İstanbul'daki 'Selâtin Camileri' Hakkında Mukayeseli Çizelge

[Akın Kurtoğlu]

İstanbul'da mevcut bulunan "Selâtin Camileri" ile ilgili karşılaştırmalı bir liste yapmak gerekliydi. Buna ilk adımı atalım ve sırasıyla 5'erli gruplar halinde bu camilerimizin her türlü özelliğini biraraya getirelim. Bir sonraki aşamada da her caminin siteiçindeki alâkalı başlığına link verir, üzerine de (Ramazan bitmeden) bir İstanbul haritasında bu camileri mouse ile işaretleyerek anında ulaşacak tarzda interaktif bir harita çalışırız. Böylece bu konuda Net ortamında çok kapsamlı bir "başvuru listesi" hazırlamış oluruz hep birlikte...

Alttaki ilk beşli grupta bulunan satır ve sütunlarda kayıtlı olan değerlerde birtakım yanlışlıklar olabilir. Bunları da sizlerden gelen uyarılarla anında düzeltiriz...

Akın KURTOĞLU

[Akın Kurtoğlu]

İSTANBUL'DAKİ "SELÂTİN" CAMİLERİN ÖZELLİKLERİ CAMİNİN ADI SÜLEYMANİYE SULTANAHMED AYASOFYA FATİH YENİCAMİ BÖLGESİ Suriçi Suriçi Suriçi Suriçi Suriçi SEMTİ Süleymaniye Sultanahmed Sultanahmed Fatih Eminönü İNŞA TARİHİ 1549 1609 532 1463 1598 İNŞA SÜRESİ 8 yıl 7 yıl 5 yıl 8 yıl 65 yıl BÂNİSİ Kanuni Sultan Süleyman I. Ahmed I.Justinianus Fatih Sultan Mehmed Hân Safiye Sultan Turhan Sultan MİMARI Mimar sinan Sedefkâr Mehmed Ağa Antonios ve Isidor Mimar Tahir Ağa Davud Ağa Dalgıç Ahmed TOPLAM MİNARE 4 6 4 2 2 TOPLAM ŞEREFE 10 16 4 4 6 TOPLAM KUBBE . . . . 66 STİL Klâsik Klâsik X Barok Klâsik EBAT 63 X 69 m. 64 X 72 m. 81 X 70 m. . X . m. 35.5 X 41 m. KAPASİTE 27.000 . 20.000 . . TOPLAM PENCERE 138 260 . . . FİL AYAĞI 4 4 4 4 4 AÇILIŞ TARİHİ 1557 1616 537 1471 / 1771 1663 KUBBE YÜKSEKLİĞİ 4 4 4 4 4 KUBBE ÇAPI 27.4 m. 22.0 m. 31.2-32.8 m. . 17.5 m. KAPI ADEDİ 5 2 . 3 3 KÜLLİYESİ Var Var Var Var Var AVLUSU Var Var Var Var Var İNŞA SAYISI 1 defa 1 defa 4 defa 2 defa 1 defa SON CEMAAT YERİ Avluya dahil Avluya dahil . Avluya dahil 8 sütun / 9 kubbe İÇ AVLU (SÜTUN) 24 26 . 18 . İÇ AVLU (KUBBE) 28 30 . 22 . KUBBE PENCERESİ 32 . 40 . 24 MİNARE YÜKSEKLİĞİ 76 m. ve 56 m. . . . . ÖZELLİĞİ  İnşasında 3000 işçi çalıştı.  Özel ses Akustiği,  Kapasitesi.  6 minareli,  21.043 çiniye sahip. Müze olarak kullanımda,  Suriçi’nin en eski camii,  Özel ölçüleri.  Fethin ilk büyük camii.  65 yılda inşa edildi.  Toprak dolgu alanda.

[Akın Kurtoğlu]

Bir de bir ricamız var: Sitede bu ilk 5'li caminin en güzel görünen birkaç resmini buraya iliştirirsek ya da linkini verirsek, içlerinden seçmeler yaparak tepelerindeki belirtici fotoğraflarında kullanırız.

