O resim, bir restitüsyon çalışmasıdır. Restorasyon bambaşka bir şeydir. Hiç bir zaman o resimdeki gibi yapı tamamlanamaz. Çünkü orijinal malzeme'nin büyük bir bölümü yoktur elimizde. Keşke olsada tamamlayabilseydik.
Uluslararası restorasyon ilkelerine göre, insutu (yerinde mevcut, kazıda ele geçen) malzemenin ya da mimari elemanların aşağı yukarı % 70 ve daha fazlası ele geçerse resimdeki gibi, yapı ayağa kaldırılabilir. Aksi takdirde, ancak bir bölümü tamamlanır. O güzel resimde, yapının yakınlarına bir yere tanıtım amaçlı konur.
Tamer bey;
Peki yapma şansımız yok mu ? Ele geçen malzemeye ek olarak aynı kalitede ve şekilde malzeme kullanılarak bitirilebilir mi ? Böyle bir olanak yokmu olursa ne olur? Nasıl bir sorunla karşılaşırız?
Teşekkürler...
Evet, bende öyle düşünüyorum. Var olanların üstüne orjinali gibi tekar yapılması. Bu şekilde olamazmı acaba?
Bu konu hakkındaki merak, bilinçli mi değil mi bilemem ama çok güzel bir soru, her şeyden önce tebrik etmek isterim. Agora gibi, çok önemli bir arkeolojik sit’in korunması ve onarımı ile ilgili kararlar verilirken, İzmirliler’in tümünün bilgilendirilmesi ve düşüncelerinin alınması gerekli. Bu ortak verilecek kararlar, kentli olma bilincinin en önemli özelliklerinden biri.
Agoradaki çalışmalara gelince, konu oldukça tekniktir.
Size, Türkiye Cumhuriyetinin de taraf olduğu, uluslar arası düzeyde, korumacılıkla ilgili sözleşmelere imza koyduğundan ve bu sözleşmelerde, bütün eski eser yapıların insanlığın ortak mirası sayıldığından, yapılacak restorasyonlarda, uluslar arası restorasyon ilkelerinin uygulanması zorunluluğundan bahsedip, konudan sıyrılmak istemedim. Sıkılmazsanız okuyun.
Yapıyı, orijinal parçalarıyla ayağa kaldırmak, (Anastilosis) en ideal bir restorasyon yöntemi olmakla beraber, her yapı için mümkün değildir. her şeyden önce, yapılan restitüsyon projelerinin doğru, eldeki mimari elemanların tam ve eksiksiz olması gerekmektedir. Bilindiği gibi arkeolojik ören yerleri, yakın zamana kadar, bedava taş ve metal toplanılan, her devirde de yağmalanan alanlardı ve bu iş ayıpta değildi. Bu gibi yerlerde, ele geçen mimari malzeme ancak yapılar hakkında kesin olmayan bazı bilgiler verir. “Faraziyenin başladığı yerde, restorasyon durur” ilkesi gereğince, yapının orijinal hali kesinleşmedikçe ve insutu malzeme bittiğinde, restorasyon da durur. Örneğin, Assos Athena Tapınağı, birkaç sütunu ayağa kaldırılmıştır. Tamamlamak mümkündür, ama tamamlanmamıştır. Efes deki büyük tiyatro, Atina akropolündeki tapınak, Efes Celsus Kütüphanesi tamamlanmamıştır. Kazılardan çıkan bir heykel başı müzede teşhir edilirken, altına neden bir gövde eklenmiyor?
Restitüsyonlar, mevcut mimari parçalar ve yapının çağdaşı örneklere bakılarak da hazırlanabilir. Bir tarihi yapı için farklı restitüsyonlar da çizilebilir. Örneğin dünyanın yedi harikasından biri olan Bodrumdaki Moseleum’a ait benim bildiğim 51 çeşit restitüsyon projesi vardı. Hangisini uygulayacaksınız? Bu husus Agora için de geçerlidir.
Restorasyon, kültür varlığı, insanlık mirası bir yapıyı, turistler gelip, görsün döviz bıraksın zihniyetinden çok, gelecek nesillere aktarmak için yapılmaktadır. Gelecek nesillerin teknolojisi ve onarım sistemleri daha da gelişmiş olacaktır. Bizim yapacağımız, yapıya fazla müdahale etmeden, mevcut parçaların mümkünse yerine konularak dondurulmasıdır.
Yapılan restorasyonda, onarılan kısım çeşitli tekniklerle belli edilmeli, gözleyen aldatılmamalı, yani ASLINA UYGUN RESTORASYON YAPILMAMALI dır.
Arkeolojik restorasyonlar ne kadar bilimsel olursa olsunlar, beraberinde, bazı tahribatları da getirirler. Restorasyon esnasında, bazı orijinal parçalar hasar görecektir. Örneğin bir mermer kolonu ayağa kaldırabilmek ve yerinde tutabilmek için, tam ortasından delinebilecektir. Deprem dayanım, restore edilen yapılar içinde geçerlidir. Bunun en üzücü örneğini, yakın zamanda İstanbul örneğinde gördük. Restore edilen surlar hasar görürken, orijinal duvarlar sağlamdı.
