Fındık, Çeşitleri Ve Tarihi

[emrullah]

Fındık Karadenizbölgesinde yaklaşık 3150 köyde, Türkiye nufüsunun %7.5' olan 3.205.000 kişinin diger bir yaklaşımla 400.000 dolaylarındaki çiftçi ailesinin tek geçim kaynağıdır. Ayrıca Türkiye ekonomisi için de büyük bir önem taşımaktadır. Zira fındık dış satımımıza 1978-1980 yılları arasında % 13-16 oranında, 1981 - 1980 yılları arasında % 4-6,5 oranında katkıda bulunmuştur. Son yıllardaki katkı payının azalması genel ihracatımızın 3-3.5 kat artış göstermesinde kaynaklanmaktadır. Fındık ayrıca tarımın yapıldığı çok meyili toprak derinliği az olan arazilerin değerlendirilmesinde ve erozyona karşı korunmasında da etkili olmaktadır.

Giresun Fındık Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü kayıtlarına göre 1982 yılında Türkiye fındık dikim alanının 415.358 hektar dolaylarında olduğu tahmin edilmiştir. Ancak değişik kişi ve kuruluşlar fındık alanı ve üretim miktarını farklı tahmin etmektedirler. Bu çelişkili durumun ortadan kaldırılması için Türkiye'deki fındık üretim alanının kesin olarak bilinmesi zorunluluğu vardır. Ülkemizde fındık ,Ordu ,Giresun, Trabzon ,Sakarya, Bolu ve Samsun illeri başta olmak üzere 12 ilde ekonomik olarak İstanbul ve Bursa illeri başta olmak üzere 20 ilde de çerezlik olarak üretilmektedir.

Özellikle son 10-15 yıl içeresinde Türküye'de hızlı bir üretim alanı artışı olmuştur. 1973 yılnda 360.091 hektar dolaylarında olduğu tahmin edilen fındık üretim alanları 1982 yılları arsında 415.358 dolaylarına yükselmiştir. 1973-1982 yılları arsında göürülen 55.267 hektarlık artışın 26.357 hektarlık kısmı Samsun ili dahil olmak üzere Batı Karadeniz bölgesinde,24.606 hektarlık kısmı ise Doğu Kardeniz bölgesinde olmuştur. Bu dönem içeresindeki alan genişlemesi Doğu Karedeniz bölgesinde %29.26 oranında gerçekleşmiştir. Fındığın özellikle Batı Karadeniz bölgesinin verimli, düz ve az meyili arazilerine kaymasının sebepleri, bu dönem içersinde fındığın satış garantisinin olması,yüksek taban fiyatı ile desteklenmesi ve arazilerin yeni fındıklığa tahsis edilmesi sonucu %30 - 50 oranında daha yüksek ürün vermesidiri

Türkiye'de dektara fındık verimi ortalanması 1969-1972 yılları arasında 61.33 kg dolaydarında iken 1979 - 1982 yılları arasında 70.50 kg dolaylarına çıkmıştır On yıl içersinde meydana gelen %18.80 oranındaki verimartışı, üretim tekniğinin nispeten iyi uygulanmasından ziyade verimli, düz ve taban arazilerde yetiştirilmesinden ileri gelmektediri

Dünya fındık üretim alanı 525.000 hektar dolaylarında bulunmaktadır. Bu üretim alanının %79.16'sı Türkiye'de, %6.47'si İspanya'da ve %2.47'si A.B.D.'de 100kg dolaylarında bulunmaktadır. Türkiye'de verimin düşük olasının birçok sebepleri bulunmaktadır.

Türkiye'de Fındık verimin düşük olmasının sebepleri.

İşletmelerin büyüj çoğunluğu çok parçalı ve yeterli büyüklükte degildir.
Fındık bahçeleri yaşlı ve birçoğu ekonomik ömrünü tamamlamıitır.
Arazilerin çok meyili ve toprak-su muhafaza tedbirleri alınmadan bahçeler kurulmuştur.
30 dektarın küçük fındık aile işletmelerinde elde edilen gayrisafi gelir bu işletmelerin işletme masraflarını karşılayamakta ve bu yüzden budama gübreleme ve mücadele gibi kültürel uygulamalar usülünde uygun ve yeterince yapılmamaktadır.
Fındık bahçelerinin kurulmsısnda tozlatıcı çeşitleri yer verimediğinden meyve tutum oranı azalmakta ve necitede verim düşmektedir.

Fındıkta erkek ve dişi çiçekler


TOZLANMA VE DÖLLENME BİYOLOJİSİ

Fındık Kasım ayından itibaren çiçek açmaya başlamakta ve çeşitlere göre değişmekle beraber çiçeklenme Mart ayı ortalarına kadar devam etmektedir.

Püslerin olgunlaşması ve anterlerin patlaması ile etrafa etrafa yayılan çiçek polenleri dişi çiçek pistilleri üzerine rüzgârlarla taşınmakta ve tozlama olayı meydana gelmektedir. Çiçek pistilleri üzerine gelen polenler çimlenmekte ve çim boruları ile yumurtalık tabanına kadar uzantı teşkil ettirmektedir. Yumurtalık tabanına ulaşan çim boruları yumurtalığın gelişmesine kadar 3-5 ay sakin bir devre geçirerek beklemektedir.

Çiçek pistilleri üzerindeki polenlerin çimlenmesi üzerine birçok faktörler etki yapmaktadır. Polen yayılmasından hemen önceki bir devrede nispeten düşük bir sıcaklık ve yüksek rutubet iyi kaliteli çiçek tozu için uygun olan iklim faktörüdür.En önemli olanlardan bir taneside çiçek polenlerinin çimlenmesinin genetik özellik göstermesidir.

Dişi çiçekler tamamen açıldıktan sonra bir ay kadar bir süre kırmızı renklerini muhafaza ederler ve çiçek tozu kabul edebilir (receptiv) durumdadırlar. Optimum çiçek tozu kabul edebilme süresi ise 15 gündür.

Dişi çiçeğin styl kısmına nazaran stigma kısmı daha uzun, üst yüzeyleri girintili çıkıntılı olup çiçek tozu kabul edebilme yüzeyleri geniştir. Polenler stigma üzerinde çimlendikten sonra polen tüpü styl içersindeki doku demetleri içersine girerler ve giriş stigma içerisindeki hücreler arası yolla olmaktadır. Polen tüpünün gelişmesi hızlı olup iletken doku demetleri ilerlemesi ve styl' in tabanına ulaşması için 10 gün yeterlidir. Bu süre polenin çimlenme kabiliyeti ve çevre ısısına görede değişir. Stigma üzerine ulaşan çiçek tozlarından ancak birkaç tanesi styl'in tabanına kadar ulaşır ve döllenme olayında rol oynarlar. Onun için polenlerin miktarından çok kalitesi önemlidir. Styl'in tabanına ulaşan polen tüpü dinlenme peryoduna girer. Çünkü yumurtalık teşekkül etmemiş ve bir doku yığını (Primordium ovarien) halindedir. Dişi çiçekler tozlandıktan sonra bu doku yığını gelişerek yumurtalık halini alır. Başlangıçta yavaş gelişme gösteren yumurtalık Nisan ayının sonuna kadar normal hacminin ancak %10'u kadar gelişme gösterir ve Mayıs ayı başından itibarende hızlı bir gelişme peryodu içersine girer.Gelişmenin %90'ı takip eden 3-4 hafta içersinde gerçekleşir. Bu gelişmenin sonunda iki yumurtalık oluşur.Tozlanmadan yumurtalığın gelişmesine kadar 3-5 ay gibi bir süre geçer ve çimlenen çiçek tozları styl'in tabanında sakin olarak yumurtalığın gelişmesini bekler. Mayıs ayı sonu ve Haziran başlangıcında oluşan yumurtalıklardan genellikle bir tanesi döllenir ve gelişir,diğer yumurtalık dumura uğrar.Eğer her ikisi döllenip gelişirse ikiz fındık meydana gelir. Karşılıklı tozlanan çeşitler kendi kendini tozlayan çeşitlere göre daha fazla meyve tutumu sağladığından bahçede iyi bir çeşit karışımının yapılmasını gerekmektedir.

Tozlayıcı seçiminde dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

İdeal bir tozlayıcı ana çeşide uygun zamanda bol ve çimlenme kabiliyeti yüksek çiçek tozuvermelidir.


Tozlayıcı çeşit ana çeşidin meyve bağlamasına etkili olmalıdır


Ana çeşidin homojenliğini bozmayacak meyve şekil ve kalitesine sahip olmalıdır


Tozlayıcı çeşit uzun süre çiçek tozu yayabilmelidir.

Dişi Çiçek İçerisinde Çiçek Tozunun Gelişmesi.


ÇEŞİTLERİ:


Yuvarlak Gruba Giren Fındık Çeşitleri:
a.Tombul Fındık: Ülkemizde yetişen en önemli fındık çeşididir.Daha ziyade Giresun ilinde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Meyve kalitesinin çok iyi olması uluslar arası pazarlarda kolayca tutunmasını sağlamış ve Türk fındığı dünya ülkelerince aranır duruma gelmiştir. Periyodisite özelliği gösteren tombul fındık çeşidi iyi ve bakımlı bahçe koşullarında her yıl düzenli ve oldukça yüksek verim vermektedir. Olgun, meyvesi dolgun ve muntazam şekillidir. Tabla kısmına doğru genişlemekte, uca doğru muntazaman daralarak sivri bir uç ile nihayetlenmektedir. Meyvenin üzeri bariz olukludur. Ortalama uzunluğu 17.58 mm. ve genişliği 17.04 mm. olan tombul fındığın randımanı %50-52'dir. Kabuk açık,parlak, kahverengi,uçtan itibaren yarısına kadar kirli beyaz havlı olup ortalama kabuk kalınlığı 1.10 mm. ve kolay kırılmaktadır. Tablası geniş, yayvan,ortası kabarık, meyve bu kısım üzerinde bir tarafa meyilli olarak durabilmektedir. İç meyve zarı (testa) açık kahverengi, parlak,pürüzsüz,ince,ete yapışık ve üzeri hafif damarlıdır.Depolama ve taşımada önemli olan iç meyve zarları kolay soyulmakta ve beyazlatılmaya elverişlidir. İç meyve kabuk şekline uyum sağlamış, meyve eti beyaz,parlak ve gevrek olup göbek boşluğu küçük, yağ oranı %69-72'dir. Yağ oranının yüksek olması iç'in mekaniksel basınca dayanıklılığını azaltmakta ve kolay bozulmaya neden olmaktadır.Bu yüzden kırma, ambalajlama, depolama ve taşımada itinalı olmayı gerektirmektedir. 670 - 730 adet kabuklu fındığı 1kg. gelen bu çeşidin zurufları meyve boyunun 2,5 katı büyüklükte ve çoğunlukla 3 ve 4'lü çotanak oluşturmaktadır.

b. Palaz Fındık: Lezzet ve kalitesi orta olan bu fındık çeşidi daha ziyade Ordu ilinde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Tombul fındıktan oldukça iri olan meyvesi dolgun, yuvarlak ve basık,tabla kısmı geniş, uç kısmı ise havlıdır.Ortalama 16.01 mm. uzunluk ve 19.26 mm. genişlikte olan meyvelerinin kabuğu donuk kahverenktedir. Kabuk kalınlığı ortalama 1.66 mm. ve kolay kırılır. İç meyvenin üzerinde kahverenkli, ince ve ete yapışık zar bulunmaktadır. Meyvesi beyaz ve göbek boşluğu nispeten büyüktür. 600 - 650 adet kabuklu fındık 1kg. gelmekte ve randımanı %49-51,yağ oranı 64-68'dir. Kökleri yüzlek ve daha çok yanlara gelişme gösterdiğinden toprak derinliği az, killi, kumlu ve çakıllı topraklarda dahi yetişebilmektedir. İlkbaharda diğer fındık çeşitlerinden daha önce uyandığından dondan daha fazla zarar görmekte ve meyveleri daha çok haşere zararına uğramaktadır. Genellikle 2 ve 4'lü çotanak oluşturan bu fındık çeşidinin zurufları meyve boyunun 1,5 katı büyüklüktedir.

c. Foşa Fındığı: Daha çok Trabzon yöresinde yetiştirilen iri ve gösterişli bir fındık çeşididir. Kabuğu kırmızımtırak -kahverengte, ortalama 1.20 mm. kalınlıkta ve orta derecede serttir. Ortalama 17.87 mm. genişlikte kabuklu meyveye sahiptir. İç meyve zarları koyu kiremit, kahverengi, üzeri kaba damarlı, kalınca, meyve etine yapışık, içi fildişi renkte, sertçe ve göbek boşluğu büyük olan iç, meyve kabuğunu iyice doldurmuştur. İç randımanı %50-53 ve yağ oranı % 66.69'dur. Tabla kısmı darca olan bu çeşidin 475-550 adet kabuklu meyvesi 1kg. gelmektedir. Genellikle 2'li çotanak oluşturmakta ve zurufları meyve boyunun 2 katı büyüklüktedir.

d. Çakıldak Fındık: Ordu ilinde yaygın olarak yetiştirilen bu fındık çeşidi Batı Karadeniz bölgesinde Delisava adı ile tanınmakta ve geniş ölçüde üretimi yapılmaktadır. Diğer fındık çeşitlerimizden çok daha geç uyandığından ilkbaharın geç donlarından az zarar görmekte, her türlü iklim ve toprak koşullarına kolay uyabilmekte olan bu çeşidin verimi çok yüksektir. Oldukça iri ve nispeten uzunca olan meyvelerin lezzet ve kalitesi iyi değildir. Meyve kabuğu açık kahverenkli, 1.2 mm. kalınlıkta ve kolay kırılmaktadır. Tabla kısmı geniş, düz ve dışa nispeten bombe yapmıştır. İç meyve kabuk içerisini iyice doldurmuştur. Meyve etine yapışık, damarlı ve kalınca zarları bulunmaktadır. Meyve eti fildişi renkte, gevrek ve göbek boşluğu orta derecede büyüktür. Kabuklu meyve ortalama 18.41 mm. uzunluk ve 17,76 mm. genişliktedir. 580-610 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Randımanı %52-54 ve yağ oranı %58-63'dür. Genellikle 4'lü çotanak oluşturmakta ve zurufları meyve boyunun 1,5 katı büyüklüktedir.

e. Kalınkara Fındığı: Diğer fındık çeşitlerinin zor yetiştiği zayıf topraklarda dahi kolayca kolayca yetiştirilen bu fındık çeşidine fındık bahçeleri içersinde sık rastlanmakta ve ömrü azdır. Kabuğu mat, kirli kahverengi olup uç kısmı boz renkli ve hav tabası ile kaplıdır. Meyvesi yuvarlak, tabla kısmının ortası kabarık ve bu kısım üzerinde meyve meyilli bir şekilde durabilmektedir. İç meyve üzerinde meyve etine yapışık, kalın pürüzlü ve koyu kahverenkli zar bulunmaktadır. Meyve eti donuk beyaz renkte ve gevrek olup göbek boşluğu büyük olduğu için çabuk bozulur. İç meyve randımanı %48-49 ve yağ oranı %59-64'dür. Kabuğu ortalama 1.3 mm. kalınlıkta olan bu fındık çeşidinin kabuklu meyvesi 19.27 mm. uzunluk ve 19.03 genişliktedir. 450-525 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zurufları gösterişli ve meyve boyunun iki katı büyüklükte olup çotanaklarındaki meyve sayısı genellikle 3'lüdür. İç meyvenin %30-44'ü ikiz olmakta ve istenmeyen bu özellik ticari değerini düşürmektedir.

