abdullah1
14 yıl önce - Çrş 15 Ekm 2008, 16:54
Sultan 2. Abdülhamid, Osmanlı'nın son döneminde dönemde 33 yıl padişahlık yaptı. Siyasi dehasıyla, cihan devletinin çöküşünü geciktiren hükümdar olarak tarihe geçti. Devrinde onu tahtan indirenler, kendisini anlayamayıp acımasızca eleştirenler dahi, yıllar sonra onun ne kadar uzak görüşlü bir devlet adamı olduğunu kabul etmek mecburiyetinde kaldı.
O, pek çok özelliği yanında, devlet idaresinde fotoğrafı en etkin şekilde kullanan bir devlet adamı. Çektirdiği fotoğraflarla, yurtiçinde ve yurtdışındaki gidip görmediği yerler hakkında fikir sahibi olmuş, gelişmeleri izlemiş. Kendisine sunulan yazılı ve sözlü raporlarla yetinmemiş, dönemin en önemli icatlarından olan fotoğraf çekiminden destek almış. Sadece mekan ve önemli nokta fotoğraflarından değil, askeri talimlerden cezaevlerindeki mahkumlara kadar her türlü görüntüden yararlanmış.
Kendi siparişlerinin yanında yabancı fotoğrafçıların çektiği resimleri de para verip satın aldırtmış. Sultan, hem devleti, hem de dünyayı fotoğraflarla okumuş. Osmanlı'nın ihtişamını, ekonomik ve askeri gücünü yansıtan albümler oluşturup yabancı devlet başkanlarına göndermiş, "Osmanlı hala ayaktadır, güçlüdür" mesajını vermiş.
Abdülhamid'in, topladığı fotoğraflardan 911 albüm oluşturduğu belirtiliyor. Albümler, Sultan 2. Abdülhamid’in emriyle saray kitaplığı için oluşturulduğundan Yıldız Albümleri olarak biliniyor. Fotoğraf albümleri fotoğrafçılığın Osmanlı İmparatorluğu’na girmesinden kısa bir süre sonra 1880’den itibaren düzenlenmiş. Saray ilk kez Sultan Abdülaziz döneminde fotoğrafa el atıyor. 1864 yılında sarayın kapıları fotoğrafçılara açılıyor. İlk fotoğraflar Kırım Savaşı’na ait. Bunu Sultan Abdülaziz’in Avrupa seyahatine yönelik fotoğraflar takip ediyor. Ancak Osmanlı topraklarındaki tarihî eserler başta olmak üzere tüm dünyayı arşivlemek Sultan Abdülhamid’e nasip oluyor.
Bu eşsiz hazine, bugün dünyanın en önemli fotoğraf koleksiyonlarından biri. Fotoğrafların pek çoğu zaman içinde yıpranmış, silinmiş olsa da geriye kalanlar bile büyük bir zenginlik. Maalesef, bu eşsiz koleksiyondan kamuoyuyla paylaşılmadan önce pek çoğumuzun haberi yoktu.
Sultan Abdülhamid mirası fotoğraflardaki görüntüler 7 milyon kilometrekarelik bir coğrafyanın tanığı ve Bosna'dan Habeşistan'a, Batum'dan Tunus'a kadar uzanıyor. Şehirler, sultanın yaptırdığı binalar, bina çizimleri, rüştiye mektebi talebeleri, askerler, camiler, çalışan kadınlar... Kadrajda neler yok ki; kalabalık Manastır sokakları, Yemen’in taş yapıları, Bosnalı köylüler ve Mostar Köprüsü, Selanik Ayasofya Camii, Kudüs’ü koruyan Osmanlı askerleri, El Ezher Camii’nde bir ikindi vakti, Beyrut’taki Amerikan Üniversitesi, Mısır Piramitleri, Girit’te cephane deposu… Günümüzde bu güzellik ve sadelikte fotoğraflanamayacak mekânlar...
Müslüman fotoğrafçıların yetişmesi ve Kâbe'nin ilk fotoğraflarının onlar tarafından çekilmesi de Abdülhamid'in direktifleri ile gerçekleşiyor.
2. Abdülhamid’in bu fotoğraflar üzerine büyük bir imaret çalışmasına girmiş olması da muhtemeldir. Kudüs’ten, Irak’tan, Mekke’den resmedilen Osmanlı askerleri, döneme ilişkin pek çok ipucu veriyor. Fotoğraflara bakılınca, Türk evi Balkan’da yaygın, Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da sivil Osmanlı mimarisi göze çarpmıyor.
Osmanlı'nın ekonomik durumu hakkında fikir veren fotoğraflar da az değil. Limanlar, ticaret odaları, vergi daireleri, gümrükler, pazarlar ve çarşılar, köprüler, demiryolları, tersane ve fabrikalara ait görüntüler önemli birer belge. Zamanın teknoloji ve uygulamalı bilimlerini sergileyen fotoğraflarda silah ve çeşitli sanayi ürünleri, makineler, demiryolu, lokomotifler, gemiler yer almakta.
Sultan Abdülhamid’in 1880’li yıllara ait fotoğraflarla birlikte 35 bin kareden oluşan özel fotoğraf arşivi İstanbul Üniversite kütüphanesinin raflarında saklanıyor. British Museum ve Library of Congress ve Bibliotheque Nationale, İstanbul Üniversitesi’nin dışındaki en zengin Yıldız Albümleri koleksiyonuna sahip. Bunun da sebebi Osmanlı Devleti’ni tanıtmak için 1890’lı yıllarda ABD başkanı, İngiliz kraliçesi ve Fransız imparatoruna fotoğraflar gönderilmesi. Bu fotoğraflar bugün, dünyanın önde gelen kütüphanelerinde itina ile saklanıyor.
Sultan Abdülhamid mirası fotoğraflar, üç kıtadaki varlığımızın, eserlerimizin tartışmasız belgesi niteliğinde. Bugün bilinçli ya da bilinçsizce yok edilmiş pek çok Osmanlı eseri, bu fotoğraflarda mevcut. Eserlerin kendisini koruyamadık, bari fotoğraflarını gelecek nesillere aktaralım.
|
