Mesela eskiden A harfinin üstünde inceltme işareti vardı. Birilerinin canı sıkıldı o işareti şimdi kaldırdılar. Böyle şey olurmu arkadaşlarım? Kırk yıllık kağıtı kagıt gibimi okuyacağız? Klavyede olmadığı için yazamadım. İlk kelimede a harfinin üzerine şapkası olması lazım ama bunlar hep unutuldu..
Burada da bir yanlış bilgilendirme söz konusu. Yazmadan geçemeyeceğim. Türk Dil Kurumu'nun yazım kılavuzu böyle demiyor. Buyrun bakalım.
Ben de bir zaman düzeltme işaretinin kaldırıldığını duymuştum. Fakat öyle değilmiş durum... Zaten yazım kılavuzunun anlamı ve görevi bu. Tek olmalı, herkes faydalanabilmeli...
Peki bu imla değişiklikleri neye göre yapılıyor? Kimler karar veriyor buna? ve neden haberimiz olmuyor?
Doğaldır ki TDK'nin bünyesindeki uzmanların Türkçeyi yorumlamalarına göre yapılıyor. Birileri karar veriyor sonuçta. Haberimiz olmuyor, doğru. Ancak bu doğruyu (!) da değiştirmiyor.
TDK'nin çalışma prensibinin şöyle olduğu sonuca vardım. Dil yaşayan bir varlık. Her gün bizlerle birlikte. Aramızda. İstediğini kabul ediyor, istemediğini reddediyor. İşte o yüzden TDK de bu yolu deniyor. Oltasını sallandırıyor suya. Ya tutarsa misali... Hani tuttuğu da oluyor bazen, bilgisayar gibi. Ancak tutmayanları eleştirip duruyoruz durmadan, oturgaçlı götürgeç gibi. Şöyle bir düşünelim; bunu denemenin başka bir yolu yok ki! Önce dilin içine salacaksın, konuk ederse ne ala, yok etmezse yapacak bir şey yok...
Evet linke bakarak iyice okudum. Resmi olarak sanki kaldırılmamış gibi gözüküyor. Ama artık kullanılmadığını, çocuklara böyle öğretildiğini biliyorum. Demekki burada da bir kargaşa var. Zaten dikkat ederseniz hiçbir günlük gazetede bile bu işaret maalesef kullanılmıyor. Hatta bazen bir kitap okurken dahi bunun yokluğunu görerek kızıyorum. Ya bu çok büyük bir ihmalden kaynaklanıyor yada duyarsızlığımızdan. Tabii bu duyarsızlığın sebebide yine verilen eğitimin kalitesizliğindendir. Siz bile bir öğretmen olduğunuz halde gelişmelerden yeterince haberdar olamadığınızı söylüyorsunuzki işin daha vahim olan yönü budur. Bazen çok önemsiz görülen bir mesele dahi bakın ne gibi boyutlara gelebiliyor. Birşeyler hep ters gidiyor ama ne ?
Ancak -in iyelik eki değil, Selim Bey'in de belirtmiş olduğu gibi ilgi halidir. Tek farkla ki; -in değil, -nin olmalıdır. Zamanla sonu ünlü ile biten sözcüklere -nin şeklinde eklenmesi kalıplaşmıştır.
İlgi ekinin sadece -ki olduğunu sanırdım. -im, -in, -i, -imiz, -iniz iyelik ekleridir diye biliyorum.
Tabii ki siz bir Türkçe öğretmeni olarak daha iyi bilirsiniz ve işinize karşı saygısızlık yapmak istemem ancak "Türkçe+in" birleştirilmesinde oluşan "n" harfi kaynaştırma harfidir, ortada kalıplaşma filan yoktur diye biliyorum.
İlgi ekinin sadece -ki olduğunu sanırdım. -im, -in, -i, -imiz, -iniz iyelik ekleridir diye biliyorum.
Söz ettiğiniz -ki'nin ilgi zamiri olduğunu belirtmeliyim. "Ali'nin defteri yok, Ayşe'ninki de." örneğinde olduğu gibi. Fakat bir de ilgi hali var. Sahiplik bildiren iyelik eklerinin eklendiği sözcüklerin, isnat edildiği sözcüklerin sonuna eklenen. Şöyle:
"benim evim" 'benim'deki -im ilgi hali, 'evim'deki -im iyelik eki gibi.
"Türkçenin atası" 'Türkçenin'deki ilgi hali, 'atası'ndaki iyelik eki gibi.
Okan Türkeş demiş ki:
Tabii ki siz bir Türkçe öğretmeni olarak daha iyi bilirsiniz ve işinize karşı saygısızlık yapmak istemem ancak "Türkçe+in" birleştirilmesinde oluşan "n" harfi kaynaştırma harfidir, ortada kalıplaşma filan yoktur diye biliyorum.