f. Kargalak Fındık: Trabzon ve Hopa dolaylarında kısmen yetiştirilen çok iri bir fındık çeşididir. Kabuğu kalın ve iç doldurması zayıf olduğundan yetiştiriciliği yapılmamakta, fındık bahçeleri içersinde az da olsa rastlanılmaktadır. Kabuklu meyve tabla ve uçtan basık, ortalama 18.58 mm. uzunlukta ve 23.75 mm. genişliktedir. Kabuğu oldukça kalın ve sert ortalama 1.33 mm. kalınlıktadır. İç meyve üzerinde oldukça, kalın, kahverenkli zar bulunmaktadır. Meyve eti beyaz, gevrek, göbek boşluğu büyük ve kolay bozulmaktadır. İç meyve randımanı %46-58 ve yağ oranı %57-63'dür. 340-370adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Çoğunlukla 2'li ve 4'lü çotanak oluşturan by fındık çeşidinin zurufları meyve boyunun 1,5 katı büyüklükte ve uç kısmı sık parçalıdır.

g. Uzunmusa Fındığı: Daha çok Ordu yöresinde yetiştirilme alanı bulunan bu fındık çeşidi iri, dolgun, ince kabuklu, oldukça verimli ve kalitelidir. Meyve kabuğu kırmızımtırak kahverenkli ortalama 0.99 mm. kalınlıkta ve tabla dışa çıkıntı yapmıştır. Kabuklu meyve ortalama 18.85 mm. uzunluk ve 17.52 mm. genişliktedir. İç meyve kabuğunu iyice doldurmaktadır.İç meyvenin üzerinde ete yapışık,ince,parlak ve pürüzsüz zar bulunmaktadır. Beyazlatılmaya elverişli olan iç meyvenin eti beyaz, gevrek, lezzetli ve göbek boşluğu küçüktür. Randımanı %54-56 ve yağ oranı %64-68'dir. 620-670 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zurufları kısa ve meyve boyunun 1-1,5 katı büyüklükte olup uçları sık parçalıdır.Genellikle 4 ve 5'li çotanak oluşturmaktadır.

h. Mincane Fındığı: Tombul fındık çeşidine çok benzeyen mincanenin üzerinde koyu kırmızı çizgiler bulunmaktadır. Daha ziyade Trabzon yöresinde yetiştirilmektedir. Verimi düşük ve periyodisite göstermektedir. Kabuğu açık kahverenkli ve tablası nispeten dışa çıkıntı yapmıştır. Kabuk kalınlığı ortalama 1.2 mm. ve kırılması kolaydır. Kabuklu meyve ortalama 18.96 mm. uzunluk ve 17.50 mm. genişliktedir. Randımanı %48-50 ve yağ oranı %59-65'dir. İç meyve zarı açık renkli, ince, meyve eti beyaz, gevrek ve göbek boşluğu nispeten büyükçedir. 730-760 adet kabuklu meyve 1kg. gelmektedir. Zuruf meyve boyunun 1,5-2 katı büyüklüktedir. Çoğunlukla 4'lü çotanak oluşturmaktadır.

ı. Cavcava Fındığı: Yetiştirilme alanı çok az bulunan bu fındık çeşidinin kabuğu kahverenkli, ortalama 0.9-1 mm.kalınlıktadır. Tablası dışa çıkıntılı olan bu fındık çeşidinin kabuklu meyvesi ortalama 18.46 mm. uzunluk ve 17.33 mm.genişliktedir. İç meyve üzerinde kalınca ve kahverenkli zar bulunmaktadır. Meyve eti fildişi renkte ve göbek boşluğu büyükçedir. Randımanı % 52-54 ve yağ oranı %63-66'dır. 700-780 adet kabuklu fındığı 1kg. gelmektedir. Zurfları meyve boyunun 2 katı büyüklükte ve çoğunlukla 3 ve 4'lü çotanak oluşturmaktadır.

i. Kan Fındığı: Çok lezzetli olan bu fındık çeşidinin kabuğu koyu kırmızı - kahverenktedir. Nispeten Trabzon yöresindeki fındık bahçelerinde yer yer rastlanılmaktadır. Tabla düz uca doğru muntazam olarak daralmakta ve sivri bir uç ile nihayetlenmektedir. Kabuk kalınlığı ortalama 0.9 mm.' dir. Kabuklu meyve 18.29 mm. uzunluk ve 17.32 mm. genişliktedir. İç meyve üzerinde ete yapışık ve kırmızı, oldukça kalın zar bulunmaktadır. Meyve eti fildişi renkte, gevrek ve göbek boşluğu ortadır. Randımanı %52-54 ve yağ oranı % 66-69'dur. 680-715 adet kabuklu meyve 1kg. gelmektedir. Zurufları boru şeklinde, koyu kırmızı renkli ve meyve boyunun iki katı büyüklüktedir. Çotanakta meyve sayısı çoğunlukla 3'lü ve 4'lüdür.

Sivri Gruba Giren Fındık Çeşitleri:
a. Sivri Fındık: Hemen hemen fındık üretilen bütün yörelerde bu fındık çeşidine rastlanılmaktadır. Olgun meyve iki yandan basıkca, uzun ve sivridir. Meyve kabuğu parlak, açık kahverenkli, uç kısmı nispeten kirli beyaz renkte havlı ortalama 1.05 mm. kalınlıkta ve kolay kırılır. Tablası dışa çıkıntı yapmış ve meyve bu kısım üzerinde dik duramaz. Kabuklu meyve ortalama 20.71 mm. uzunluk ve 14.88 mm. genişliktedir. İç meyve üzerinde bulunan zar ince, ete yapışık, açık parlak kahverenkli ve üzeri damarlıdır. Meyve eti fildişi renkte olup tatlı ve gevrektir. Göbek boşluğu nispeten iridir. Randımanı % 49-50 ve yağ oranı % 65-68'dir. 580-650 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zuruf uzunluğu meyve boyunun 1,5-2 katı büyüklükte ve çoğunlukla 3'lü çotanak oluşturmaktadır.

b. İncekara Fındığı: Diğer fındık çeşitlerinin üretildiği fındık bahçelerinde yer yer rastlanılmakta olan bu çeşit zayıf toprak- larda dahi kolaylıkla yetiştirilebilmektedir. Tabla kısmı küçük ve dışa kabarıktır. Meyvenin uç kısmında hav tabakası geniş bir yer işgal etmektedir. Kabuğu mat ve koyu kahverenklidir.Meyvesi iri ve sivridir. Kabuk kalınlığı ince ve 0.96 mm. kalınlıktadır. Kabuğu kolay kırılan bu çeşidin kabuklu meyvesi 21.19 mm. uzunluk ve 17.47 mm. genişliktedir. İç meyve kabuk şekline uyum sağlamış, meyve etine yapışık, kalınca ve kahverengi zar bulunmaktadır. Meyve eti gevrek, fildişi renkte ve göbek boşluğu büyüktür. Randımanı %50-52 ve yağ oranı %68-70 ile tombul fındıktan sonra en fazla yağ oranına sahip olan fındık çeşididir. 590-670 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zurufları meyve boyunun iki katı büyüklükte olan incekara fındığı çoğunlukla 4 ve 5'li çotanak oluşturmaktadır. Bu fındık çeşidinin ikiz fındık oluşturması fazla olup arzu edilmeyen bu özellik ticari değerini düşürmektedir.

c. Acı Fındık: Verim ve kalitesi düşük olan bu fındık çeşidinin meyvesi yaş iken acıdır. Kabuğu girintili çıkıntılı olan bu fındık çeşidi, sivri fındıktan iri yassı ve daha enlidir. Kabuk açık kahverenkli ve ortalama kalınlığı 1 mm.'dir. Kabuklu meyve ortalama 18.68 mm. uzunluk ve 16.63 mm. genişliktedir. İç meyve üzerinde açık kahverenkli ve kalınca zar bulunmaktadır. Meyve eti kirli beyaz, orta büyüklükte göbek boşluğu bulunmaktadır. Randımanı %50-52 ve yağ oranı %63-65'dir. 630-690 adet kabuklu fındığı 1kg. gelmektedir. Zurufları meyve boyunun iki katı büyüklükte ve çoğunlukla 3'lü ve 4'lü çotanak oluşturmaktadır.

d. Kuş Fındığı: Sivri fındığa çok benzeyen bu fındık çeşidinin tablası düz ve kabuğu ince olup kuşlar tarafından kolay kırıldığı için bu adı almış ve verimi oldukça düşüktür. Kabuğu parlak kahverengi,ortalama 1.1 mm. kalınlıkta, meyve ise 19.08 mm. uzunluk ve 16.28 mm. genişliktedir. Meyvenin uç kısımlarında kirli beyaz hav tabakası bulunmaktadır. İç meyve üzerindeki zar ince ve açık kahverenkte olup göbek boşluğu büyüktür. Randımanı % 49-51 ve yağ oranı %56-61' dir. 570 - 640 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Çotanaktaki meyve sayısı genellikle 3'lü olan kuş fındığının zurufları meyve boyunun iki katı büyüklüktedir.

Badem Fındık Grubuna Giren Çeşitler:
a. Yuvarlak Badem Fındığı: Meyveleri oldukça uzun ve sivri olan bu fındık çeşidinin kabukları incedir. Kabuklu meyve ortalama 24.35 mm. uzunluk ve 15.14 mm. genişlikte olup kabuk kalınlığı 1mm.civarında bulunmaktadır. Meyvesi silindirik ve uzun olup sivri bir uç ile son bulmaktadır. Tablası düz kısmen dışa bombe yapmıştır. İç meyve üzerinde kahverenkli zar bulunmakta, meyve eti gevrek olup göbek boşluğu nisbeten büyüktür. Randımanı % 51- 52 olan bu fındık çeşidinin yağ oranı %58-61'dir. 620 - 670 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zurufları meyve boyunun 1,5 katı büyüklükte, uçları az parçalı ve boru şeklindedir. Çotanaklarındaki meyve sayısı genellikle 3'lüdür.

b. Yassı Badem Fındığı: Verimi oldukça düşük olan bu fındık çeşidinin meyvesi her iki yandan basıkça ve oldukça uzundur. Kabuklu meyve tabladan itibaren genişlemekte ve daha sonra daralarak küt bir uç ile son bulmaktadır. Kabuk parlak kahverenkli, ortalama 1.3 mm. kalınlıkta ve 24.45 mm. uzunluk, 14.93 mm. genişliktedir. İç meyve kabuk şekline uyum sağlamış, üzeri kahverenkli, kalınca zar ile kaplıdır. İç meyvenin göbek boşluğu oldukça büyüktür.İç randımanı % 48-49 ve yağ oranı % 57-62'dir. 530 - 620 adet kabuklu fındık 1kg. gelmektedir. Zurufları boru şeklinde meyve boyunun 2,5 katı büyüklükte ve daha çok 3'lü çotanak oluşturmaktadır.

c. Değirmendere Fındığı: Taze olarak tüketilen, iri, kalın kabuklu, turfanda ve çok lezzetli bir fındık çeşidi olup daha ziyade İzmit civarında yetiştirilmektedir. İç meyve randımanı % 47-48 yağ oranı % 52-56'dır. 520 - 590 adet kabuklu fındık 1kg. gelmekte olup zurufları oldukça uzun ve meyve boyunun iki katı büyüklüktedir.

[emrullah]

Fındığın Tarihi


Fındık meyvesi çok eski devirlerde insanlar tarafından yenilmiş ve besin değeri takdir edilmiştir. Zaman zaman hükümdar sofralarına giren fındık meyveleri sonraları Akdeniz bölgesinde ticaretin artması ve genişlemesi ile bir servet ve bereket timsali halini almıştır.

Fındık dünya çapında yetiştirilme alanı bulmuş, rağbet görmüş bir üründür.

Tarımla uğraşan birçok küçük işletmeli ailelerin geçim kaynağı olmuştur. Daha sonraları yetiştirilme alanları genişletilerek ithalatta ve ihracatta yerini almıştır.

Fındık insan hayatına öyle bir yerleşmiştir ki geçmişten bugüne kadar edebiyatta, folklor de, sözlüklerde, seyahatnamelerde ve hatta tıp ta adından bahsettirmiştir. Böylelikle fındık insanlığın vazgeçilmez ürünlerinden biri olmuştur.

Çeşitli kaynaklardan yararlanılarak hazırlanan bu tezde, fındığın tarih boyunca gelişimini, türlerini ve dünyada ki üretim alanları hakkında geniş bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Fındığın geçmişini zenginlikleri ortay koymak amaçlanmıştır.


Ülkemizde ekonomik, sosyal ve doğal kaynakların korunması yönünden önemli bir yere sahip olan fındık bitkisi; çiçekli bitkiler (spermatophyta=phanerogamae), kapalı tohumlular(Angiospermae) alt şubesi, iki çenekliler (Dicotyledonae) sınıfı, serbest taç yapraklılar (Choripetalae) alt sınıfı, mantolular grubunda, kayıngiller (Fagales) takımı, huşgiller (Betulaceae) Familyası fındıkgiller (Corylus) cinsi içinde yer almaktadır.

Fındığın Kuzey Yarım kürenin ılıman iklim kuşağını, Japoya’dan, Çin, Mançurya, Kafkasya, Türkiye, Avrupa ve Kuzey Amerika’ya kadar yabani formlar biçiminde kapladığı bilinmektedir. Kültür formlarını oluşturan en önemli türler ise Artvin’den Kırklareli’ne kadar uzanan Kuzey Anadolu Dağları ve Kuzey Geçit bölgelerinde yoğun olarak bulunmaktadır. Fındığın kültüre alınma tarihi 2500 yıl öncelerine kadar dayanmaktadır. Enophen İsa’dan önce 400 yıllarında Kuzey Anadolu’da Pontus Euxinus’da (Kerasus) (Giresun) Pontus Yemişi adını verdiği ufak bir meyveden bahsetmektedir. Bu kadar eski kültür izine rastlanması sonucu fındığın anavatanının yurdumuzun Karadeniz Bölgesi olduğu ve kültür fındığının dünyaya buradan yayıldığı kabul edilmektedir. Bu meyvenin 600 yıldan beri ticareti yapılmaktadır. Ülkemizde yetiştiriciliği yapılan 16 çeşit fındık mevcuttur. Buna ilave olarak Giresun’ da bulunan Fındık Araştırma Enstitüsünde 30 yıldan beri süregelen seleksiyon ve melezleme çalışmaları sonucunda ticari üretimi yapılabilecek 7 çeşit adayı daha geliştirmiştir.

Kültür fındığı, Kuzey Anadolu’dan, önce Yunanistan’a oradan da İtalya’ya götürülmüş, bu ülkede Avella şehri civarında yaygın olarak yetiştirilmeye başlanmış ve önemli türü olan Corylus Avellana L. adını bu yöreden almıştır. Sicilya ve İspanya'ya Araplar eli ile ulaşmış, Fransa’da çok yaygın zamanlara kadar önemli bir kültür bitkisi olarak ele alınmıştır. İngiltere ve Almanya’da çoğunluğunu Corylus Maxima Mill.’in oluşturduğu ve doğal flordan seçilmiş tipler büyük ilgi uyandırmıştır. ABD’de ise, fındık yetiştiriciliği son 70 yıl içinde gelişme göstermiş, güçlü araştırma ve geliştirme programları ile desteklenerek önemli bir sıçrama yapmıştır.



