Dutyfree(freeshop)

19 yıl önce - Pts 21 Hzr 2004, 20:55

Dutyfree(freeshop)

Dutyfree(freeshop)
(hepimiz duyduk genelde veya alis-verisimiz olmustur ama gazete Türkiye güzel aciklamis..)

Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali günde 30 bin kadar yolcu tarafından kullanılıyor. Bu yolcuların uçuş saatlerini ya da bagajlarının gelmesini beklerken vakitlerini geçirdikleri en eğlenceli mekanlar alış-veriş yerleri, yani freeshoplar. Buradaki ürün rafları önünde onlarca insanın koşuşturmacası görmeye değer doğrusu. Siz birkaç kişi görürsünüz ama o anda, o ortamda ürün seçen, alış-veriş yapan insanların zihninde binlerce insanın silüeti vardır. Kimi çocuğu, kimi eşi, kimi anası, kimi arkadaşı ile beraberdir...
Dutyfree’lerle (gümrüksüz mağaza işletmeciliği- diğer adı ile freeshop) ilgili olarak işin uzmanını bu hafta sayfamıza konuk ettik. ATÜ Genel Müdürü Kadir İshakoğlu bize hem dutyfreelerin oluşumunu hem de ATÜ’yü anlattı.

Dutyfree nasıl doğdu?
Kadir İshakoğlu Dutyfreelerin hikayesini şöyle anlattı: “Dutyfree ilk olarak 1947 yılında İrlanda’nın Shannon, ikinci olarak da Hollanda’nın Amsterdam Schiphol havaalanlarında açıldı.
Bu fikrin ortaya çıkması ise gemi seyahatleri ile başlıyor. Aylar boyunca denizde kalan gemi adamları, askeri görevliler ve yolcuların ihtiyacını karşılamak için ticaret yapılması fikri ortaya çıktığında, açık sularda herhangi bir ülkenin gümrük ya da vergi rejimine tabi olmaksızın ürün satın alabilme ve onları değerlendirebilme imkanı oluşturulmuş. Böylece vergisiz satış mantığı doğmuş. Oralarda önce denizyolları bağlantılarından kaynaklanan ve daha sonra havayolu şirketlerinin terminallerinde açılan dutyfreelerde uçak yolcu ve mürettebatına bu tür ürün satma fikri gelişiyor. Sonra uluslararası turizm trafiği arttıkça dutyfreelerin gelişimi de oldukça hızlı bir süreç izliyor. Bu gelişme ile birlikte koruma rejimi olan birçcok ülkede üretici yeni ürettiği malı bir şekilde değerlendirmek, farklı pazarların beğenisine sunmak için kendisine uygun mekanlar aramaya başlıyor...
Dolayısı ile dutyfreeler biraz da bu yönden gelişiyor. İlk etapta, sigara, parfüm, kozmetik üreticilerinin bir çok ülkeye direk kendileri gidemeden ordaki pazar hakkında yeterli bir fikre sahip olmaları için dutyfree de malların ilk olarak satışa sunulması, satış grafiklerine göre o ülkenin iç pazarının müsait olup olmayacağı, daha sonra belki vergili olarak ithalatı gündeme geliyor. Böylece dutyfreeler belli bir döneme kadar birçok ülke için öncelikli olarak pazar araştırması amaçlı da değerlendirilebilir, ana amaçlarının dışında... Bununla birlikte o ülkede genellikle koruma rejiminden ötürü ithalat yoksa veya çok yüksek vergi bedelleri ile ithalat yapılabiliyorsa, ona rağmen iç piyasada şansı var mı yok mu, bunu bir nevi check-point gibi değerlendiriyor firmalar.
Ülkemiz açısından da durum hemen hemen benzerlik arzediyor. Türkiye’de 1970’li yıllarda iç piyasaya çeşitli ürün ithalatları yoktu, sigara, parfüm gibi... Ama o dönemlerde havaalanlarındaki dutyfreelerde bu ürünler satılıyordu. Yerli müşterilerin bu ürünlere olan talebi üreticilerin zaman içerisinde pazara ilgi göstererek, ‘Türkiye’nin iç piyasası bu ürünlere hazır. Artık içerde de birşeyler yapalım’ demesine yol açtı ve içerdeki pazar imkanını değerlendirme yoluna gittiler. Bu durum Türkiye’nin Gümrük Birliğini kabul etmesine kadar sürdü. Türkiye’nin Gümrük Birliği’ne girmesinden sonra Avrupa menşeli ürünler için gümrük vergisi ortadan kalktı. Bu ülkelerden yapılan ithalat sırasında sadece katma değer ve bazı fonlar ödeniyor. Dolayısı ile şu anda dutyfree de satılan her ürün hemen hemen iç piyasada var.

