Nevşehir - Meryem Ana Kilisesi - Eski Cezaevi

[yılmaz büktel]

Nevşehir Meryem Ana Kilisesi(Eski Cezaevi)

Nevşehir'in ilçelerinde ve Kapadokya bölgesinde çok sayıda Bizans ve Rum kilisesi var ve neredeyse bunların hepsiyle ilgili başlık var. Ama merkezdeki bu anıtsal kilise yapısı gözden kaçmış gibi. Tabii şimdi diyeceksiniz ki sen Nevşehiri bilmezken bu yapıyı nereden biliyorsun.
Kısaca anlatmaya çalışayım. Yapı 1950-1983 yılları arasında Nevşehir cezaevi olarak kullanılmış ve bu arada Yılmaz Güney gibi ünlülere de ev sahipliği yapmış. 1983 yılında cezaevi, binayı boşaltınca yapının harap olma süreci başlamış. işte 2003 yılında dönemin belediye başkanı bu anıtsal yapıyı bir kültür merkezine çevirmek istediğinde bir restorasyon projesi hazırlığına girişmiş. işte ben bu sırada devreye girerek 6-7 haziran 2003 günlerinde belediyenin davetiyle nevşehire gelip bu yapıyı ve ilçelerdeki rum kiliselerini inceleyerek proje için gerekli Sanat Tarihi raporunu yazdım. Kendisiyle tanışıklığım buradan gelir.

Ancak yerel seçimler sonucu belediye başkanı değişince bu proje gerçekleşmedi. Açıkçası bugün yapı ne durumda bilemiyorum. Nevşehirli arkadaşlar güncel resimlerini ve durumuna ait bilgileri gönderirse sevinirim. ne de olsa benim resimler 5 yıllık. sayfaya yazdığım rapordan da alıntılar koyacağım.


Yapının apsis cephesinin vadi tarafından görünüşü


(+)

Kilisenin o yıllarda sapasağlam görünen çatısı bir Nevşehir türküsünü anımsatmıyor mu:
...Dam başında sarı çiçek oy...


(+)

[yılmaz büktel]

Nevşehir Meryemana kilisesine, cezaevi olduğu günlerde sınırlayan dikenli tellerle kuşatılmış çevre duvarları arkasından bir bakış. Görüldüğü üzere yapının dıştan görünümü oldukça sağlam gibi. ama içi biraz hor kullanılmış.


(+)

Yapının yandan görünümü. Bina 5 nefli bir bazilika görünümünde ama 1. ve 5. nefler yarı açık ve narteksle beraber yapıyı "U" biçiminde kuşatır konumda. dış nefler, narteks ve ana yapı "Ters W" şekilli bir taş çatı ile örtülü. yukarıdaki resimde çatıdan bir detaydı zaten.


(+)

[yılmaz büktel]

Kilisenin Güney yan cephesi ve yarı açık nefin görünüşü


(+)

Kilisenin ulaşılması daha zor olan(kadınlar tarafı) kuzey yan cephesi ve yarı açık nefin görünüşü


(+)

[yılmaz büktel]

Kilisenin güney yan cephe görünümü ve bahçe içinde cezaevi kullanımı için yapılmış muhdes yapılar.



(+)

Narteks bölümü önündeki istinat duvarları


(+)

2002 de kesme taş çatı alarm sinyalleri vermeye başlamıştı. Nevşehir'den görüştüğüm bir arkadaşım, o günlerden bugüne yapı için hiçbir şey yapılmadığını söyledi. Bu şu anlama geliyor, yapı kendi haline bırakılmış ve aşağıdaki resimde görülen alarm sinyalleri çoğalmış olmalı. Deyim yerindeyse "Taş gibi bir kültür değerimiz göz göre göre elden gidiyor"

Edirnede 1901 yılında 13 yahudi cemaatinin birleşerek yaptığı anıtsal bir sinagog var. bu anıtsal yapı '50li yıllara kadar kullanıldı, sonrasında cemaati kalmadığı için terkedilip gün geçtikçe harap oldu. 70li yıllardan başlayarak, yapının restore edilmesi ve işlevlendirilmesi için akim kalan girişimler oldu ve sonunda fırtınalı bir günde, Yapının çatısı, yan duvarlarıda beraberinde götürerek yıkıldı. şimdi bir 10 yıldır da daha fazla paralar harcanarak restore edilmesi gündemde.

Nevşehir için daha geç değil. Belki müslüman yapıları değil ama bunlar bizim kültür değerlerimiz, Türkiye insanının yaptığı yapılar. bunu kim yadsıyabilir ki


(+)

[yılmaz büktel]

Bugün kilisenin içinden resimler gönderiyorum. Orta nef ya da salonun sırasıyla apsis, ve narteks tarafından görünümleri. Ancak görüntüler oldukça yüksek olan üst kısmını gösteriyor. Yüksek yapı cezaevine dönüştürülürken tam ortada bir kat oluşturularak yapı iki karlı hale getirilmiş ve kapalılığı sağlamak adınada üst örtüyü taşıyan sütun aralıkları da duvarla örülerek kapatılmış. İlk resmin solunda sutun başlıkları ve sütunların bir bölümünü görebiliyorsunuz.


(+)

Restorasyon çalışmasının ilk adımları, önceki mesajlarda sözünü ettiğim muhdes yapıların kaldırılarak yapı çevresinin açılması idi. İkinci adım da özel bir yöntemle sonradan yapılan bu taban döşemeleri yere indirilecek, sütunlar arası açılacak ve yapının iç mekanı bütünüyle görülebilir hale getirilecekti.


(+)