TARİH BOYUNCA FINDIK

1 – DÜNYA DİLLERİNDE FINDIK
Fındık kelimesi Türkçe olmamakla beraber Bundukdar gibi istilah şekilleri eski dilimize yerleşmiştir.

Fındık kelimesine dair, dünya sözlüklerinden elde edilebilen lengüistik bilgi sıra ile aşağı alınmıştır.

Fındık kelimesi ( Pontus Cevizi ) manasına gelen Yunanca Pontikon Karyon’dur. Rumcası : Leptokarion ( ince ceviz ) halk dilinde fındıktır. Ermenice : Kalin, Arnavutça Lajthi olarak kullanılır.

Botanikte Corlyus Avellane Pontika olan fındık kelimesini İranlılar bizden funduk, Araplarda Bunduk şeklinde almış olup Arapçada Elculuz olarakta kullanılır. Çince de Chen-tse yahut Chen-li, ilmi adı ( Corlyus heterophylla, Fısch ) dır.

Türkiye haricinde kalmış Türklerde fındık karşılığı olarak taklidi ses esasına dayanan çit kökünden gelme kelimelerle ifade olunur.



Kazan – Çitlevük

Kırım – Çetleük

Kumuk – Çertlevük

Türkiye Türkçe’sinde de Çitlembik şeklinde de kullanılır.



1 - 1 Fındığın Başlıca Avrupa Dillerindeki Karşılıkları :

Hint – Avrupa ana dilindeki itibari kökleri : Qos(e)lo (fındık yemişi; Lazd ( fındık fidanı )

Germenlerde; eski Nordca : Hasl

İsveç, Norveçce : Hassel

Eski Yüksek Almanca : Hasal

Almanca : Hassel, Hasselnuss

Anglosaksonca : Haesel
İngilizce : Hazel, Hazelnut

Felemenkçe : Hazelaar

Amerikanca : Filberts



Latinlerde :

Latince : Corulus, Corylus

Eski Fransızca da : Avelaine

Fransızca (küçük ceviz ) : Noisette

İtalyanca ( ,, ,, ) : Nucciola

İspanyolca : Avellana

Portekizce : Avella

Romence : Aluna



Güney Batı Avrupa’nın fındık yetiştirdiği yer İtalyanın Campanla bölgesinde bulunan Abella şehri idi, bundan ötürü bu yemişe de Abella Cevizi manasına olarak ( nux abellana ) denilirdi, sonraları bu Avellana olmuştur.


İslavlarda :

Müşterek kök orman manasına gelen les ile ifade olunur.

Rusça ( orman cevizi ) : Liesnoy oreh

Polonezce : Leszczyna

Çekçe : Liska

Sırp – Hırvatça : Leska

Bulgarca : Leşnik


Baltıklarda :

Eski Prusça : Laxde

Litvanca : Lazd’a

Letçe : Lagzds

Fince : Pahkina

Macarca : Mogyoro



1 – 2 Ferhengi pehlevi’de fındık :

İstimal edilmekte bulunan fındık kelimesinin pehlevi dilinde ki ( funduk ) yahut ( punduk ) ve Avestai ( benduk ) ve Sanskrit ( Beddük ) kelimesinin muarrabı olup, başı kapalı nesne manasını ifade eder.

Pehlevi’d N ve F – P okunur. Bu meyve İrandan, Arabistana götürülmüş olduğundan Arapçada G harfi K harfine tebdil edilmiştir. Pehlevi kitabının heşen babının 27 inci faslının 23 üncü fıkrasında fındık kelimesi: Ceviz, badem, nar, Hindistan cevizi, kestane, şam fıstığı ile birlikte gösterilmiştir.


1 –3 Kamusu Türki-de fındık:

Kamus-ul – alam müellifi Şemseddin Sami, ( 1318 – 1903 ) de İkdam gazetesi sahibi Ahmet Cevdet tarafından yayımlanan bu mükemmel eserin ikinci cilt 1006 ıncı sayfasında fındığa dair geniş izahat ve bilgi vardır.

Fındık: asıl Farisi olup Arabide de müstağmeldir. Çünkü Karadeniz’in Cenup sevahilinde kesretle hasıl olur, maruf meyve ki katı ve sert bir kabuk içinde yuvarlak ve müstatilce, yabani ve bostanisi vardır.

Fındık ağacı ; bu meyveyi veren ağaç ki pek büyük olmaz. Funduk : Arabi ; umumi kabul eden, han, misafirhane venedikten muarreb, ( Bındık ) dahi derler. Arabistan’a ibtida oradan giden tüfek manasına gelir.


1 – 4 Büyük Türk Lügatında fındık :

Trabzon’un eski valilerinden Kadir Paşanın ( 1843 –1902 ) oğlu Hüseyin Kazımın, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanan bu ünlü eserinin 3 üncü cilt, 662inci sayfasında :

“ Findik – fındık – Rumca , Karadeniz cevizi. En evvel Karadeniz sahillerinde ki memleketlerden getirilmiş olmak dolayısıyla maruf kabuklu meyve. ,Yuvarlak ve tombul, sivri taze, kuru, kan, kuyu fındığı, fındık içi, fındık kabuğu.



2 – MİTOLOJİDE FINDIK

Bu konuda, insanlık tarihiyle başlayan ziraat tarihinde; hangi çağlarda hangi ağaçların dal budak saldığı, hangi meyvelerin daha önce ürediği ve hangilerinin de mukaddes sanıldığı gösterilecektir.



2 – 1 Yunanlılarda fındık :

Jüpiter’in Maya adlı peri ile münakaşasından Arkadya kıtasının bir dağında dünyaya geldiğini gördüğümüz, kendisinde kurnazlığın acıbalı bulunan başındaki ve ayaklarında ki kanatlarıyla rüzgar gibi akıp giden Ticaret Tanrısı ( Hermes – Mergür ) ün asası bir fındık değneğidir. Önceleri bu asanın ucu birbirine düğümlü iki çubuktan ibaretti , sonraları iki yılan başı ile nihayet bulduğu görülür.

Asanın kuvvetini denemek isteyen Hermes, bir gün boğuştukların gördüğü iki yılanı bu fındık dalı ile kırbaçladı ve bu ilahi vuruştan artık ayrılmayacak şekilde yılanları birbirine yapıştırdı. Bu değneğin dokunduğu bütün eşya o anda altına döndüğü içinde Hermes aynı zamanda bir servet ve bereket timsali olarak ta tanınır. Şehirlerde sokakların birleştiği yerlerde onun adına dört köşeli sütunlar dikilirdi, pazarlarda ve meydanlarda ölçünün, çekinin ve terazinin icatçısı telaki olunurdu. Heykeli ilk defa Milattan 369 yıl evvel Atina da Doğmuş meşhur heykeltraş tarafından yapılmıştır. Gök tanrısı Zeus’un gazabına uğrayan bir Yunan yarım ilahı olan Tantalus efsanesi de bu arada zikrolunabilir.



2 – 2 Romalılarda fındık :

Publius Virgilius Maro’nun ( M.Ö. 70 – 19 ) rüstai bükoliklerinde çoban sevgililerin en büyük şahidi ve delili olarak gösterilen fındık, kahinlerin ininde de kıymeti pek şümullü idi. Romanın örf ve adetlerinde kökleşmiş bir önemi vardır, büyük saadetler ancak fındık dalı yakmak suretiyle kutlanırdı. İzdivaçlarda mesut olmanın kutsiyeti ise bu ağaçtan beklenirdi. Sihirbazlarda eflaki bir kuvvet ve kudretin ibdamı ancak fındık ağacın da bulur ve görürlerdi.

Her yıl Bacchus şerefine tertip edilen ayinlerde bir teke mabede kurban edilir, gövdesi de fındık dallarına sarılarak yakılırdı.



2 – 3 Araplarda fındık :

Hicri 9 uncu asır da yazılan Ahteri – Kebir lügatında, Araplar’ın fındığa bındık dediklerini ve bu ırkın Emeviler zamanında Abdul Melikin kardeşi Mesleme’nin kumandasında Karadeniz kıyılarından 99 yılında İstanbul’a uzanan ordunun geçinden sonra tanıdığı görülmektedir. Bu arada Arapça’dan çevrilmiş, meyvelerin esrarına dair kitapta, fındığı bize pek hayali misallerle tanıtır.

“ Fındık ağacından, yılan, akrep gibi bütün zehirli hayvanlar kaçarlar, elinde fındık ağacından bir dal bulunan adam cümle afattan emin olur.” Deniliyor


3 – ESKİ TÜRK DESTANLARINDA FINDIK

Fındık ağacının Türk masal ve destanlarında ki yerini Yunanlıların İlyada, Odise’sinden, İranlı’ların Şeyhnamesinden, İslamdan önceki Hyungun, Tukyu, Tepegöz, İslamdan sonraki Satık Bugri, Toktamış, Manas destanlarından ziyade maşeri bir muhayyelenin eseri olan Buğu Tekin efsanesinde bütün kudretiyle bulmak mümkündür.

Eski Türklerin ( şamanilik ) din hayatında çok büyük bir mevki bulunan “ Yağtaşı-yağmur taşı”nın gökten inen altın ışıktan meydana geldiği ve Tanrının bu nurunun Huş ağacıyla, fındık ağacı üzerine indiği ve Türk şevketinin timsali olan kutlu dağını vücuda getirdiğini, Ziya Gökalp’den öğrenilmiştir.



3 – 1 Türk halk destanlarında fındık :

Hayatı hakkında kesin bir şey bilinmeyen ve hiçbir yerde tetkik konusu olarak ele alınmamış bulunan Ispartalı Seyrani’nin Karadeniz kıyılarında yaptığı seyahata dair destanında, fındık bölgesinin başlıca şehirleri için tanzim edilmiş pek çok maniler vardır. Bunlarda Giresun a ait olanı şöyledir.



Andan Gireson’a düş olduk yolca,

Fındığı ol diyarın ziyade bolca,

Çekilmiş kalesi yüceden yüce,

Arşa doğru çıkmış bürcü.



Türk halk edebiyatına girmiş fındık için yapılan araştırmalarda Seyrani’nin ( 1251 –1836 ) yıllarında hayatta bulunduğu neticesine varılmıştır ki Gireson fındığı için en eski vesika budur. Birçok eserlerde bu şehrin adı geçer fakat fındığından hiç bahsolunmaz, sadece kiraz meyvesinin meşhur olduğu ve ilk defa İtalya ya buradan götürüldüğü kaydıyla iktifa olunmuştur.



3 – 2 Divan edebiyatında fındık :

( 936 – 1055 ) Tarihleri arasında yaşayan Divan Edebiyatının tanınmış Şairi Fuzuli’nin Bakü kütüphanesinde ki Sohbetül-Esmar adlı eserinde fınktan söz edilmektedir.

Sade bir mevzuu terennüm eden Sohbetül-Esmar, şairin divanları arasında ikinci planda gelirse de fındığın divan edebiyatında dayer alması bakımından bölgemiz için bir kazançtır.

“FINDIK ederdi yüz tefahur, fıstık özünü kıldı zahir”



3 – 3 İran edebiyatında fındık :

Fındığın İran’da ki üretim durumunda iken, şairlerin yalnız büyüklüklerinden olmayıp aynı zamanda tasavvuf bilgilerinde de eşsiz bulunan Molla Cami adıyla tanınmış Nurettin Abdurrahman Cami’nin ( 1414 – 1492 ), İstanbul üniversitesi kütüphanesinin 3088 sayısında kayıtlı farsça yazmalar arasında ki Salaman ve Apsal manzum kitabının 435 ve 505 sayılı fındığa ait beyitlerinden iki örnek alınmıştır.



“Her bir parmak ucu boyalı olsun olmasın, taze bir fındık yahut güzel bir hunnap gibi idi”

“Bazen çenk çalandan çenki alır suzinak ahengini alevlendirirdi. Kuru teller üzerine taze fındıklara benzeyen parmak uçlarını döker, yaş kuru ne varsa hepsini yakar yandırırdı. s. 40-46”

Şark İslam klasikleri gözden geçirilmiş olup şimdilik fındıktan doğrudan doğruya bahseden başka bir esere rastlanmamıştır.

3 – 4 Abbasilerde – Harun Reşit Devrinde fındık :

Latin muharrirlerinin ekserisine göre fındığın kökeni İtalya olarak gösterilirse de, bunun Asya olduğu,Çin kaynaklarından elde edilen vesikalarla sabit olunmuş bulunuyor.

Bu mahsulün İtalya ya yerleşmesi, Arapların Sicilya adasını almasıyla başlar, sonraları bu adanın Normanlar tarafından işgalinde fındık ziraati bakımsız kalmış ve sönmeye yüz tutmuştur. 17 inci yy’ı takip eden yıllarda yeniden üretilmeye başlanılmıştır.

İslam Medeniyeti adlı eseriyle Abbasiler devrinin kronolojisini yapmış Suriyeli Corci Zeydanın Abbese’sinde :

“Emir-ül Müminin, at koşularını temaşa için Şemasiye’ye giriyor. Bir takım genç köleler şuraya buraya koşuyorlar, ellerinde ki fındık ağacı değnekleriyle vurarak ahaliyi dağıtıyorlardı. Harun Reşit’in diğer nasdan fark olunması için başına gayet uzun bir külah giydiğini”kaydeder.



4 – DÜNYA KLASİKLERİNDE FINDIK

4 – 1 Çin klasiklerinde fındık :

Tso – Chuan’da ( tarihi eser M.Ö. 270-480 yıllarından bahseder ) adlı kitaptan :

“Prens Chung’un 24 üncü saltanat yıllarında şöyle söylenirdi. Kadınlar muktesit olduklarını göstermek için hediye olarak yalnız fındık, hurma ve kuru et hediye dederler.

Chu-li’de örülmüş kaplar amiri hakkında ki bahisle, “örülmüş kaplara fındık konulur, fındık mahcubiyet sembolüdür.”

Mei-tes ( haremde ki adabımuaşeret usulleri ) kitabının bir babında, “hurma, fındık bunlar imparatorun ziyafetlerinde yediği meyvedir, mahcubiyeti artırırlar.”deniliyor

4 – 2 Yunan klasiklerinde fındık :

( Ksephon, M.Ö. 427-355 )

Değerine uygun değer bulduğu yıllarda Karadeniz bölgesi halkına vefa sağlayan fındık mahsulünün Yunan klasikleri arasında en eski vesikaları tetkik edilecek olunursa görülür ki, Sokratın şakirdi Ksenof’un İran hizmetine ait Anabasis kitabı başta gelir.

(Theoprast, M.Ö. 372 – 287 )

Midilli adasının Eresos kasabasında doğan bu Yunanlı filozofun asıl adı Tyrtamos olup, hocası Aristo tarafından kendisine, ilahi sözde kitabı verilmiştir. 200’den fazla eser bırakmış olmakla beraber pek azı elde kalmıştır. Bunlardan Nebatat ilmine ait eserinde fındıktan bahseder.