Akın KURTOĞLU

[Akın Kurtoğlu]

"Selâtin Camii" ne demektir? Bu konuda da kısa bir bilgi iliştirelim:

İnşa masraflarını bizzat padişahların, eşlerinin ve valide sultanların kendi bütçelerinden karşıladıkları ve 2 ya da daha fazla minareye izin verilen camilere "Selâtin" adı verilir. İçlerinde, padişah ve padişah ailesinin namaz kılmasına ayrılan özel birer bölme, "Hünkâr mahfili" mevcuttur.

Selâtin: Sultan kelimesinin çoğulu olup; Sultanlar, Sultanlar'a ait anlamına gelmektedir.

İstanbul genelindeki Selâtin camileri: Sultanahmed, Ayasofya, Yenicami, Nur-ı Osmaniyye, Bayazıd, Lâleli, Şehzadebaşı, Süleymaniye, Fatih, Eyüb Sultan, Pertevniyal Valide Sultan, Hırka-i Şerif, Yavuz Sultan Selim, Edirnekapı Mihrimah Sultan, Üsküdar Mihrimah, Üsküdar Yeni Valide, Üsküdar Selimiye, Beylerbeyi Hamid-i Evvel, Yıldız, Nusretiye, Dolmabahçe... (Unuttuğumuz kaldı mı? )

İstanbul dışında ise; Edirne Selimiye ve Bursa Ulucami, Selâtin camilere birer örnek gösterilebilinir.

Selâtin camiler genellikle yaptıranın ismiyle anılırlar: Süleymaniye, Fatih, Bayazıd gibi padişahın bizzat kendi ismi, ya da Pertevniyal Valide Sultan, Mihrimah Sultan gibi valide veya hanım sultanların adlarıyla... Ancak aralarında Lâleli, Nusretiye, Hırka-i Şerif, Şehzade, Eyüb gibi bir başka şahsa, olaya ya da kutsal bir eşyaya atfedilenleri de bulunmaktadır. Bu camilerin hemen tamamında en az 2 minare bulunur. Önemine ya da o dönemin mimari geleneği çerçevesinde 4 ve 6 şeklinde türevleri de bulunan Selâtin camilerdeki minare sayısı muhakkak çifttir. Tamamına yakınının vakfiyesi mevcuttur (İleride de kendi kendini maddi anlamda idare etmesine yetecek olan destek yapıları).

Akın KURTOĞLU

[Mehmet Satuk BUĞRA]

Aya Sofya ile ilgili bir iki ekleme ve düzeltme yapmak isterim.

Aya Sofya'nın açılış tarihi; 27 Aralık 537'dir. Patrik Menas tarafından büyük bir tören ile açılmıştır. -II.Constantin döneminde -337-361- inşaa ettirilen ve 360 yılında takdis edilen II.Aya Sofya'nın yerine yapılmıştır. Günümüze ulaşan yapının gerçek ismi III.Aya Sofya'dır. Kendi döneminde "Megale Ekklesia" yani "Büyük Kilise" olarak anılmıştır.

Iustinianus III.Aya Sofya'yı 5 yıl 10 ayda inşaa ettirmiştir.

9. y.y. ait ve yarı efsanevi bir anonim eser olan "Narratio"ya göre: "İnşaatta her birinin emrinde 100 kişi çalışan 100 duvar ustası, toplam 10.000 kişi" çalışmaktaydı.

Kilisenin mimarılarından birisinin ismi yanlış yazılmış; Antonios değil Anthemios'dur. Mimarlarının tam künyesi ise: Tralleisli (Lidya) Anthemios ve Miletos,'lu İsadoros'dur. Bu iki kişi için çağdaş yazarlar 6.y.y.'da "Mimar" sözlüğü yaygın olmasına rağmen "mekhanikos veya mekhanipoioi" olarak söz edilmektedir. Bu terimler tasarım sanatını icraa eden çok az sayıda kişiyi ifade eder. Hasılı bu kişiler mimar değil "Mekhanike Teoria" yani Mekanik Bilmi Ustalar'ıdır.

