Adana Belemedik Yolları

8 yıl önce - Pts 10 Ağu 2015, 12:08

lokomotif bir demiryolu terimidir.
kaldı ki dizel trende öz türkçe bir sözcük değildir. (diesel train)

lokomotif sözcüğünün türkçemizde bire bir karşılığı bulunmamaktadır. sonuçta dilimize yabancı dillerden girmiş bir demiryolu terimidir.

bunun yanında dizel tren sözü demiryol terimleri açısından oldukça geniş bir ifadedir. şöyle bir özetlersek;

mesela;
- yük treninin çeken lokomotif dizelse bu trene de dizel tren denir.
- yolcu treni ise de dizel tren denir.
- dizel motor ile çalışan mototren denilen dizel motorlu vagon setleri de dizel trendir.
- manevra ve konteyner taşıyıcı demiryol araçlarıda yine akaryakıtla çalışmaları durumda dizel trendir.
- dizel motor ile hareket yeteneğine sahip tekli ray otobüsleri de yine dizel trendir.
- bununla birlikte yol yapımında kullanılan demiryolu yapım tamir bakım araçları da dizel tren olabilieceği gibi;
- bir dönem kömür sıkıntısı nedeniyle akaryakıt yakmak suretiyle çalışan buharlı (karatrenler) içinde dizel tren terimi kullanılabilir.
- ayrıca yine yüksek performans ve sürat için gaz türbin motorlu tren setleri ve lokomotiflerde bulunmaktadır. bunlara da akaryakıtla çalıştıkları için yine dizel motorlu olmadıkları halde dizel tren denilebilir.

dizel motorlu lokomotiflerde kendi aralarında dizel elektrik dizel hidrolik olarak ayrılırlarki dizel elektrik lokomotifler aslında çalışma prennsipleri itibariyle dizelden çok elektrik enerjisi ile hareket ederler dizel yakıt sadece lokomotifin hareket enerjisini sağlayan jeneratörün çalışmasını sağlar ki çalışma prensibi esas alındığında motor yapıları bakımından dizel elektrik lokomotifler her ne kadar dizel olsalarda diğer dizel lokomotif türü olan dizel hidrolik lokomotiflerden çok, elektrikli lokomotiflerle benzerlik gösterirler.

bu nedenle lokomotifler için dizel tren ifadesi eksik ve de hatalıdır.

bu yanında karatrenden kasıt buharlı lokomotiflerse bu ifade de yine eksik ve hatalı bir ifadedir.

sonuçta;

- elektrik enerjisi ile çalışan lokomotiflere elektrikli lokomotif
- dizel enerji ile çalışan lokomotiflere dizel lokomotif
- buhar enerjisi ile çalışan lokomotiflere ise buharlı lokomotif denilmektedir.

katar ise bu lokomotiflerin çektiği vagonlarla birlikte oluşturduğu tren grubuna verilen genel bir isimdir.

kara trene gelince ise bu ifade özellikle halk arasında buharlı lokomotiflerin gerek siyah renkleri, gerek yakıtı olan kömürün oluşturduğu ve kömürün yanması sonucu bacasından çıkan kara duman ve bu dumanın lokomotif ve vagonlar üzerinde oluşturduğu is tabakası nedeniyle verilen bir isimdir.

kara tren için doğru ifade ise buharlı lokomotiftir. (buharlı lokomotifin çektiği katar veya tren.)

lokomotif kelimesini yukarıda da belirttiğim gibi dilimize yabancı dillerden giren bir terim - sözcük olduğu için türkçede tam karşılığı yoktur bu nedenle lokomotif sözcüğünü tam türkçeleştirmeye çalışırsak yerine; çeken, katarçeken vagonçeken gibi ifadeler kullanılabilir.

ancak konu biraz daha teknik olan bir demiryol terimini türkçeleştirmeye gelince;
mesela dizel elektrik lokomotifin tam türkçeye çevrilmesi olursa herhalde;

"deposunda bulunan mekanik pompalar ve borular aracılığı ile emdiği dizel türü akaryakıtı içerisinde bulunan mevcut manyetik güç sağlayıcıda bir başlangıç kıvılcımı ile başlayan seri patlamalarla birlikte içerisindeki düzeneğin döndürülmesi suretiyle ürettiği manyetik gücü dışı yalıtılmış iletken teller aracılığı ile tekerleklerinde bulunan manyetik güç ile çalışan motorlara iletmek suretiyle bu gücün tekerleklerden yol aldığı demir çubuklara boşalması yoluyla motorlarında oluşan manyetik güç ile hareket eden katarçeken."

gibi bir ifade ile karşılaşırdık ki bence lokomotif diyerek bu olayı kapatırsak hem kelimeden hem zamandan hem de akıl sağlığımızdan hatrı sayılır derecede önemli bir tasarruf sağlarız.

o nedenle nasıl ki çok oturgaçlı götürgece halen herşeye rağmen otobüs demeye devam ediyorsak; en iyisi biz yine lokomotife lokomotif diyelim.