Bir başka kaynakta: “Yunanlıların en mühim mahsulleri üzüm ve zeytindi. Nar, elma, ayva Giritten, kestane ve fındık da Pontos sahillerinden –Karadeniz- getirildiğini gösterir.


4 – 3 Latin klasiklerinde fındık :

Daha ziyade harp ve form kavga ve güreşlerinden haz duyan Romalılar, aynı zamanda çiftlik, ekinciliğe ve çobancılığa da önem vermişler ve zevk almışlardır.

Ağaçların fındık, bağların üzüm yetiştirdiği müddetçe Latin klasiklerinin altın çağını yaşamış ve yaşatmış olanların önünde gelen Pastoral şairin kahramanı Virgilius ile ansiklopedik bilgilerin bilgini Plinüs her zaman ve her devirde yaşayacaktır denilebilir.

Ziraat şairi Virgilius M.Ö 43-37 yıllarında yazdığı Bükolikler -çoban türkülerinde- methetmiştir.


4– 4 İtalyan klasiklerinde fındık :
Bu memleket klasikleri arasında fındıktan doğrudan doğruya bahseden Pacıkelli’nin 1869 yılına ait vesikası dan maada bugün için üzerinde durulmaya değer bir esere tesadüf olunmamıştır. Yazar o tarihlerde Sicilya adasında kestane, fındık, elma yetiştiriciliğini ve bu meyvelerin nedretinden ötürü satışının yapılmasından ziyade armağan olarak verildiğine işaret eder.


4 – 5 İspanyol klasiklerinde fındık :

Dünya fındık üretim mevzuunda geniş çapta yeri olan İspanya klasiklerinden sadece Miguel de Cervantes’in ( 1547 – 1616 ) Manş’lı Donkişot ‘un da fındık tan kısaca bahsedilmektedir.


4 – 6 Alman klasiklerinde fındık :

Avrupa kara kıtasının birçok yerinde olduğu üzere Germen ırkı da fındığı ( yabani halinde ) 15 'inci y.y. 'da tanımıştır. Bununla beraber 16' ıncı y.y.' ın ortalarına doğru ilk defa Frankfurt civarında görülen fındık ağacından meşhur Faust müellifi Göthe ( 1729 – 1832 ) Verter eserinde fındıktan bahsedilmiştir.



5 – SEYAHATNAMELERDE FINDIK

Dünya seyahat nameleri, fındık mevzuunun yeryüzündeki kökenlerini üretim bölgelerine ulaştırıp bizlere kadar dal budak saldıran en önemli membağlardan biridir. Bunlardan hemen en eskisi seyyah Sivan Teszen’in 7 inci yy a ait Talas şehri için verdiği malumattır. Şöyle ki :



5 – 1 Türk – Evliya Çelebi seyahatnamesi :

1401 – 1631 de Evliya Çelebi tarafından bu seyahatname, yıllar ilerledikçe daha çok okunmakta ,önem kazanmakta ve yeniden müteaddit baskıları yapılmaktadır.

Osmanlı müellifleri arasında Karadeniz fındığının eskiliği itibari ile Ispartalı Seyrani den sonra tanıtılan tek kaynaktır.

Seyyah Fourne Fort, Küçük Asya kitabının bir faslında: “ Türkler tarafından Keşiş dağı adıyla anılan Olump dağı etrafında ve civarında umumiyetle gürgen, kavak ve fındık ağaçları nadir değildir.”diyor

Türkiyemizin her köşesinde az çok fındık ağacına rastlamak mümkündür; İstanbul’un Çamlıca tepesinde birçok fındık ağacı vardır. Bunların meyvelerinin kabukları kalın çotanaklarında iç bademleri gayet küçüktür.


5 – 2 İspanya seyahatnamesi :
Timur devrinin tarihi ominalarından bir olduğu kadar, fındık mahsulünün zincirleme gelen yürüyüşüne de bir halka daha ilave eylemesi bakımından dökümanter bir vesika teşkil eden ve orijinal nüshası Madrid Milli Kütüphanesinde el yazması kitaplar arasında bulunan Roy Gotzales Klavyo’nun “Kadisten Semerkanta” ait seyahatnamesi 14 üncü yy ın Karadeniz kıyılarını tanıttıran en güzel materyaldir.

Cenevizlilerin 13 üncü yy da Karadeniz ticaretine ait vesikaları Venedik kütüphanesine ve arşivlerinden toplayıp bir araya getirmek suretiyle bu adla 1929 yılında Paris’te kitap halinde bastıran Romanya Akademisi üyesi Yaş üniversitesi profesörlerinden doktor G. I. Bratıanu’nun meskür eseri üzerinde durulmaya değer bu kitabın 4 ila 322 inci sayfaları arsında o devrin Trabzon’undan sürekli bahsedilmekte ve Anadolu’nun doğu kuzey bölgelerinde yetişen yeterli ürünlerin ve bunların ticaretinden söz edilmektedir.


5 – 3 Fransız Seyahatnamesi :

Fransa hükümeti tarafından doğu illerimizde bir tetkik gezisi yapması için gönderilen Theophıle Deyrollenin 1875’de Le Tou Du Monde adlı seyahat dergisinde yayınlayıp kendi kalemiyle resimlediği seyahatnamede o tarihte ki Trabzon un yetiştirdiği çeşitli meyvelerin ticaretini iyiden iyiye araştırdığı görülür.


5 – 4 İtalya seyahatnamesi :

Memleketimizin ve bilhassa Karadeniz kıyılarının geçmişte ki iktisadi durumu ve bünyesinde tetkik edenlerden biride İtalyan yazarlarından Vital Cuinet’in “La Turquie d. Asie” adlı kitabı olup bu kişinin 1837 yılında Trabzon dan Avrupa limanlarına sevk olunan fındığın 2.894.950 kg olduğunu kaydeder. Trabzon kütüphanesinin 2777 sayısında mevcut Sava Yuvanidis tarafından Rumca yazılan Trabzon tarihine ait eserde 1869 yılı fındık ihracatının13 bin frank kıymetinde olduğunu bildirir.


5 – 5 Yunan seyahatnamesi :

1903 yılında Atina da basılmış Yunan mebuslarından Papa Mihalopulo’nun Karadeniz de bir seyahat adlı bir kitabın da :

“Fındık, Doğu Karadeniz sahillerin de; yani Rus hududundan Samsuna kadar sahada istihsal edilir. Daima yeni bahçeler ihdas edilmektedir. Bu mıntıkanın ihtihsal miktarı 19.050.000 kg’dır. Bunun

10.000.000.- kilosu Gireson da

2.500.000.- kilosu Tirebolu, Espiye de

5.000.000.- kilosu Trabzon da

1.300.000.- kilosu Ordu da

250.000.- kilosu Fatsa, Ünye de

yetişir, ihracat ise,

4.485.600 altın Fransız frangı kıymetinde Trabzon dan

4.000.000 altın Fransız frangı kıymetinde Gireson dan

kabuklu ve iç olarak sevk olunur. Miktar olarak Trabzon dan 4.291.300. Gireson dan 9.000.000 Kilodan ibarettir.”


5 – 6 Çin seyahatnamesi :

Talas şehri : “Buraya her taraftan tüccarlar gelirler , yeri ve havası “Çu” nehri civarına benzer. Çu ve Talas arasında ki ahali ziraat ile meşgul olmaktan başka ipek yetiştirmek ve meyve bahçeleri terbiye etmekle iştigal ederler. Meyveleri Çin meyvelerine benziyor. Ziraatlarını ark –kanallar- vasıtasıyla sularlar.”


6 – TÜRK TARİHİNDE FINDIK

Fındık, dünya tarihi kadar eski onunla yaşıt çağdaş bir üründür. Bu kadar eski bir geçmişe ve daha sürekli bir geleceğe sahip bulanan bu mahsulün karakteristik taraflarından biride müfredatı tıp’a geçmiş olmasıdır. Bu işe ve bu sahada ihtisasları onların mütaleaları alınmak suretiyle geliştirilmiştir.

Önce İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi Enstitüsü Direktörü sayın Prof. Dr. A. Süheyl Ünver’e başvurulmuş olup alınana bilgilerde şöyle diyor.

“Tıp tarihimizde eski devirler arasında ilaç ve mukavvi olarak fındığa yer verilmiştir. Ve bunlardan bahseden kitapların en eskisi olan Dioskoridin ( Meteria Medica – Kitabul Haşayiş) inde izahat vardır.”


6 – 1 Yunanlılarda :

Dioscorides :

1800 yıl evvel, miladın 1 inci yy ın da Kilikya ( Adana ) civarında Anazarba’da yaşamış olan Yunalı hekim Dioscorides’in doğu ve batı da birçok dünya dillerine çevrilmiş


olan ve İstanbul da Ayasofya Mahmut I, Topkapı sarayı Ahmet III, kitaplıklarında pek çok nüshaları bulunan bu kitaplarda fındığın tıp tarihine geçmiş en eski metni vardır. Birçok resimleri de ihtiva eden bu kolleksiyonun değerinden bahseden Türk alim hekimi Harzem’li Ebu Reyhan Biruni ( 972- 1048 ) “eğer Discorides bizim tarafta bulunmuş olsaydı nebatların hepsinde ki kuvvet hasiyetlerin tetkik ile meydana çıkarır ve bunların hepsinin birer ilaç olduğu anlaşılırdı.” Demekle kendisinin ne derece ehemmiyet verdiğini anlatmak istemiştir.


6 – 2 Çinlilerde :

Tarih çağlarından itibaren süregelen ilk basit tıp hayatı her millette başlı başına bir meslek olmak vasfını kazanmış bulunduğu görülürse de birçok istihale geçmesine rağmen kökleri yine aynı kaynaktan alınmıştır.

Çinli’lerce en eski tebabet kitabının kendileri tarafından yazıldığı rivayet olunur ki, İsa’dan 30 asır evvelinde tıbbi nebatat yetiştirdikleri iddia edilmektedir. Bu metinler göre birçok hastalıklar çayla ve mukavvilerle tedavi olunur ki fındık bunlar arsındadır.

Kal-paopen ts’ao adlı kitap “fındığın yavan tatlımsı bir lezzeti vardır ve zehirli değildir, yaşama kuvvetini artırır ve bağırsakları genişletir, açlığı giderir.”diye yazar. ( Çince nüsha )


6 – 3 Türkler de :

Hekim ve filozof olan Buhara’lı İbni Sina 980 yılında Khormisen kasabasında doğup 1037’de Hemedan’da ölen bu büyük Türk hekiminin Ayasofya kütüphanesinin 3748 numarasında kayıtlı İbni Sina Kanununun ikinci cildi müfredat davalarında bahistir. Bu cilt ayrıca yazılarak birçok renkli resimlerle süslenmiştir. 800’ü mütecaviz nebatı ihtiva eder. Fındık fıstık bunlar arasında bulunmaktadır.

Türk tıp tarihi arşivinin yıl 4 sayı 15-1940 nüshasında, eski evlerimizde Müalece dolapları, sandıkları ve ihtiva ettiği ilaçlara ait bir misal yazısından bazı parçalar bu arada iktibas edilmiştir ki fındığın da bu meyanda sözü geçmektedir.

18 inci asır sonlarına doğru yazılmış olması ihtimali bulunan “bu yazma eserde ( merhum Şeyhülislam Molla Beye tabip Boğos,’un tertip eylediği sandukçei mulecatın keyfiyeti istimali ) diye 38 ilaç ve kullanılması şekilleri yazılıdır.

Türk tıp tarihinin klasik tedavi usullerine göre eskilerce bir ilaç olarak kullanılan fındığın, Topkapı sarayı müzesi Enderun Kütüphanesinin 3633 sıra sayısında kayıtlı hekimbaşı Hayrullah efendinin 1264 yılında basılmış Beyit-i Dehkani “Maison Rustikue” kitabının birinci cilt, sayfa 150’sinde bahsedilmektedir.


7 – ESKİ TİCARET MUAHEDELERİNDE FINDIK

Fındık, eski ticaret muahedelerimizde de sözü pek çok defalar geçen bir mahsuldür ve anlaşmalarda önemli bir mevki vardır.

Osmanlı İmparatorluğu zamanında akt olunan bu muahedeler tetkik edilecek olunursa, birçok misaller bulmak mümkün olunur. Bilhassa Tercümanü Hakikat Gazetesi tarafından çıkarılan beş ciltlik muahedat mecmuası ile, Baron Teslanın ve Reşat Ekrem Koço’nun Osmanlı muahedeleri adlı eserler, bu vadide en aydınlatıcı vesikalardır.

Aynı kadro çerçevesine sadık kalınarak söze, cihan mübadele ticaretinin ilk mübeşşirlerini tanıtan membağlar ele alınmak suretiyle başlanılmış.

Heredot, yeryüzünde bütün kavimlerden önce ilk siteyi fiilen Sümerler’in kurduklarını ve mübadele ticaretini Batı Hindistan’a kadar ulaştırdıkların kaydeder.

Gılgamış tabletleri de Babil’in ticaret şehri Uruk’ tanıtır. Romalı Feline’de de bu ülkenin her çeşit mahsul ve meyvelerini bulur tatlarını bol bol tadarız.

İlkçağdan itibaren süregelen deniz aşırı ticareti, öncüleri Fenikeliler’di. Tarih boyunca namuskarene ticaret yapanların başında da Mısırlılar gelirdi.

Eski ticaret muahedelerimiz: Bizde ilk ticaret muahedesi Murat I zamanın da 763 – 1365 yılında Ragose Cumhuriyetiyle yapılmış olup Ragose’nin şarkta ki ticareti, himaye olunması şartıyla tanzim edilen bu ahitnağmeye mukabil senevi 500 dukalık bir vergi vermeyi taahhüt etmişlerdi.

Kanuni devrinde 1520’de bunlara ayrıca gümrük resminden muafiyet imtiyazı da bahş olunmuştur. İkinci ticaret antlaşması ise Karadeniz’le sıkı münasebeti bulunan Cenevizlilerle yapılmıştır.

Trabzon’da yapılan fındık ihracatına ait en eski kayıt da Cenevizliler zamanında olup, Klavyo’nun şahadetine atfen 1404 yılına kadar uzanmaktadır.

Başlangıçtan itibaren üçüncü ticaret muahedesini tanzim tarihi 1416’dır. Venediklilerle akt olunmuştur.

Toskana büyük dükalığı ile ticari münasebetlerimizin 1460 yılında başlaması ile birçok ticari muahedeler kaleme alınmıştır ki sayısı Venedik Cumhuriyeti ile yapılan antlaşmalara yakındır.

Bundan sonraki yıllarda yapılan antlaşmalar arasında 1782 yılında tanzim ve Beyoğlu’nda Bağdat köşkünde tasdik olunan 81 maddelik muahedesinin 47 inci maddesinde Rusya’ya ihraç olunacak emtia ve eşya beyanına fındığın da ithal edilmiş bulunduğu görülür.

Ecnebilerle yapılan diğer ticaret antlaşmaların meyanında ve maddeleri arasında fındık sözünün geçtiğine rastladığımız bir diğer ticaret antlaşması da 1906 yılında Sırbistan hükümetiyle olan ticaret antlaşmasıdır.

Tarihte Almanya ve Macaristan’la ilk münasebetlerimiz 1411’de Macar kralı Sigismond’un Almanya imparatoru intihabından sonra ve Murat II’nin Culusu münasebetiyle 1421 de aktolunan ahitnamenin temdidi ile başlar ve 1862 yılında Hamburg serbest şehri, ticaret muahedesi ile belirli hüviyetini ortaya koyar.