Saygısızlık söz konusu değil. Ben de zaman zaman hatalar yapıyorum. Amacımız Türkçeye hizmet olmalı. Fakat belirtmeden geçemeyeceğim. Bu kaynaştırma harfi konusunda çelişkiler var. Geçen seneye kadar öğrencilere kaynaştırma harfini öğretirken, bu sene adı ve anlamı değişti. Değişen Türkçe programıyla "yardımcı ses" şeklini aldı. Aslına bakarsak bizlere fakültede öğretilen de buydu.
Neyse, özümüze dönersek; ilgi halini şöyle düşünebiliriz. Ünsüzle biten sözcüklere -in, -ın, -un, -ün şeklinde; ünlüyle biten sözcüklere -nin, -nın, -nun, -nün şeklinde. İstisnalar dışında tabii, su, suyun...
Ben de bir zaman düzeltme işaretinin kaldırıldığını duymuştum. Fakat öyle değilmiş durum... Zaten yazım kılavuzunun anlamı ve görevi bu. Tek olmalı, herkes faydalanabilmeli...
İnceltme işaretleri kaldırıldı ... ve sonra yine geri getirildi. Bu kaldırma (ve geri getirme) "yarım yamalak" idi. Bu çok ilginç bir konu, Freiburg üniversitesinin türkoloji profesörüyle görüşmüştüm. Garip olan, kaldırıldı diye tüm matbua kaldırdı. Sadece din ile alâkası fazla olan gazeteler â'ler ve î'ler yazıyor. Benim bu yönle alâkam olmadığı hâlde - mümkün olduğu kadar - kullanırım. Sadece klavyemde pis bir şekilde shift-alt-6 basarak a, u veya i yazmak zor, ama yine de, inadına.
TDK'yı suçlamak ... şimdi, dilin "yukarıdan aşağa" yönetilmesi biraz kaba bir sistem, Almanya'da tam tersine "aşağıdan yukarı" dil değişir. Ama ciddî isek bu aslında hiç de fena bir yöntem değil, şahsen TDK'den ve yaptıklarından hoşlanırım ben. Ve Türkçe'nin Türkçenin diye değişmesi söz konusuysa, buna kural bulunabilinmişse bence sakıncası yok. Yeni kurallara uymak %100 gerek mi değil mi, onu herkes kendisi bilmeli, Almanca'nın (Almancanın?) gramer kuralları kanunen iki defa değiştirildi, özel hayatımda ölürüm ama yeni kuralları kullanmam, tiksinirim. Ama özel olmayan yazılarda kullanmak şart, yoksa (Vikipedi'de meselâ) silinir. Üniversitelerde ve iki büyük gazetede buna karşı akım var, ama o yolu gitmek için bilinçli ve babayiğit olmak gerek - Almanca'daki kadar hasta dil kuralları yoktur dünyada! Türkçe bu konuda (bence) ÇOK daha kolay, ama Türkçe derken de TC Türkçesi diyelim, çünki Orta Asya Türkçesi yine değişik. Zaten o yüzden bazen böyle yok efem Altay'ın doğusunda uzay gemisine şu ve şu denir diye başlayanlara biraz garip garip bakar sinir olurum.
Hadi neyse, konu ^ işareti ile açılmıştı benim için
B. Alabay
PS: Apple bilgisayarları için çok güzel bir "yazım kılavuzu" programı var, sık sık bakarım ona.
Yalnızca sitemizde değil, artık çoğu yerde görmekten üzüntü duyduğum bir yazım yanlışından bahsetmek istiyorum.
İsimlerin sonuna eklediğimiz sevgi, hoşgörü belirten -cığım, -ciğim, -cuğum, -cüğüm ekleri ne yazık ki -cım, -cim, -cum, -cüm şeklinde kısaltılarak yazılıyor. Bu hata artık öyle yapılır oldu ki artık doğrusunu unutur hale geldik.
Bu tip kısaltılarak yanlış bir şekilde yazılan ek ve kelimeler çok çoğaldı. Öyle ki yazın ve sanat dünyasında bile bu tür yanlış kullanımlar yapan önemli kişiler var. Okuduğum kitaplarda, televizyonlarda, gazetelerde, dinlediğim şarkıların albümleri içinde bulunan şarkı sözü kitapçıklarında, vb. yerlerde şekercim, Alicim, Velicim gibi yanlış yazılımların arttığını görmekteyim. Lütfen dilimize saygı gösterip biraz dikkat edelim.
Lütfen dilimize saygı gösterip biraz dikkat edelim.
Bu konuda hemfikirim.
Ama - bu evolüsyon da. Unutmamak gerekir ki biz bugün 10 sene evvelki, 30 sene evvelki, hele 100 sene evvelki dili yazıp konuşmuyoruz artık. Bir şey bittiğinde "son" diyoruz, Osmanlıca bunu "sok" (sad waw kef) diye yazardık, çünki sağır nun ile sonk -> song'dan geliyordu. Ve hâlen başka Türk dillerinde song veya soñ deniyor. Bu nasıl "kolaylaştıysa", -cığım da kolaylaşabilir. Biz istesek de istemesek de.
Ben istemem, ama bu hakikati değiştirmeyecek.