558 yılında III.Aya Sofya'nın kubbesi, doğu tarafındaki büyük kemer ve yarım kubbeyle birlikte çöktü. İl kubbenin yerine yenisi Miletoslu İsidoros'un yeğeni mekhanopoios genç İsodoros tarafından inşaa edildi. Görevlendirme 558 yılında İmparator tarafından yapıldı. Bu inşaa 530'larda tüm kiliseyi inşaa etmek için geçen zamanın üçte ikisini kapsadı. III.Aya Sofya'nın tamamlanıp tekrar takdis edildiği 24 Aralık 562 tarihinde Iustinianus hala tahttaydı. Günümüze kadar gelen kubbe bu kubbedir, mimarinin yapılış tarihiyle karıştırılmasını bu restorasyona bağlamak pek de yanlış olmaz sanırım. 1343 ve 1344 yıllarında ardı ardına yaşanan depremler sonucunda, doğudaki büyük kemer ve büyük kemer çökmüş, büyük kubbenin başka üçte birlik bölümü de -başka on üç kaburgayı kastediyorum- 1346 yılında çökmüştür. Bu bölümlerin yeniden inşaasıda 1354 yılında Phakeolatos denetiminde, stratopedarches (büyük kumandan) Astras ve Latin uyruklu John Peralta adlı iki mimar tarafından tamamlanmıştır.

Sekiz yüz yıl boyunca III.Aya Sofya dünyadaki en büyük tonozlu yapı olma ünvanını sürdürdü.

Altıncı yüz yılda mimarinin açılışı için öze olarak Grekçe bir ilahi bestelenmiştir. İlahin adı: Kontakion'dur.

İsa'nın bu kutsal kilisesinin ihtişamı
Yukarıdaki gök kubbeden de üstündür
Çünkü sadece gözle görülen bir ışık sunmakla kalmayıp
Hakikat Güneşi'nin ilahi aydınlığına taşımakta
Hem gece hem de gündüz Kutsal Ruh'un kelamının ışınları ile
Muhteşem şekilde aydınlatmakta
Aklın gözleri de "Işık olsun!" diyen Tanrı tarafından aydınlatılmaktadır.

Yapı elemanı olarak Batı'da Roma İmparatorluğu'ndaki anıt eserlerde yaygın olarak kullanılan betonun aksine taş,tuğla ve harç kullanılmıştır. Yapının tamamı, değişik tipteki tonozlarla örtülmüş ve kalın harç tabakası içine gömülmüş tuğlayla örülmüş duvardan oluşur. Merkezi kubbe, iki yarım kubbe, diğer yarım kubbeler, zemin kat neflerinin ve galerilerinin üzerindeki beşik tonozlar ve kubbesel tonozların hepsi tuğla ve kalın harç tabakasının, durumun gerektirdiği şekilde ustalıkla kullanılmasıyla inşaa edilmiştir.Harç tabakalarının ek yerleri 50-60 mm kalınlığında ve tuğlalardan daha kalın olup tuğla harç oranı 2:3'tür; böylece strüktür, tuğladan çok bir harç kütlesinden oluşmaktadır. Tuğlaların hemen hemen tümünün ortalama boyutları, yüzey olarak 0,375 metrekare ve kalınlık olarak 40-50 mm'dir; merkezi kubbenin altındaki ana kemerler ise çok nadir görülen ve 0,7 metrekareye varan yüzey ölçüsündeki büyük tuğlalar kullanılarak yapılmıştır; bunların ithal edildiği tahmin edilmektedir.

Günümüzde ana payelerin düşey sapması 61 cm civarındadır. Bu eğilme deformasyonun nedenlerinden biri, geç donan harçtı.

[mehmet ÇİMEN]

Ayasofya camii ve diğerleri için aşağıdaki linkleri önerebilirim.
http://wowturkey.com/t.php?p=/tr329/metehan_akdog ...G_0277.jpg

Yeni camii için,
http://wowturkey.com/t.php?p=/tr322/sukru_ince_Ye ..._camii.jpg

Sultanahmet(bluemosgue) için,
http://wowturkey.com/t.php?p=/tr325/Bekir_Kurt_bk ...ahmet2.jpg

Süleymaniye camii için;
http://wowturkey.com/t.php?p=/tr203/Bulent_ARAS_s ...niye04.jpg

Fatih camii için,
http://wowturkey.com/t.php?p=/tr44/kemal_bereket_ ..._camii.jpg

Güzel bir çalışma olacak,kolay gelsin..

[İSMAİL ÇELİK]

[Mineb]

Ayasofya bildiğimiz anlamda selatin camii değildir aslında ama neyse...

Ve 3 kapısı bulunmaktadır.

[ömer..]

Ortaköy'deki Büyük Mecidiye Camii, Sultan Abdülmecid zamanında yapılmış bir selâtin camiidir.

[ayncalut]