İngiltere ile ticari münasebetlerimizin umumi gelişimine giriş, hazine-i evrak vesikalarına dayanarak 988 – 1580 yılı olarak gösterilebilir.

Tarihte A.B.D. ile ticari münasebetlerimizin anahatlarınıda şöyle hülasa edebiliriz:

Mortens N.R.’nin tarihi vesikalarından çıkarılan neticelere göre imparatorluğun Amerika Birleşik Hükümetleri ile bir ticaret müahedesi akti için diplomasi muhaberelerin başlangıç tarihi 14 nisan 1820 yılı olarak tayin edimektedir.

Hicri 1245 – 7 mayıs 1830 yılında Mahmut II ile Birleşik Devletler arasında akt edilen ( SeyrüSefai ve icrai ticarete ) dair ahitnameyi humayun’un metni 1879 yılında çıkarılan mecmuayi muahedat’ın ikinci cildinde bulmak mümkündür.

İkinci ticaret muahedenamesi ise birincisinden 32 yıl sonra hicri 1278, 25 şubat 1862 yılnda Abdülaziz zamanında ve hariciye nazırı Mehmet Emin Ali Paşa ile Amerika elçisi EdvarMoris arasında İstanbulda akd ve tanzim olunmuştur.


8 – DÜNYA ANSİKLOPEDİLERİNDE FINDIK

İçinde yaşadığımız yüzyılın sayısıyla fındık meyvesinin 4784 yılından beri tanınan bir mahsul olduğunu Çünking’den getirilen parşömenin tercümesinden öğrenmiş bulunuyoruz.

Burada Milattan sonra 220 yılında Çinlilerce mevcut bulduğu iddia edilen bir ansiklopedi başta olmak üzere dünya ansiklopedilerinde ki fındığa ait bilgilerle bu faslın kapısı açılmıştır.


8 – 1 Çin ansiklopedilerinde fındık :

Çin’de fındık önce 968 – 975 arasında K’ai-po Pen- ts’ao adlı kitap bu çağın nebatı olarak bahsetmiştir,bu bilgide milattan evvel birinci yüzyılda Li-Chi’nin merasimler kitabında iktibas olunmuştur. Orada kızların fındık ve kestane ile meşgul oldukları kayıtlıdır.

Bundan başka milattan önce birinci yüzyılda Shuo-Wen tarafından telif edilmiş kitabında bu kelimenin bugünkünden farklı olarak yazıldığından bahseder.

Shinisu’nun milattan sonra ikinci yüzyılda basılmış tefsirinde de Liao-tung Güney Mançurya ve Shang-tang, Pekin civarında bir kazada iki nevi fındık bulduğunu söyler.

Tung-Chın’e onuncu yılda ansiklopedi esere göre üç dört çeşit fındık olduğunu gösteriri.

Çin nebatları hakkında yazılan klasik kitabın 16 ıncı yy da basılmış tabında, Mi Shih-Chen şöyle der:

“FINDIK ağacı bodur ve küçüktür. ( Li ) Bir nevi meşe ağacı gibi kışın sonbahara doğu çiçek açar ve püsküller iki - üç parmak boyunda sallanırlar, martta yapraklanırlar, meyvelerin üçü, beşi bir arada ve zılıfın içinde bulunurlar, ham oldukları zaman yeşildirleri,kemale erdikleri zamanda kahverengidirler. Birçoğunun içi olmadığından, bir atasözünde on fındığın dokuzu boştur.”


8 – 2 Yunan ansiklopedilerinde fındık :

Pyısos yayınevi tarafından bastırılmış olan Yunan ansiklopedisinin 15 inci cilt 959 uncu sayfasındaki fındık yazısı:

“Fındık ( botanik tabiri ile Korylus ) fidanlar cinsinden Kupiliferes ailesinden, yüksekliği azami 5 m’yi geçmeyen küçük ağaçlardandır. Dalları ince ve hemen düz, yaprakları yuvarlakça ve alt tarafı tüylü, çiçekleri münferittir. Erkekleri güzün, dişileride ilkbaharda meydana gelmektedir.

Meyvası “Leptokarion” ( ince ceviz ) halk dilinde “FINDIK” ismini taşımakta olup içinin zurufu çizgili ve yemesi hoştur. Bir tek tohumu ihtiva eder. Fındığın içi yağlı ve kendine ait hususi bir rayihası vardır. Fındık gerek yaş gerekse kuru halinde istimal edilir, yemeklerden sonra yenir, şekercilik ve pastacılıkta büyük miktarda sarfiyatı vardır.

Yunanistan’da ve Anadolu’da üç türlü fındık maarufturİ; ağhiyar,aynaros ve Trabzon fındıkları. Ağhiyar fındıkların randımanı % 55-60, Ayranoz’un % 50, Trabzon’un kilerde % 45’tir.

Fındık ağacı meyvesinden başka odununun da kıymeti vardır. Marangozluğa ait şeylerde ve barutun imaline yarar odun kömürü dayanıklıdır, uzun ve elastiki olan dallarından küfe çemberleri ve ev eşyaları için kullanılmaktadır. Bir zamanlar fındık dallarının esrarengiz efsafları bariz olduğunu ve o zaman sihirbazları ve istikbali bilgicileri tarafından su membaları ile, maden yataklı toprakların bulunması için kullanılırdı.

Fındık ağaçlarının bollanması ( yayılması ) ağaçların dibinden çıkan küçük fidanların yeniden dikilmesiyle veya aşıyla yapılır.

Verimli yerleri dağlık ve derin topraklı veya nemli ve sulanabilir yerlerdir. Zengin, gıda verici zeminlerde ağaçların tekabülü daha kolay ve çık olur. Az bir müddet zarfında da bol meyve vermeye başlar. Fidanları yiyen böceklerden ve fındığa fazla tahribat veren, Balaninus böcekleridir ki onun kurdu gıdasının içinde ki meyvesinden alır ve beslenir. Bu böceğin imhası için ağaçların Acide Arsenical ile tütsülemek lazımdır. Fakat bu tütsüleme ancak meyvenin içi katılaşmış olmasından sonra yapılması lazımdır. Bu yabani fındık namı ile maruftur. Çok yerde süs için imar edilmektedir. İkinci cins ise bildiğimiz fındıktır ki, bunun bir nev’i türbünlü ( Corylus Avellana Tüberosa ) ve diğeri ise -en azim fındık ağacı- ( Corylus Avellan Maxima ) denilmektedir. Meyvesinin mükemmeliyetinden dolayı Avrupa’nın muhtelif yerlerinde imar edilmektedir. Diğer “Ekzotic” ( yabni fındığa müşabih ) fındık cinslerinden Amerikan fındığı ( Corylus Americana ) ve ( Corylus Rostata ) dırlar. Bunların kökeni Amerikadır.”


8 – 3 İtalyan ansiklopedilerinde fındık :

Treccani İtalya büyük ansiklopedisinin 24üncü cilt 875 – 876 ıncı sayfalarında ki fındığa dair bilgi :

Kökeni muhtemelen Asya olan fındık ağacı balutiye fasilesindendir. Çoktan beri geliştirilmiş bulunduğu İtalya ve Avrupa’da kendiliğinden çoğalmış olup , İtalya’da bilhassa “Avellino” eyaletinde ( bu eyaletin ismi de izafeten “Avellana” tesmiye olunur ) ve Sicilya’da yetiştirilmektedir.

Fındık ağacı 2 ile 5 m yüksekliğinde bodur bir ağaçtır, yapraklarının vaziyeti yaygın ve düzensizdir, ağaçlıklarda ve 1200 m ye kadar yüksekliklerde bulunur.

Fındık ağacının yetiştirilmesine en elverişli toprak 400 ile 900 m yüksekliklerde ki derin, serin, yumuşak , kabilin nüfus ve rüzgarlara pek maruz olmayan topraktır. Tohum veya ışkınla çoğalır, aşılanması pek enderdir. En elverişli nev’i çubuklu olanıdır. Meyve vermesi 4 sene sonra başlayıp 7 – 10 seneye kadar devam eder. Fındık taze veya kuru yenildiği gibi şekerleme sanayiinde ve çikolatanın imalinde kullanılır.

“FINDIK’lar Avrupa, Asya ve Amerikanın mutedil iklim bölgelerinde yetiştirilen “Corylus”un muhtelif çeşitlerinin meyveleri “Corylus Avellana” denilen nev’i Avellino eyaletinde, Sicilya’ın Caltanisetta, Messina, Catania, Palermo eyaletleriyle Viterbo eyaletinde kendiliğinden yetişir. “Corylus Maxima” denilen nev’i ise İspanya’da Tarragona’da ve Sicilya’da “Corylus Coruluna” denilen nev’i ise Anadolu’da Hopa ikle Fatsa arasında kisahil bölgelerinde, Kafkasya’da ve Batı Çin’de yetişir.

Fındıklar şekil ve büyüklüklerine göre birçok nev’ilere ayrılır, Cnubi İtalya ile Sicilya’nın En çok Tanınmış ve beğenilen nev’ileri arasında “Varvarella”, “beyaz ve kırmızı fındıktır”

Piyasa da fındıklar, şekil bakımından uzun ,yuvarlak ve sivri, büyüklük bakımından büyük, orta ve ufak ve renk bakımından da kırmızı ve beyaz diye ikiye ayrılır.


8 – 4 Amerikan ansiklopedilerinde fındık :

Birleşik Devletlerde fındık ziraatının islahı ve istihsalin arttırılması son yıllarda üzerinde ısrarla durulan bir keyfiyettir. Bu mahsulün inkişafı için yapılan tecrübelere dair çıkarılan broşür ve dökümanların çokluğu işe verilen ehemmiyetin birer delili sayılır.

A.B.D.’de fındık istihsalatı , ticareti, Origon ve Waşington vadilerinde toplanmış olup kapladığı arazi 11 bin arc- 4,450 küsur hektara yakındır, halen 50 bin ortaklı badem, ceviz ve fındık olmak üzere ( Kalın Kabuklu Kuru Meyveler Derneği ) adlı bir de müstahsil birliği vardır.

Harp dolayısıyla bürolarını Kanada’ya nakletmiş olan uluslar arası iş ofisinin 1944 de Monteal’de neşrettikleri kooperatif organizasyonları ve harp sonrası kalkınması hakkındaki eser, günün ihtiyaçlarına daha yakınen cevap verecek mahiyette olması bakımından, ansiklopedilerde ki umumi bilgiye tercihen bu kitapta ki bilgi daha önce alınmıştır.

“FINDIK, ( hele ceviz ) ve bademin deniz aşırı başlıca kaynağı Birleşik Amerika’da dır ki 1941 – 1942 de 46 fındık satış kooperatifi 44 bin ortaklı 39.300.000 dolara varan satışlar yapmıştır.”

Ansiklopedideki bilgiye gelince: Kuzey Amerika’da üç çeşit yerli tip fındık vardır, bu fındıklar Avrupa fındıklarından daha ufaktır, en tanınmış nev’i Corylus Americana’dır. Bulunduğu yerler ; Maine, Ontorio ve Covoda’dan Flodido Cansas’a kadar.


8 –5 Alman büyük ansiklopedisinde fındık :

1884 yılında çıkarılmış olan bu ansiklopedinin 16 ciltlik Brokhavz Lesikon’un 8 inci cilt, 883 üncü sayfasında fındığa alt toplu malumat:

“K.Kohn tarfından Pont dağlarında keşfedilen Corylus Pontika cins fındık eski Grek’lerin Herakliotik ismi verdiği fındık tipidir.

Corylus Avellana fındığı ise Romalılar zamanın da makbul tutulan bir fındık nev’i olup daha ziyade Kuzey İtalya’da yetiştirildiği bu fındığın Avellana ismi verilmesinin başlıca sebebi aynı şehirde üretilmiş olmasından ileri gelmektedir.

Çin’de ve Sibirya’da yetişen Corylus Heterotilla ile Moğol cevizi ana nebati olan Corylus Americana ve Corylus Rostirata – gaga fındığı cinsleridir. Çeşitler pek ehemmiyetli tutulmaktadır, çünkü bu mahsul ilk nebatat arasında tesadüf edilen kültürel tip kabul edilmektedir. Bunlardan maada parklarda süs olarak yetiştirilen kan fındığı ile altın fındığı da vardır.”


8 - 6 Arap ansiklopedilerinde fındık :
Arap ansiklopedileri arasında fındık mahsulünden doğrudan doğruya meşgul olan müelliflerin sayısı bir hayli tutulmakla beraber belli başlı Ferit Vecdi’nin ve Elbusta’nin Dairetül Maarif Ansiklopedik eserleridir. Kahire kütüphanesinden getirilen nüshalarda ki bilgilerin tecrümesi şöyledir.

“FINDIK : bu meyve Mısır’da yetişemez çünkü Mısır’ın iklimi sıcaktır. Fındık ise aksine olarak ratıp memleketler yetiştiği gibi , toprağı hafif rutubetli kumlu ve açık yerleri sever, fide ve aşı ile de teksir edilir. En uygun hareket aşı ile çoğaltmaktır.

Fındık tanesinden yetiştirilen fidanlar ince parmak kalınlığında aşılanır, ondan iki sene sonra istenilen yere dikilerek mahsul almaya başlanır, fındık meyvesinin zurufu buruşuk kurumaya başlayınca koparılır, taze olarak muhafazası için gayet muhkem kapaklı toprak kaplarda kuru üzüm, hızar tozu yahut kepeğe konarak tazeliğini muhafaza olunur. Bu öyle bir meyvedir ki, hem taze hem de kur olarak lezzetle yenir ,ondan istihal olunan lezzetli fındık yağı hem yemekte hem de nakış işlerinde kullanılır.”

Arap ansiklopedi müelliflerinden İbni Fadıl’a göre de; “fındıkların her gün sulanıp çapalanmasının faydalı olacağını” söylerse de bu bizim iklimimiz için gereksiz bir tavsiyedir.


8 – 7 Hayat ansiklopedisinde fındık :

Bizde ki bu ilk derli toplu ansiklopedinin 1536, daha sonra yayınlanan okul ve aile ansiklopedisinin de 337 inci sayfalarında muhtasar ve natamam olarak fındıktan bir nebze bahsolunur. Servet İskit tarafından çıkartılmasına devam edilen aylık ansiklopedinin ikinci cilt, 16–17 inci fasiküllerinde bu boşluğun nispeten doldurulabilmesi için bilgi toplanılmasına devam edilmektedir.

28 kasım 1938 de toplanan birinci köy ve ziraat kalkınması kongresi münasebeti ile, Tarım Bakanlığınca yayınlanıp delegeler dağıtılan ( Türk Ziraat Tarihi ne Bir Bakış ) adlı kitapta, 1,5 – 2 milyon nüfusun bu baş tacı tek mahsulü için :

“Harici ticaretimizde mühim rolü olan Karadeniz kıyılarının belli başlı geçim ve kazanç vasıtalarını teşkil eden fındıklarımız arasında tombul, sivri, palaz, kuş, badem, foşa, değirmendere çeşitleri meşhurlarıdır. S.41”denilmekle iktifa olunmuştur.

