise ağır bölümünden geriye sadece temel izleri kalmış bu temeller üzerine asfalt atılarak bahçe olarak kullanılmaktadır. Batı girişi ise asıl giriş olarak düşünülmekte ve renkli taş işçiliğiyle süslenmiş sade bir görünüme sahiptir. Yapının kuzey ve batı kısmında dışarıda dükkânlar mevcuttur, batı kısımdaki 10 dükkân orijinal olup, 5 i girişin sağında ve 5 i solunda olarak inşa edilmiştir içten tonozlu, dıştan ise üzerleri tek yöne meyilli çatı ile örtülüdür. Kuzeydeki dükkânlar ise orijinalliğini yitirmiş durumdadır. Bunun sebebi ise Hatuniye Camii ile kurşunlu han arasından geçen borsa caddesinin büyütülmesi sırasında dışa taşıntılı olan kuzey dükkânlarının yıkılarak yola dâhil edilmesinden kaynaklanmaktadır. Dükkânlar bu olaydan sonra tamamen ortadan kaldırılmak yerine kuzey taraf alt katta kalan hücrelerle aralarındaki duvarlar kaldırılarak hücreler dükkânlara dâhil edilmiştir.

Hanın duvarları bir sıra kesme taş ve iki sıra tuğla ile almaşık sistemde inşa edilmiştir.

Vakfiyesinde; 36 alt, 38 üst odalı, avlu ortası havuzlu, büyük bir ahırlı ve 21 dükkânlı, kareye yakın dikdörtgen planlı ve revaklı avlulu olarak tarif edilir.
Simetrik plan gösteren hanın her kolunda 8 ve köşelerde birer olmak üzere 36 odadan oluşur. Yalnız güney doğudaki tuvaletler dışa taşarak simetriyi bozar. Bu da yaptığım araştırmada belediyenin arsası üzerine sonradan inşa edilmiştir. Tuvaletler uzunca bir koridor ve koridorun sonunda 4 hücreden oluşur.

Kuzeydeki hücreler hariç diğer hücrelerin içerisinde toplam 3 niş görülür bunlardan bir tanesi ocak nişi olduğu diğerlerinin ise raf görevi gördüğü saptanmıştır.

Kuzey koldaki odalar dükkânların büyütülmesi sırasında avluya kapatılmış diğer koldaki odalar birer kapı ve birer pencere ile revaklara açılır. Revaklar kare kaideli sütunlar üzerine oturur. Alt kat revaklarının üzeri tonozla örtülü, üst kat revakları ise kubbelidir.

Batı giriş iç içe geçmiş iki revak şeklindedir, dıştaki birinci revak yuvarlağımsı bir sivri kemerle dışa açılır, ikincisi ise çapraz tonozla örtülüdür. Bu giriş revakının iki yanında zamanında görevlilerin kaldığı iki oda inşa edilmiştir. Bu odaların üstünde ise giriş kapısının iki yanında dışarıdan görünür şekilde iki oda vardır ve bu odaların üzeride kubbe ile örtülüdür. Batı girişi revakından bir merdivenle üst kata ulaşılır.

Kurşunlu han plan özelliklerinden; kareye yakın planlı revaklı şadırvanlı avlulu ve iki katlı oluşundan bursa Geyve hanına (1419–1420) ve koza hanına (1491) benzer. Geyve den farkı üst kat revaklarının kubbeyle örtülü olması, revakların sütunlar üzerine oturması ve girişin dikdörtgen şeklinde dışarıya taşmasıdır. Koza hanından farkı ise avlu ortasında bir köşk mescidin bulunmaması ve yanda ahırların olmayışıdır. Ayrıca bu iki handa da kurşunlu handaki gibi dışta dükkânlar yoktur.

Yapı ilk olarak II. Beyazıt’ın eşi Hüsnü şah (Hüsniyeşaz) Sultan tarafından Hatuniye camiine gelir getirmesi için inşa edilmiştir. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında otel olarak kullanılmış şuanda da 1976 yılındaki son onarımdan sonra öğrenci yurdu olarak kullanılmakta.

Han 1611 yılındaki depremde harap olmuş, İstanbul’dan gelen emirle 1643 – 1644 yılları arasında büyük bir onarım görmüş. Kuzey dükkânları 1964 borsa caddesi vakasında yıktırılmış ve son onarım 1967 – 1970 yılları arasında vakıflar genel müdürlüğü tarafından yaptırılmıştır


Kitabesi olmayan yapının fatih döneminde 1497 yılına ait bir Arapça vakfiyesi vardır. Yapı ismini ilk inşasında kubbelerinin kurşunla kaplanmasından dolayı kurşunlu han adını almış ancak şuanda kurşunun maliyetinin yüksekliğinden dolayı kurşuna çok benzeyen galvanizli saç ile örtülmüştür ancak şuanda bu galvanizli saçlar küflenmiş ve kötü bir görüntü oluşturmuştur.

Kaynakça;
Hakkı Acun, Manisa’da Türk Tarihi Yapıları.
Kültür Varlıkları Ve Müzeler Genel Müdürlüğü.

Eski Fotoğrafları


(+)







(+)




(+)




(+)

Kuzey'den bakış.


(+)




(+)

Batı Cephesi (Taç Kapının Bulunduğu Cephe)


(+)

Taç Kapı.


(+)




(+)

Taç Kapı'nın koridoruna avlu yönünden bakış.


(+)

Avlu.


(+)




(+)

İkinci kata çıkışı sağlayan merdivenler.


(+)

İkinci kat revakları ve odalar.


(+)



Detay.


(+)

Bir öğrenci gömlek ütülerken


(+)

Çalışmayı hazırlayan Musa arkadaşıma teşekkürü borç bilirim.

[Etka]

Daha bugün gittim çok güzel bir yer, sakin. Acaba burdada gizli dehlizler var mıdır ?

[ibrahim eraybat]

(+) günümüzde öğrenci yurdu..

[Berktuğ]

(+)

[salihhr]

(+)