Müşteri menfaati...
Ama bizim tek farkımız, ithalat işlemleri sırasında ödenen vergileri biz ödemediğimiz için o fiyat farkını, müşterilerimizin menfaati açısından onların lehine kullanıyoruz. Yani iç piyasaya göre en azından vergiler oranında daha ucuz ürün satışımız var. Tabii bu dutyfree konsepti içinde bir de seyahat fikri ön planda olduğu için, burda iç piyasada satılmayan, yolcuların seyahat esnasında kullanabileceği daha farklı kombinasyonlar olabiliyor. Dolayısı ile iç piyasadan farklı bir ürün portföyü, hızlı satışa dönük ürün paketleri oluşturuluyor. Atatürk Havalimanı’nda dutyfree işletmeciliğini ATÜ yapıyor. ATÜ, yeni terminalin işletmeye alınması ile beraber Akfen - Tepe Grubu ve Unifree ortaklığı ile kurulmuş bir şirket. 10 Ocak 2000’den beri faaliyette.
ATÜ nün içindeki Unyfree daha önce de Atatürk Havalimanı’nda dutyfree işletmeciliği yapıyordu. 1984 yılından yeni dış hatlar terminalinin açıldığı 2000 yılına kadar müstakil mağazacılık yapan Unyfree, bünyesinde bulunan Alman Gebruder Heinemann ile birlikte ATÜ konsorsiyumuna katıldı ve faaliyetini bu ortak isim altında yürütmeye başladı... Alman şirket dutyfree toptancılığı yapıyor ve 125 yıllık geçmişi ile bu pazardan yılda 1.5 milyar Euro ciro sağlıyor. Firma sektörde dünyada 5’inci sırada bulunuyor. Kadir İshakoğlu ATÜ ile ilgili gelişmeleri ise şu şekilde değerlendiriyor: Eski dış hatlarda 150 metrekarelik küçük mağazalarda her şeyi satmaya çalışırdık. Beyaz eşya da vardı sattığımız ürünler arasında. Mağazamızın önü içi üstüste TV, buzdolabı, çamaşır makineleri gibi ürünlerle dolar taşardı.... Şimdi 5300 metrekarelik alan içerisinde, belki Avrupa’nın en büyük dutyfree konseptine sahip olan mağaza biziz. Toplamda 26 mağazadan 21’inin işletmeciliğini biz, 5’ini bizimle özel sözleşmesi olan alt işletme dediğimiz firmalar yapıyorlar. Bizim ‘anamağaza’ dediğimiz konsept; çikolata, parfüm, sigara, şekerleme ve benzeri ürünlerin olduğu 1800 metrekareye çıktı. Avrupanın en büyük mağazası şu anda. Bu büyüklük satışlara da yansıyor. Mekan genişliği müşteri kazandırıyor. Biz 2000 yılında yılın işletmeciliği konrusunda aday gösterilmiştik. 2.’lik ödülünü aldık.

Sınırlamalar
Dutyfreelerde yolcu tarafından alınabilecek ve taşınabilecek boyutta hemen her ürün var. Ancak isteyen istediği kadar ürün alamıyor. Dutyfree işletmecisi ticari faaliyetini tümü ile gümrük kanunlarına tabii olarak yürütüyor. Gümrüklerden sorumlu Devlet Bakanlığı gümrüklü alanlar için ‘yolcu beraberi’ statülü bir liste yayınlar. Bu listede gümrük vergisi muafiyeti uygulanacak zati ve hediyelik eşya isim ve miktarı yer alıyor. Gümrüklü alandan ayrılmadan önce freeshoplardan yapılacak alış-verişler de bu rejime tabi. Dutyfreelerden yapılan alış-verişte, örneğin bir yolcu en fazla 1 kiloğram çikolata, 3 karton sigara alabiliyor. ATÜ Genel Müdürü Kadir İshakoğlu bu sınırlamalardan dolayı zaman zaman sıkıntılar yaşadıklarını belirtiyor. Bunun gerekçesini “Burda fiyatlar uygun olduğu için yolcular fazla ürün talep ediyor. ‘Paramızı veriyoruz, almak istiyoruz. Neden satmıyorsunuz’ diyorlar. Ama biz limitlere uymak zorundayız. Limit aşan satış yapamayız. Satışlar bize gelen tebliğ ve yönetmeliklere göre yapılır. Bilgisayarlarımız bu limitlere göre programlıdır. Limit dolunca bilgisayardan fiş kesilemiyor.

Türkiye.