Fındık mahsulümüzün bil hassa harici ticarette mühim rolü ve mevki olması bakımından geniş ölçüde tanınmasına vesile teşkil edecek tek bir reklam vasıtasıdır, bu da :

Halen kullanılmakta olan, Akdeniz mahsullerinin çeşitli ürünlerine ait pullarımızın yanı sıra ve onlara fındık mahsulünün de muhtelif safhalarını gösterir bir seri posta pullarımızın bulunmasıdır.

[emrullah]

BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ


Türkiye'de yetiştirilen kültür fındık çeşitleri 3-5m.boylanabilen çalı formunda,İtalya,İspanya ve A.B.D.'de yetiştirilen fındık çeşitleri ise 6-8m. boylanabilen küçük ağaçcıklar şeklindedir.Kültüre alınmamış yabani fındık formları ise 10-20 ve hatta 40m.'ye kadar boylanabilmektedir.Fındığın kromozom sayısı 2n=22'dir.



Kök: Saçak kök şeklinde olan fındık kökleri fazla derine gitmez.Genellikle taç izdüşümüne kadar gelişme göster- mektedir.Kök gelişmesi meyilli arazilerdeki ocakların üst kısımlarında az, yan ve alt kısımlarında ise daha fazladır.


Yaprak: Şubat ayında gelişmeye başlayan ve kısa bir sap ile yıllık sürgünler üzerinde almaşıklı olarak dizili bulunan yapraklar, yuvarlak veya hafif uzunca ve genellikle kalp şeklinde olup 10.12 cm.uzunlukta ve 8.10cm. genişliktedir. Yaprakların kenarları dişli ve yer yer derin dişli,altyüzleri hafif tüylü ve mat, üst yüzleri ise açıktan koyu yeşile kadar değişebilen renge sahiptir. Yaprak damarları üst yüzde içeriye doğru girintili alt yüzde ise çıkıntılıdır.


Tomurcuklar: Yıllık sürgünler üzerindeki yaprak koltuklarında Haziran ayından itibaren gelişmeye başlayan tomur- cuklar yumurta biçiminde ve yeşil renktedir.Yaprakları oluşturan tomurcuklar küçük ve sivri,yaprak ve çiçeklerin bir arada bulunduğu tomurcuklar ise daha küt ve iridir.Tomurcuklar üst üste binmiş pulcuklardan meydana gelmiştir.


Çiçekler: Fındık tek evcikli bir bitki olup erkek ve dişi çiçekleri aynı bitki üzerinde fakat ayrı ayrı yerlerde bulunmaktadır.


Erkek Çiçekler: Püs,kedicik ve şeton adıda verilen erkek çiçekler Haziran ayı içerisinde yıllık sürgünler üzerindeki yaprakların koltuklarında tek tek veya gruplar halinde gelişmeye başlarlar. Başlangıçta renkleri yeşil, gelişmesi ilerledikçe açık yeşil ve fenerlenme esnasında da açık sarı renk alırlar. Fenerlenmesi sona eren püslerin renkleri kahverengileşir,esmer renk alır ve dökülürler.Gelişmiş ve fenerlenme durumuna gelmiş erkek çiçek başakları çeşitlere göre değişmekle beraber 6-10 cm.boyunda olup her bir erkek çiçek başağında 200 civarında çiçek bulunmakta ve olgunlaşmış olan bir püs 5.5 milyon dolayında çiçek tozu yayabilmektedir. Olgunlaşan püsler Kasım ayından itibaren çiçek tozu yaymaya başlarlar ve çeşitlere göre değişmekle beraber çiçek yaymaları Şubat sonu ve Mart ayı ortalarına kadar devam etmektedir.


Dişi Çiçekler: Karanfil adı verilen dişi çiçek kümeleri bir tepe tomurcuğu veya yan tomurcuk olarak Haziran ayında gelişmeye başlar. Dış görünüşleri yumurta biçiminde olan tomurcuklar birbiri üzerine binmiş pulcuklardan meydana gelmiş ve her pulcuk bir brakte yaprağı ile iki çiçekten oluşmuştur.Bir dişi çiçek kümesi 4-24 pistil ihtiva etmektedir.Bir çift pistil bir çiçeğe bir çiçeğe karşılıktır.Dişi çiçek kümeleri gelişmelerini Kasım ayından itibaren tamamlamakta ve karanfil adı verilen pistilleri görülmeye başlamaktadır.Başlangıçta açık renkli olan pistiller daha sonra koyu kırmızı renk alırlar.İşte bu kırmızı uç safhasından sonra çiçek tozu kabul edebilir olgunluğa ulaşmış olurlar. Çiçek tozu kabul etmemiş olan karanfiller kırmızı renklerini 40 gün kadar muhafaza etmektedirler.Karanfiller çiçek tozu kabul edebilecek olgunluğa (receptiv) gelmelerinden itibaren en ideal çiçek tozu kabul etme süresi 15 gün olup 30 güne kadar çiçek tozu kabul edebilmektedirler. Çiçek tozu kabul etmiş olan karanfiller bir hafta içersinde kırmızı renklerini kaybederek esmerleşirler.Yurdumuzda yetiştirilen fındık çeşitlerinin erkek ve dişi çiçekleri aynı zamanda olgunluğa (homogami) ulaşmazlar.Kısmen erkek çiçekleri dişi çiçeklerinden daha önce açan (protandry) çeşitler bulunmasına karşılık (Sivri,Palaz,Foşa), çeşitlerimizin büyük bir çoğunluğu dişi çiçeklerini erkek çiçeklerinden daha önce (protogny) olgunlaştırmaktadırlar. Çeşitlere göre değişmekle birlikte karanfiller Kasım ayından itibaren açılmaya başlamakta Şubat sonu ve Mart ayı ortalarına kadar devam etmektedir.


Yumurtalık: Yumurtalık iki bölmelidir. Her bir bölme içersinde asılı bir yumurta bulunur. Genel olarak bunlardan bir tanesi gelişir diğeri dunura uğrar.İki yumurta döllenip gelişirse ikiz fındık meydana gelir.


Zuruf : Fındık meyvesini dıştan saran kısımdır.Bazı çeşitlerde meyve boyunu kısmen aşmakta,bazı çeşitlerde ise meyve boyunun birkaç katı büyüklükte olabilmektedir.Gelişmiş olan zuruf yeşil renkli olup hasat olumunda tabandan itibaren sarımtırak kırmızı renk alır.Çeşitlere göre değiş- mekle beraberzurufun uçları az veya çok derin dilimli ya da boru şeklinde tek parçalı olmaktadır.


İç: Bütün fındıklarda yenilebilen iki parçalı bir kotiledondan meydana gelen iç,dış kabuğun şekline uygun olarak yuvarlak, sivri veya badem şeklindedir. İçin uca yakın orta kısmında küçük bir embriyo bulunmaktadır. İçin dış kısmı çeşitlere göre açık kahverengi, kahverengi veya kırmızı ince bir zarla örtülü ve üzerinde göbek bağı bulunmaktadır.


Çotanak: Zurufun meyveli şekli olan çotanak küçük bir sap ile yıllık sürgünlere bağlı bulunmaktadır. Bir karanfildeki döllenen çiçek sayısı kadar çotanaklarda meyve oluşmakta ve çeşitlere göre sayısı değişmektedir.

[emrullah]

TOMBUL





Çeşidin Adı------------------ TOMBUL
Sinonomleri ------------------Yağlı fındık, Giresun yağlısı, Mehmet Arif
Yaygın Yetiştirildiği Yer------ GİRESUN
Gelişme Gücü---------------- Orta
Habitus---------------------- Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------------ Kuvvetli
Sürgün Sıklığı------------------ Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu-----Orta (23,9 Cm)
Tomurcuk Şekli---------------- Oval
Tomurcuk Rengi--------------- Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1) --------Orta (10-20 Mart)(1)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)--------- 10,27
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)----------------- 1,14
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)------------------ 1,28
Yaprak Döküm Zamanı(%50)---------------- Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------- Orta
Püs Rengi-------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı ----------------------------------Az-Orta
Püs Açım Zamanı(%50)-------------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------ 71,4
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)------------- 16
Stigma Rengi-------------------------------- Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)----------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları------------- Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)----------- Erken (10-15 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre) ----------Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması--------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü --------------------------Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu -----------------İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı----------------- 3,45
Kabuklu Meyve Şekli-------------------------- Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm)------------------- 16,3 (17,2-16,5-15,4)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)----------------------------- 145
Kabuk Rengi -----------------------------Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı---------------------- Az
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu---------- Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)---------------------- 1,01
Randıman (%) ------------------------------52,4
İkiz İç Oranı (%)---------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%) -----------------------16,6
İç Meyve Şekli ------------------------------Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm) -----------------------13,1 (13,8-13,1-12,6)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı-------- Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu --------------------------Orta
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)----------- 96,6
Yağ Oranı (%)(4)------------------------------- 63,82
Protein Oranı (%)(4)--------------------------- 16,92
Hasat Olum Zamanı---------------------------- Erken-Orta (10-15 Agustos)(2)
Verim ---------------------------------------------Orta
Periyodisiteye Eğilim ----------------------------Yüksek


PALAZ



Çeşidin Adı--------------------------- PALAZ
Sinonomleri-------------------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer-------------- ORDU
Gelişme Gücü------------------------ Orta
Habitus-------------------------------- Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------------ Kuvvetli
Sürgün Sıklığı--------------------------- Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu-------------- Orta (13,8 Cm)
Tomurcuk Şekli -------------------------Oval
Tomurcuk Rengi------------------------- Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)---------- Erken Orta (1-10 Mart)(1)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)---------- 11,88
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) ------------------1,15
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)-------------------- 1,33
Yaprak Döküm Zamanı(%50)-------------------- Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu--------------------- Orta
Püs Rengi ----------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı ----------------------------------------Orta
Püs Açım Zamanı(%50)-------------------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)----------------- 44
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)--------- 14
Stigma Rengi------------------------------------- Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)--------------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları------------ Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50) ---------Orta (10-15 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------ Meyve boyunun 1,5-2 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması---------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü-------------------------------- Zayıf
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu----------- İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı--------- 2,72
Kabuklu Meyve Şekli-------------------------- Basık Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm) ---------------17,3 (16,1-19,1-16,8)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)------------------------ 171
Kabuk Rengi Açık---------------------------- Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı--------------------------- Çok
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu -------------Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)--------------------------- 1,07
Randıman (%) ---------------------------------50
İkiz İç Oranı (%)------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%)-------------------------- 14,3
İç Meyve Şekli Basık-------------------------- Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm)---------------------------- 13,8 (12,3-15,4-13,8)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı------------ Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu------------------------------ Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)---------------- 93,3
Yağ Oranı (%)(4) --------------------------------62,28
Protein Oranı (%)(4)---------------------------- 16.96
Hasat Olum Zamanı ------------------------------Erken-Orta (10-15 Agustos)(2)
Verim--------------------------------------------- Yüksek
Periyodisiteye Eğilim------------------------------- Orta


FOŞA




Çeşidin Adı--------------------- FOŞA
Sinonomleri ----------------------Yomra, Boyhane
Yaygın Yetiştirildiği Yer------------- TRABZON
Gelişme Gücü-------------------------- Orta
Habitus------------------------------- Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi----------------- Kuvvetli
Sürgün Sıklığı -------------------------Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu ------------Orta (19,0 Cm)
Tomurcuk Şekli------------------------- Oval
Tomurcuk Rengi------------------------ Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)------------- Orta-Geç (20-30 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)---------- 10,55
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)------------------ 1,26
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)-------------------- 1,62
Yaprak Döküm Zamanı(%50)-------------------- Erken (15-20 Kasım)(1)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------------- Orta
Püs Rengi--------------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı---------------------------------------- Az-Orta
Püs Açım Zamanı(%50)----------------------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------- 87,5
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı) ---------18
Stigma Rengi------------------------------------------- Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)-------------------------- Geç (20-30 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları-------------- Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50) -----------Orta (15-20 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)-------------- Meyve boyunun 1,5-2 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması---------------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü-------------------------------------- Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu--------------- İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı-------------- 3,48
Kabuklu Meyve Şekli ------------------------------------Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm)-------------------------- 18,1 (18,5-19,1-16,9)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)---------------------------------- 182
Kabuk Rengi---------------------------------------------- Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı--------------------------------------- Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğ----------------------------u Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)------------------------------------------ 1,32
Randıman (%)------------------------------- 47,8
İkiz İç Oranı (%)----------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%)--------------------------- 15,7
İç Meyve Şekli---------------------------------- Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm)--------------------------- 14,0 (14,4-14,5-13,1)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı------------- Hafif Sakalı
İç (Göbek) Boşluğu------------------------------- Orta
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)----------------- 92
Yağ Oranı (%)(4)--------------------------------- 63,21
Protein Oranı (%)(4)---------------------------- 15,11
Hasat Olum Zamanı--------------------------- Orta (15-20 Agustos)(2)
Verim -------------------------------------------Orta
Periyodisiteye Eğilim---------------------------- Orta

MİNCANE



Çeşidin Adı----------------------------- MİNCANE
Sinonomleri---------------------------- Sarı Fındık, Sarı Yağlı,Zango
Yaygın Yetiştirildiği Yer---------------- TRABZON
Gelişme Gücü-------------------------- Kuvvetli
Habitus---------------------------------- Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi-------- Orta
Sürgün Sıklığı------------------------------ Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu----------------- Orta (18,0 Cm)
Tomurcuk Şekli---------------------------- Oval
Tomurcuk Rengi ----------------------------Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)--------- Orta (10-20 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)--------- 10,04
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)------------------- 1,27
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)--------------------- 1,33
Yaprak Döküm Zamanı(%50)--------------------- Orta (25-30 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------------- Kısa
Püs Rengi -------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı-------------------------------------------- Orta
Püs Açım Zamanı(%50)-------------------------- Geç (20-30 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------ 81,8
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)---- 16
Stigma Rengi-------------------------------------- Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)---------------------- Geç (20-30 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları -------Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)------- Orta (15-20 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)---------------- Meyve boyunun 1,5-2 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması----------------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü------------------------------------ Kuvvetli
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu ------------İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı--------- 3,5
Kabuklu Meyve Şekli------------------------------- Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm) ------------------------17,2 (18,0-17,3-15,4)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)------------------------------- 154
Kabuk Rengi------------------------------------------ Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı---------------------------------- Çok
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu----------------------- Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)------------------------------------ 1,27
Randıman (%)--------------------------------------------- 45,7
İkiz İç Oranı (%)----------------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%) ----------------------------------18,5
İç Meyve Şekli -------------------------------------------Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm)-------------------------------- 13,0 (14,3-13,3-11,4)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı----------------- Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu ---------------------------------Küçük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)--------- 86,6
Yağ Oranı (%)(4) ------------------------------------62,82
Protein Oranı (%)(4)------------------------------- 14,16
Hasat Olum Zamanı ---------------------------------Erken (5-10 Agustos)(2)
Verim---------------------------------------------- Orta
Periyodisiteye Eğilim--------------------------- Çok az

[emrullah]

