Bafa Golu kiyisinda Herakleia ad Latmos antik kenti var. Latmos, golun antik cagdaki adi, ama burasi eskiden denize bagli bir korfezmis, kiyi seridini irmak aluvyonlari doldurarak, gole donusturmusler.
Herakleia kenti antik donemlerde onemli olmasina ragmen, limani gole donusunce, orta caglarda onemini kaybetmis.
Sehirden bugune, oldukca saglam olarak gunumuze ulasmis Athena Tapinagi, nekropolu (Yuzbasi Volkan Yuksel'in resimlerinde gorunuyor), ve Karya Satrapi Mousollos (M.O. 4.yy) zamaninda insa edildigi dusunulen etkileyici sur duvarlari ulasmis...
Ayrica klasik mitolojide Endymion hikayesinin burada gectigi dusunuluyor, Endymion icin sehirde bir kutsal alan var.
(+)
Yukarida, 18.yy.dan kalan bu yagliboya tabloda mitosu resmedilen Endymion, yakisikli bir avci. Ay tanricasi Selene ona asik oluyor.
Gol civarinda ve uzerindeki adalarda Bizans doneminden kalma cok sayida manastir bulunmakta. Ozellikle kiyida, magaralarda ve kaya kovuklarinda bazi yerlerde bir kac sene once prehistorik caglara kadar inen kaya resimleri bulundu. Hatta birinde Hititce bir yazit bile saptandi. Bu yeni bulgular, ozellikle Bati Anadolu'nun en erken tarihine ait cok onemli yeni deliller.
Herakleia ve çevresi için tavsiye edebileceğim iyi bir Türkçe kitap: George E. Bean, "Eskiçağda Ege Bölgesi", Arion Yayınevi, 1995, İstanbul. sf. 233-239 arasında Bafa Gölü ve buradaki antik kent anlatılıyor. Bu serinin diğer 3 kitabı da güzeldir.
Endymion efsanesine biraz daha bakalım isterseniz: (üstte belirttiğim kitaptan özetliyorum)
Endymion, olimpiyatlarda ilk koşu yarışını başlatan kişi.
Ay tanrıçası Selene'nin sevgilisi ve Latmos (Beşparmak Dağı) Dağında (yani Herakleia'da) sonsuz bir uykuya yatmış.
Zeus'un karısı Hera ile de aşk yaşamış!!! Zeus onu cezalandırmasın diye uyumuş.
Ayın gerçek yörüngesini saptayan ilk insanmış.
Hıristiyanlara göre ise, ayı inceleyerek tanrının gizli bir adını öğrenmiş, ve Herakleia'daki tapınaktaki mezarı açıldığında, kemikleri mırıldanarak bu adı yaşayanlara iletmeye çalışırmış.