ÇAKILDAK




Çeşidin Adı ----------------ÇAKILDAK
Sinonomleri----------------- Delisava,Gökfındık
Yaygın Yetiştirildiği Yer------ ORDU
Gelişme Gücü ------------------Zayıf
Habitus------------------------- Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------------- Kuvvetli
Sürgün Sıklıği----------------------- Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu----------- Orta (18,5 Cm)
Tomurcuk Şekli----------------------- Oval
Tomurcuk Rengi-------------------- Kırmızımsı-Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)------------- Geç (30 Mart- 5 Nisan)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En) -------------------9,95
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) -----------------------------1,21
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)------------------------------ 1,11
Yaprak Döküm Zamanı(%50)---------------------- Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------------- Kısa
Püs Rengi ---------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı------------------------------------------------ Az
Püs Açım Zamanı(%50)------------------------------ Erken (10-20 Aralık)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)----------------------- 58,2
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)---------- 22
Stigma Rengi -----------------------------------------Mor-Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)-------------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ------------Protandrie
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)---------- Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------ Meyve boyunun 1,5-2 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması------------------------- Kuvvetli
Zuruf Tüylülüğü---------------------------------- Zayıf
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu --------------Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı--------------- 2,73
Kabuklu Meyve Şekli----------------------------------- Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm)----------------------- 17,3 (19,5-16,9-15,7)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)-------------------------------- 163
Kabuk Rengi------------------------------------- Açık-Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı------------------------------ Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu-------------------- Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)------------------------------------ 0,99
Randıman (%)------------------------------------------- 51,2
İkiz İç Oranı (%)------------------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%)-------------------------------------- 12,1
İç Meyve Şekli-------------------------------- Yuvarlakça Oval
İç Meyve İriliği (mm)------------------------------- 13,5 (15,6-12,8-12,1)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı -------------Hafif Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu----------------------------- Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%) ---------86,6
Yağ Oranı (%)(4) --------------------------------59,43
Protein Oranı (%)(4) ----------------------------17,59
Hasat Olum Zamanı-------------------------------- Orta-Geç (20-25 Agustos)(2)
Verim------------------------------------------ Yüksek
Periyodisiteye Eğilim-------------------------- Çok az

KALINKARA





Çeşidin Adı -------------------KALINKARA
Sinonomleri------------------- Giresun Karası
Yaygın Yetiştirildiği Yer------- GİRESUN
Gelişme Gücü-------------------- Orta
Habitus------------------------- Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------------ Kuvvetli
Sürgün Sıklığı--------------------- Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu --------Orta (22,1 Cm)
Tomurcuk Şekli------------------- Oval
Tomurcuk Rengi------------------- Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)----------- Erken-Orta (1-10 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En) ----------10,33
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)------------------- 1,15
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)------------------- 1,51
Yaprak Döküm Zamanı(%50)---------------- Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------- Orta
Püs Rengi---------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı-------------------------------------- Çok
Püs Açım Zamanı(%50)-------------------------- Erken-Orta (20-30 Aralık)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------- 65
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)----- 24
Stigma Rengi -----------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)------------------ Erken (10-20 Aralık)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları---------- Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)---------- Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------- Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması--------------------------- Kuvvetli
Zuruf Tüylülüğü ----------------------------------Zayıf
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu ---------İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı ---------2,32
Kabuklu Meyve Şekli --------------------------------Oval
Kabuklu Meyve İriliği (mm)------------------------ 17,6 (19,3-18,3-15,2)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr) -------------------------------221,5
Kabuk Rengi ------------------------------------------Koyu Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı------------------------------------- Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu ----------------------Kuvvetli
Kabuk Kalınlığı (mm)-------------------------------------- 1,17
Randıman (%)----------------------------------------------- 46,3
İkiz İç Oranı (%)------------------------------------------ 10-15
Boş Meyve Oranı (%)-------------------------------------- 16,4
İç Meyve Şekli-------------------------------------------- Silindirik
İç Meyve İriliği (mm)----------------------------------- 14,0 (15,1-14,2-12,8)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı-------------------- Kuvvetli Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu------------------------------------ Çok Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)--------- 53,3
Yağ Oranı (%)(4) ------------------------------------------64,48
Protein Oranı (%)(4)------------------------------------- 14,04
Hasat Olum Zamanı------------------------------------- Orta (15-20 Agustos)(2)
Verim---------------------------------------------------- Çok Düşük
Periyodisiteye Eğilim ------------------------------------Çok az

CAVCAVA




Çeşidin Adı----------------- CAVCAVA
Sinonomleri------------------ Kocakarı Fındığı
Yaygın Yetiştirildiği Yer-------- TRABZON (üretimi çok az)
Gelişme Gücü -----------------kuvvetli
Habitus -----------------------Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi ---------Orta
Sürgün Sıklığı -------------------Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu-------------- Kısa (11,6 Cm)
Tomurcuk Şekli----------------- Oval
Tomurcuk Rengi ----------------Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1) --------Orta-Geç (20-30 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En) -----------------10,31
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)------------------------ 1,15
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm) --------------------------1,2
Yaprak Döküm Zamanı(%50) -----------------------Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu-------------------------- Orta
Püs Rengi ----------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı ---------------------------------------------Orta
Püs Açım Zamanı(%50)----------------------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)-------------------- 59,7
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)---------- 28
Stigma Rengi ---------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)----------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları------- Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)-------- Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------- Meyve boyunun 1-1,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması-------------------- Kuvvetli
Zuruf Tüylülüğü----------------------------- Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu------ Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı--- 3,1
Kabuklu Meyve Şekli------------------------ Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm) -----------------16,5 (17,8-16,5-15,3)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)------------------------ 141
Kabuk Rengi------------------------------------ Açık Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı---------------------------- Az
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu------------- Zayıf
Kabuk Kalınlığı (mm)-------------------------- 0,82
Randıman (%)--------------------------------- 52,1
İkiz İç Oranı (%) ------------------------------Yok
Boş Meyve Oranı (%) ---------------------------15
İç Meyve Şekli-------------------------------- Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm) -----------------------13,7 (14,7-13,6-12,9)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı ------------Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu----------------------------- Orta
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)----- 93,3
Yağ Oranı (%)(4)----------------- 59,82
Protein Oranı (%)(4)---------------- 17,92
Hasat Olum Zamanı ------------------Orta (15-20 Agustos)(2)
Verim ----------------------------------Orta
Periyodisiteye Eğilim--------------------- Az

[emrullah]

UZUNMUSA



Çeşidin Adı-------------- UZUNMUSA
Sinonomleri------------------ Oskara Yağlısı, EnişteFındığı, İncekabuk
Yaygın Yetiştirildiği Yer--------- ORDU (üretimi çok az)
Gelişme Gücü---------------------- Orta
Habitus------------------------------- Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------------- Kuvvetli
Sürgün Sıklığı------------------------ Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu ------------Uzun (33,1 Cm)
Tomurcuk Şekli------------------------ Oval
Tomurcuk Rengi----------------------- Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)---------- Orta-Geç (20-30 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)----------------------- 10,16
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)------------------------------ 1,19
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm) ---------------------------------1,33
Yaprak Döküm Zamanı(%50)------------------------- Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu--------------------------- Orta
Püs Rengi----------------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı ---------------------------------------------Orta
Püs Açım Zamanı(%50)-------------------------------- Orta (10-20 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)-------------------------- 80,4
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)------------ 20
Stigma Rengi ----------------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50) ------------------------Erken (10-20 Aralık)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ----------Protandrie
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50) ----------Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)---------------- Meyve boyunun 1-1,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması----------------------------- Kuvvetli
Zuruf Tüylülüğü --------------------------------------Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu--------------- Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı------------ 3,24
Kabuklu Meyve Şekli -----------------------------------Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm)----------------------------- 16,0 (17,2-15,9-14,9)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)-------------------------------------- 135
Kabuk Rengi -----------------------------------------------Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı --------------------------------------Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu-------------------------- Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)----------------------------------------- 0,82
Randıman (%)------------------------------------------------ 54,4
İkiz İç Oranı (%) ---------------------------------------------Yok
Boş Meyve Oranı (%)-------------------------------------- 24,9
İç Meyve Şekli -------------------------------------------Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm)------------------------------------- 12,8 (13,7-12,5-12,3)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı---------------------- Sakalsız
İç (Göbek) Boşluğu ---------------------------------------Küçük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)----------- 86,6
Yağ Oranı (%)(4)-------------------------------------------- 64,82
Protein Oranı (%)(4) ----------------------------------------19,67
Hasat Olum Zamanı -----------------------------------------Erken-Orta (10-15 Agustos)(2)
Verim --------------------------------------------------------Orta
Periyodisiteye Eğilim---------------------------------------- Yüksek


KARGALAK




Çeşidin Adı-------------- KARGALAK
Sinonomleri-------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer------------ TRABZON (üretimi çok az)
Gelişme Gücü--------------------- Zayıf
Habitus -----------------------------Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi -------------Kuvvetli
Sürgün Sıklığı------------------------- Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu------------ Kısa (12,5 Cm)
Tomurcuk Şekli ------------------------Sivri
Tomurcuk Rengi----------------------- KırmızımsıYeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1) ----------Orta-Geç (20-30 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)------------ 9,86
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)---------------------- 1,22
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm) -----------------------1,18
Yaprak Döküm Zamanı(%50) --------------------Orta (25-30 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu------------------------ Uzun
Püs Rengi --------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı ---------------------------------------Orta-Çok
Püs Açım Zamanı(%50)------------------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%) -------------------47,3
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)-------------- 14
Stigma Rengi------------------------------------ Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)-------------------- Orta-Geç (10-20 Aralık)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları -----------Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)--------- Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------- Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması------------------------------ Zayıf
Zuruf Tüylülüğü --------------------------------------Zayıf
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu-------------- İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı---------- 2,34
Kabuklu Meyve Şekli Basık-------------------------- Yuvarlak
Kabuklu Meyve İriliği (mm) --------------------------21,2 (19,3-23,4-21,1)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)----------------------------------- 297,5
Kabuk Rengi --------------------------------------------Açık Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı-------------------------------------- Az
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu------------------------ Orta
Kabuk Kalınlığı (mm) --------------------------------------1,35
Randıman (%)-------------------------------------------- 42,2
İkiz İç Oranı (%) -----------------------------------------Yok
Boş Meyve Oranı (%) ------------------------------------21,9
İç Meyve Şekli ------------------------------------------Basık Yuvarlak
İç Meyve İriliği (mm)--------------------------------- 15,8 (13,8-17,8-15,9)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı -------------------Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu-------------------------------------- Çok Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%) ----------79,9
Yağ Oranı (%)(4)------------------------------------------ 58,67
Protein Oranı (%)(4)---------------------------------------- 15,29
Hasat Olum Zamanı--------------------------- Orta-Geç (20-25 Agustos)(2)
Verim --------------------------------------------Orta
Periyodisiteye Eğilim--------------------------- Yüksek

SİVRİ




Çeşidin Adı -----------------------------------SİVRİ
Sinonomleri--------------------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer---------------------- GİRESUN
Gelişme Gücü --------------------------------Orta
Habitus ----------------------------------------Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------ Kuvvetli
Sürgün Sıklığı----------------------------------- Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu--------------------- Kısa (7,8 Cm)
Tomurcuk Şekli --------------------------------Oval
Tomurcuk Rengi --------------------------------Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)--- Erken-Orta (1-10 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)-------------- 7,9
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)--------------------- 1,27
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)---------------------- 1,13
Yaprak Döküm Zamanı(%50) --------------------Çok Erken (10-15 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu----------------------- Orta
Püs Rengi------------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı ------------------------------------------Orta
Püs Açım Zamanı(%50)---------------------------- Erken-Orta (20-30 Aralık)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------- 35,9
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)-- 22
Stigma Rengi---------------------------------------- Mor Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50) ------------------------Orta (1-10 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları---- Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)----- Orta (15-20 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)------------- Meyve boyunun 1-1,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması ------------------------------Zayıf
Zuruf Tüylülüğü --------------------------------------Zayıf
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu-------------- Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı----------- 3,12
Kabuklu Meyve Şekli ---------------------------------Sivri
Kabuklu Meyve İriliği (mm)-------------------------- 15,9 (19,6-14,9-13,4)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr) --------------------------------130,6
Kabuk Rengi------------------------------------------- AçıkKahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı--------------------------------- Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu --------------------Zayıf
Kabuk Kalınlığı (mm)---------------------------------- 1,06
Randıman (%)----------------------------------------- 45,3
İkiz İç Oranı (%)--------------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%) ----------------------------------13,1
İç Meyve Şekli -----------------------------------------Sivri
İç Meyve İriliği (mm) ----------------------------------12,6 (16,1-11,4-10,5)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı ------------------Sakallsız
İç (Göbek) Boşluğu ------------------------------------Küçük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)----- 53,3
Yağ Oranı (%)(4)--------------------------------------- 62,2
Protein Oranı (%)(4) -----------------------------------18,23
Hasat Olum Zamanı ------------------------------------Erken-Orta (10-15 Agustos)(2)
Verim---------------------------------------------------- Yüksek
Periyodisiteye Eğilim------------------------------------ Az

INCEKARA



Çeşidin Adı-------------------------------- İNCEKARA
Sinonomleri--------------------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer------------------ GİRESUN (üretimi çok az)
Gelişme Gücü----------------------------- Zayıf
Habitus -------------------------------------Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi--- Kuvvetli
Sürgün Sıklığı-------------------------------- Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu ------------------Uzun (26,5 Cm)
Tomurcuk Şekli----------------------------- Oval
Tomurcuk Rengi------------------------------ Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1) ---Orta (10-20 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)----------- 9,74
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) -----------------1,21
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)------------------- 1,27
Yaprak Döküm Zamanı(%50)------------------ Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu--------------------- Orta
Püs Rengi -----------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı ----------------------------------------Orta-Çok
Püs Açım Zamanı(%50)------------------------ Erken-Orta (20-30 Aralık)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)----------------- 54,6
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı) --20
Stigma Rengi -------------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50) ---------------------Geç (20-30 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ---Protandrie
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50) ----Erken (15-15 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)----------- Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması ----------------------------Zayıf
Zuruf Tüylülüğü------------------------------------- Kuvvetli
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu -------------İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı----------- 2,68
Kabuklu Meyve Şekli--------------------------------- Sivri
Kabuklu Meyve İriliği (mm)------------------------- 17,2 (20,6-16,1-14,9)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)------------------------------- 159,6
Kabuk Rengi------------------------------------------ Koyu Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı--------------------------------- Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu --------------------Kuvvetli
Kabuk Kalınlığı (mm)---------------------------------- 0,9
Randıman (%)------------------------------------------ 52,8
İkiz İç Oranı (%) ---------------------------------------10-15
Boş Meyve Oranı (%) ----------------------------------22,6
İç Meyve Şekli ------------------------------------------Kısa Silindirik
İç Meyve İriliği (mm) -----------------------------------13,1 (16,0-12,0-11,3)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı------------------- Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu ------------------------------------Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)------ 86,6
Yağ Oranı (%)(4) ----------------------------------------59,84
Protein Oranı (%)(4)------------------------------------ 15,56
Hasat Olum Zamanı --------------------------------------Erken-Orta (10-15 Agustos)(2)
Verim------------------------------------------------------ Orta
Periyodisiteye Eğilim -------------------------------------Yüksek

KUŞ




Çeşidin Adı-------------------------------------- KUŞ
Sinonomleri --------------------------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer -------------------------GİRESUN (üretimi çok az)
Gelişme Gücü----------------------------------- Zayıf
Habitus -------------------------------------------Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi --------Orta
Sürgün Sıklığı------------------------------------ Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu ----------------------Kısa (9,9 Cm)
Tomurcuk Şekli---------------------------------- Oval
Tomurcuk Rengi ---------------------------------KırmızımsıYeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)---- Orta-Geç (20-30 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)------------- 9,73
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) ---------------------11,14
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)---------------------- 1,43
Yaprak Döküm Zamanı(%50)-------------------- Orta (20-30 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu----------------------- Orta
Püs Rengi ------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı ------------------------------------------Az
Püs Açım Zamanı(%50)--------------------------- Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------ 39,3
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)-- 18
Stigma Rengi ----------------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50) -----------------------Geç (20-30 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ----Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50) ----Geç (20-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)-------------- Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması------------------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü ---------------------------------------Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu--------------- İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı -----------2,81
Kabuklu Meyve Şekli----------------------------------- Sivri
Kabuklu Meyve İriliği (mm)---------------------------- 16,0 (18,7-15,4-13,9)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)----------------------------------- 143,6
Kabuk Rengi ----------------------------------------------Yeşilimsi Sarı
Kabukta Çizgi Miktarı-------------------------------------- Çok
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu------------------------- Zayıf
Kabuk Kalınlığı (mm)--------------------------------------- 1,07
Randıman (%) ----------------------------------------------48,1
İkiz İç Oranı (%)-------------------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%)--------------------------------------- 22,2
İç Meyve Şekli ----------------------------------------------Kısa Silindirik
İç Meyve İriliği (mm)---------------------------------------- 11,9 (14,0-11,2-10,5)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı -----------------------Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu -------------------------------------------Büyük
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%)------------ 83,3
Yağ Oranı (%)(4)--------------------------------------------- 58,83
Protein Oranı (%)(4) -----------------------------------------18,81
Hasat Olum Zamanı------------------------------------------ Geç (25-30 Agustos)(2)
Verim---------------------------------------------------------- Çok Düşük
Periyodisiteye Eğilim------------------------------------------ Çok Yüksek

ACI




Çeşidin Adı -----------------------------------ACI
Sinonomleri----------------------------- -
Yaygın Yetiştirildiği Yer--------------------- ORDU (üretimi çok az)
Gelişme Gücü ---------------------------------Zayıf
Habitus---------------------------------------- Yarıdik
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------ Orta
Sürgün Sıklığı ----------------------------------Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu --------------------Kısa (3,6 Cm)
Tomurcuk Şekli --------------------------------Oval
Tomurcuk Rengi-------------------------------- Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)--- Orta (10-20 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)-------------- 8,84
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) ---------------------1,22
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm) ----------------------1,13
Yaprak Döküm Zamanı(%50)-------------------- Çok Erken (10-15 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu----------------------- Orta
Püs Rengi------------------------------------------- Yeşil
Püs Miktarı ------------------------------------------Orta-Çok
Püs Açım Zamanı(%50)---------------------------- Geç (20-30 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)-------------------- 81,8
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)--- 18
Stigma Rengi -------------------------------------------Kırmızı
Karanfil Açım Zamanı(%50)-------------------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ---Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)--- Geç (25-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)---------------- Meyve boyunun 1,5-2 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması--------------------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü -----------------------------------------Kuvvetli
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu----------------- Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı------------- 2,77
Kabuklu Meyve Şekli ------------------------------------Sivri
Kabuklu Meyve İriliği (mm) ----------------------------16,2 (19,0-15,8-14,0)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr) -----------------------------------131
Kabuk Rengi ----------------------------------------------Açık Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı------------------------------------ Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu----------------------- Zayıf
Kabuk Kalınlığı (mm)------------------------------------- 0,96
Randıman (%) --------------------------------------------44,2
İkiz İç Oranı (%)------------------------------------------ 6-10
Boş Meyve Oranı (%) -------------------------------------17,2
İç Meyve Şekli---------------------------------------------- Sivri
İç Meyve İriliği (mm)-------------------------------------- 11,9 (13,8-11,8-10,3)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı ----------------------Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu---------------------------------------- Orta
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%) ----------73,3
Yağ Oranı (%)(4) -------------------------------------------60,4
Protein Oranı (%)(4) ----------------------------------------16,4
Hasat Olum Zamanı -----------------------------------------Erken (5-10 Agustos)(2)
Verim ---------------------------------------------------------Düşük
Periyodisiteye Eğilim---------------------------------------- Yüksek


YASSIBADEM



Çeşidin Adı ----------------------------------------YASSIBADEM
Sinonomleri---------------------------------------- Değirmendere Fındığı
Yaygın Yetiştirildiği Yer ----------------------------İZMİT,GİRESUN
Gelişme Gücü --------------------------------------Kuvvetli
Habitus---------------------------------------------- Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi ------------Kuvvetli
Sürgün Sıklığı -----------------------------------------Sık
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu --------------------------Kısa (5,7 Cm)
Tomurcuk Şekli ---------------------------------------Oval
Tomurcuk Rengi ----------------------------------------Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)---------- Erken-Orta (1-10 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)------------------- 9,39
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi) ---------------------------1,2
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm)--------------------------- 1,19
Yaprak Döküm Zamanı(%50) --------------------------Çok Erken (10-15 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu----------------------------- Orta
Püs Rengi -------------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı -------------------------------------------------Az
Püs Açım Zamanı(%50)---------------------------------- Erken-Orta (20-30 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%)------------------------ 39,9
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı)-------- 20
Stigma Rengi --------------------------------------------Pembe
Karanfil Açım Zamanı(%50)--------------------------- Erken-Orta (20-30 Aralık)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ----Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)---- Orta (15-20 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre) ------------------Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması ----------------------------------Zayıf
Zuruf Tüylülüğü ------------------------------------------Kuvvetli
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu------------------ İki tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı-------------- 1,76
Kabuklu Meyve Şekli ------------------------------------YassıUzun
Kabuklu Meyve İriliği (mm)------------------------------ 18,1 (25,0-16,8-12,6)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr)------------------------------------- 234,3
Kabuk Rengi ------------------------------------------------Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı ---------------------------------------Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu------------------------- Orta
Kabuk Kalınlığı (mm)--------------------------------------- 1,41
Randıman (%) -----------------------------------------------41,1
İkiz İç Oranı (%)--------------------------------------------- Yok
Boş Meyve Oranı (%)---------------------------------------- 18,5
İç Meyve Şekli ------------------------------------------------Yassı Uzun
İç Meyve İriliği (mm) ----------------------------------------13,6 (20,8-11,8-8,2)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı -------------------------Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu-------------------------------------------- Büyuk
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%) ------------53,3
Yağ Oranı (%)(4) ----------------------------------------------61,8
Protein Oranı (%)(4) -------------------------------------------16,56
Hasat Olum Zamanı --------------------------------------------Çok Erken (5-10 Agustos)(2)
Verim ------------------------------------------------------------Düşük
Periyodisiteye Eğilim-------------------------------------------- Düşük

YUVARLAKBADEM




Çeşidin Adı ------------------------------------YUVARLAKBADEM
Sinonomleri -----------------------------------Değirmendere Fındığı
Yaygın Yetiştirildiği ----------------------------Yer İZMİT
Gelişme Gücü---------------------------------- Orta
Habitus -----------------------------------------Yayvan
Kök ve Dip Sürgünü Oluşturma Eğilimi------- Kuvvetli
Sürgün Sıklığı ----------------------------------Orta
Bir Yaşlı Sürgün Uzunluğu--------------------- Orta (17,1 Cm)
Tomurcuk Şekli ----------------------------------Oval
Tomurcuk Rengi ----------------------------------Yeşil
Yaprak Tomurcuğu Açım Zamanı (%50) (1)---- Orta-Geç (20-25 Mart)(2)
Yaprak Büyüklüğü (Cm) (Boy+En)-------------- 9,85
Yaprak Şekli(Boy/En İndisi)----------------------- 1,23
Yaprak Sapı Uzunluğu(Cm) ------------------------1,44
Yaprak Döküm Zamanı(%50) ---------------------Erken (15-20 Kasım)(2)
Erkek Çiçek(Püs) Uzunluğu -------------------------Uzun
Püs Rengi ---------------------------------------------Yeşil
Püs Miktarı------------------------------------------- Orta-Çok
Püs Açım Zamanı(%50)----------------------------- Orta (1-10 Ocak)(2)
Çiçek Tozu Çimlenme Oranı(%) ---------------------39,3
Dişi Çiçek Kümesinde (Karanfil) Stigma Sayısı) ---16
Stigma Rengi ------------------------------------------Pembe
Karanfil Açım Zamanı(%50) -------------------------Orta-Geç (10-20 Ocak)(2)
Erkek ve Dişi Çiçeklerin Açım Zamanlarının Birbirleriyle Uyumları ---Protandrie Homogam
Dişi Çiçeklerin Meyve (Çotanak) Bağlama Zamanı (%50)---- Geç (25-30 Mayıs)(2)
Zuruf Uzunluğu (Meyve boyuna göre)--------------- Meyve boyunun 2-2,5 katı
Zuruf Meyveyi Sıkması--------------------------------- Zayıf
Zuruf Tüylülüğü -----------------------------------------Orta
Zurufta Braktelerin Birleşme Durumu -----------------Bir tarafı birleşik
Çotanakta (Meyve Salkımı) Meyve Sayısı--------------- 2,98
Kabuklu Meyve Şekli ------------------------------------Uzun Silindirik
Kabuklu Meyve İriliği (mm) -----------------------------17,0 (24,1-14,2-12,8)(3)
100 Dane Ağırlığı (Gr) -----------------------------------141,5
Kabuk Rengi ----------------------------------------------Kahverengi
Kabukta Çizgi Miktarı------------------------------------- Orta
Kabuklu Meyve Ucunun Pusluluğu------------------------ Zayıf
Kabuk Kalınlığı (mm) ---------------------------------------0,93
Randıman (%)---------------------------------------------- 45,4
İkiz İç Oranı (%)-------------------------------------------- 1-5
Boş Meyve Oranı (%)--------------------------------------- 25
İç Meyve Şekli ---------------------------------------------Uzun Silindirik
İç Meyve İriliği (mm)-------------------------------------- 13,1 (20,0-10,6-8,8)(3)
İç Meyve Zarının (Testa) Sakallılığı ------------------------Hafif Sakallı
İç (Göbek) Boşluğu------------------------------------------ Orta
Tohum Zarının Soyulabilirliği (Beyazlatma) (%) ------------43,3
Yağ Oranı (%)(4) ---------------------------------------------56,55
Protein Oranı (%)(4) -----------------------------------------18,56
Hasat Olum Zamanı -------------------------------------------Orta (15-20 Agustos)(2)
Verim---------------------------------------------------------- Orta
Periyodisiteye Eğilim -----------------------------------------Orta


Bu başlıktaki tüm bilgilerin kaynağı: www.ordu52.com

[Emre Yaşar]

Her gün bir avuç fındık iyi geliyor fakat, malesef hala fındığı tam randımanlı ne üretebiliyoruz ne de tüketebiliyoruz.

Bizim yetiştirdiğimiz fındık çeşitleri:

# Yağlı fındık
# Sivri fındık
# Tombul fındık
# Badem
# Palaz
# Ordu fındığı
# Giresun fındığı

Yiyin GARİİİ

[Necdet Kızılırmak]

Artık fındık bizim için tarih oldu, çünkü fiyatı uçtu, kilosu enaz 17 -18 lira, başka aganigi varsa ve fiyatı ucuzsa tavsiye edin.

[Tarık Aydemir]

[emrullah]

Ordu Topraklarında İlk Fındık Dikimi

Ordu ili topraklarında ilk fındık bahçelerinin 1810-1815 yılları aralarında kurulduğu tahmin edilmektedir. Ordu kazasında o yıllarda kazanın adı Bucak idi- Kaymakamlık yapan İbrahim Bey, Giresun bölgesinden fındık fidanları getirtmiş; bu fidanları Giresun’a komşuEbulhayr –bugünkü Gülyalı- bölgesinde diktirerek, ilk bahçelerin kurulmasına öncülük yapmışlardır.



İlk önce Ebulhayr’a bağlı Mustafalı, Ayrılık ve Ambarcı köylerinde, ufak bahçeler halinde tesis edilen bu fındıklarlar, kısa süre sonra Sayaca, Alibey ve Kestane köylerine yayılmıştır.

Geçen yüzyılın ikinci yarısında[b], Ordu kazasında fındık dikimi büyük bir hızla artmağa başlamış, 1858’den itibaren Ebulhayr bölgesinden Ordu’nun merkez köylerine doğru bir yayılma görülmüştür. Bu arada ilk dikimlerin üretim vermeye başladıkları da tespit edilmiştir.

Dikim sahaları Ordu merkez köylerine Perşembe, Vona bölgelerine ve oralardan da Fatsa’ya kadar yayılmışsa da fındıklıkların yaygın olmadığı ancak, 1900’lü yılların başlarından itibaren Ordu topraklarından fındık dikiminin artığı anlaşıyor.

Ordu merkez kazasından, 1911 yılında ocak sayısının 9 milyon 240 bin olduğu ve bu ocakların 8.400 bahçeye yayılmış olduğu ve 6 milyon 900 bin kıyye kabuklu fındık elde edildiği bildirilmektedir.
1914 yılına doğru, Ordu merkez ilçenin bir çok köyleriyle Ulubey, Perşembe, Fatsa ve Ünye bölgelerinde yeni fındık bahçeleriyle karşılaşılmıştır. Ancak, 1. Cihan Harbi dolayısıyla, dış pazarlarla olan ilişkilerin kesilmesi üzerine bahçelerin bakımı terk edilmiş ve yeni bahçeler kurulmasından da vazgeçilmiştir. Bu durum Milli Mücadele’nin sonuna kadar devam etmiştir.1924 yılından sonra ise, fındık tarımına yeniden önem verilmiş ve fındık sahaları genişlemeye başlamıştır.

1945- 1950 yıllarına kadar, sadece Ordu merkez, Ulubey’in belirli yerlerinde, Perşembe’nin sahil köylerinde,Fatsa ve Ünye’nin yine kıyıya yakın topraklarında kurulmuş olan, genellikle 400-500 rakımlı arazilerdeki fındık bahçelerinin, bilhassa 1950 yılından sonra Gölköy’e uzandığı; 1960’lı yıllarda da Akkuş, Korgan, Kumru ve Aybastı gibi kısmen yayla bölgelerinin vadi içlerinde yerleştiği tespit edilmiştir.

1970’li yılların başlarında Mesudiye topraklarında da fındık bahçelerinin kurulmasıyla, Ordu’nun bütün ilçelerinde değişik miktarlarda da olsa fındık üretimeye başlanmıştır.

Fındık sahalarının genişlemesiyle ilgili rakamlar incelendiğinde:

Ordu ilinde , 1928 yılında22.880 hektar olan fındık bahçesi bulunmaktaydı. 4 sene sonra 1932 yılında bahçelerin çok az artışla 23.406 hektara, 1933’de 25.400 hektara çıktığı görülmektedir.

1950 yılında 37.250 hektar olan fındık sahalarının 10 sene içerisinde iki kat çoğaldığı, 1961 yılında 73.700 hektara yükseldiği tespit edilmiştir. 1966 yılında 80.000 hektar, 1975’de 100.000, 1977’de 113.000 hektara, 2000 yılında ise 168.759 hektara ulaşarak Türkiye’de en geniş fındık sahalarına sahip bir il olmuştur.


Bu suretle, 65 yıl içinde fındık sahaları 6 kat artmış olmaktadır.

Kaynak: http://forum.ordu52.com/viewtopic.php?t=6784& ...p;start=25