Kayseri'de Oğuz - Türkmen (Yörük) Boyları

[Burhanettin Akbaş]

Lek / Lekvanik Oymağı: Kayseri şehir merkezine, Zamantı havalisine, Develi Harmancık’a yerleşen ve içerisinde Türkmen oymaklarını bulunduran bir Kürt aşireti olarak geçmektedir. (M.1694) Lekvanik’e tabi Türkmen oymakları Hacılar, Akbaş, Kızılkoyunlu ve Kırıntılı (Cirintili) idi.[1] Bu oymaklar Erciyes dağında yaylaya çıkıyorlardı ve Kayseri şehir merkezine, Develi’de Harmancık ve Gazili (Gazi) beldesine, Yahyalı yöresine yerleştirildiler.[2]
Lukde ve Sevgan Oymağı: 1484 yılında Kayseri sancağı Yörükleri arasında gösterilmiştir. Yerleşim yeri bilinmiyor.[3]
Lesenlü Oymağı: İslamlu Yörüklerindendir. Venk mezraında 1584 yılında 20 hane nüfusları vardı.[4]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Halaçoğlu, a.g.e.; Orhonlu, a.g.e.


[2] İnbaşı, a.g.m.222-232


[3] Kayseri mahkeme kayıtlarında adı geçen birçok oymağın nerelere yerleştikleri konusunda elimizde yeterli bilgi ve belge yoktur. Bunlar arasında Kayseri’ye yerleşenler olabileceği gibi, sonraki bir tarihte Kayseri dışına göç eden oymaklar da olabilir. Mesela 1490-1549 tarihleri arasında mahkeme kayıtlarında şu oymakların adına rastlanmaktadır: Yahyalı, Şarklı, Evrenler, İslamlı, Sis, Esbli, Cırlavuk, Salur, Savcı Hacılı, Kürt Pendek, Yahyalı Mustafa Bey, Bozca, Keykeş, Danişmend, Hıdırlı, Kırbeşe, Yüreğir, Bostanlı, Paşalı, Sarı Ömerli, Hamırkesen, Kütlü, Karakilise, Makberli, Canikli, Süksün, Çakırlı, Boyacı, Culgalar, Yuvalı, Tağar, Karmad, Hüseyinli, Öbek, Ali Bey, İvaz Hacılı, Kermelik, Akin, Türke, Kozcağız, İmli, Helük, Arsız, Ceceli, Tebberük Hacılı, Gedik Hüseyinli, Binali, Kayra, Bulamas, Sarı Danişmendli, Hızır Bey, Ömerli, Boyalı, Ayvat Hacılı, Sarı Kürklü, Tartağı, Konkalı, Hük, Bayram Hacılı, Molla Hacılı, Erkekli, Mukbil, Yemliha, Dadağı, Coblu (Çöplüden bozma olsa gerek), Ali Bey Hacılı, Seçen, Tebberrüklü, Eyilik Fakihli, Hırka, Belgi, Karasu, Bostanlı, Dede İbdan, Demircili, Taşan, Genşen, Toklu, Kılıçlı, İsa, İnceli, Kuzkız, Koçkiri, Hasancı ve Amil gibi. (M.Akif Erdoğdu, “Haric-i Kayseri Subaşısı ve Cemaatler”, 142)


[4] İnbaşı, a.g.y.222-232

Mahanoğlu Oymağı: Karataşlı Yörüklerinden olan oymak Karataş’ta (İncesu) İkiyüzlü mezraında meskundu. 1520 yılında İkiyüzlü mezraında 37 hane olarak tespit edilmişler. Evlad-ı Mahan adıyla geçen oymak, 1570 yılında 11 hane nüfusa düşmüştü.[1]
Mahsudlu Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Yebac mezraında (Gümüşgün /Kaman’a bağlı) ziraat yapıyorlardı.href=”http://null/#_ftn2″>[2]
Malamalı Oymağı: Yörük oymağı Irmak Kenarı nahiyesinde Merek köyünde meskundu. 1520 yılında Merek köyünde 22 hane nüfusları vardı. 1570 yılında 30 hanedirler.[3]
Maladini Oymağı: Irmak kenarı nahiyesi Yörükleri arasında görülen oymağın 1570 yılında 49 hane nüfusu vardı.1584 yılında Maladenik adıyla aynı bölgede görülen obanın Boyaluca mezraında 66 hane nüfusu olduğu görülüyor.[4]
Malik Kilise Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak, 1500 yılında 35 hane nüfusa sahipti.[5]
Mamakoğlu (Evlad-ı Mamak) Oymağı: Karataş Yörüklerinden olan oymak İncesu ilçesinde meskundur.[6]
Mamalı Oymağı: Bozulus’a bağlı Pehlivanlı aşiretinden olan Yörük obası, Irmak Kenarı nahiyesinde Kıracık (veya Kınacık) mezraında meskundu. 1520 yılında 37 hane nüfusları vardı. 1584 yılında Mama Hacılı adı ile yine aynı bölgede görülen oymak, Ağca Kale mezraında 36 hane idiler. [7]
Mamu Uşağı Oymağı: Mamalı aşiretinden olan Yörük oymağı, Bünyan’ ın Samağır köyünde meskundur. Mahmut Uşağı adıyla da geçer.[8]
Mahmudoğlu Oymağı: Recepli Avşarlarına bağlı olan oymağın diğer adı da Sofulardır. Bu Türkmen topluluğunun yerleştiği yeri tam olarak bilemiyoruz. 1484 yılında Yahyalı kışlağında görülen Mahmud isimli obanın devamı olmalıdır. Yahyalı kışlağındaki Mahmud isimli oymak 1484’te İncirlik isimli mezrada oturuyordu.[9] 1699 yılında İç-El Yörükleri arasında bulunan Sofulu cemaati [10] diğerleriyle birlikte 1701’de Yahyalı köylerini talan etmişti. Bu durum üzerine Maraş beylerbeyi Rişvanoğlu Halil ve Adana beylerbeyi Mustafa’ya gönderilen emirle cezalandırılmaları istendi. Ancak ertesi yıl şekavete devam edip batıya yönelmeleri üzerine Aydın muhassılı Nasuh Paşa aldığı emir üzerine bunları İç-El’e geri gönderdi.[11]
§ 1703 yılından itibaren diğer Recepli Avşarı obalarıyla birlikte Belih nehri boyları ve Rakka’ya iskan edildi. Ancak bir müddet sonra bir kısmı iskandan kaçıp etrafa dağılarak Kars ve Çıldır taraflarına gittiler. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde Mahmudoğlu obası, 11 hane ve 9 mücerret nüfusa sahipti.[12] Yine 1729 yılında Kangal ile Hasançelebi arasında bulunan Alaca Han ve Ulaş mevkiine Sofuların 75 hane ile iskan edildiğini görüyoruz.[13] Ünlü seyyah Niebuhr’un 1764 yılında Anadolu’daki Türkmenlere ait hazırladığı listede de Sofular cemaati 500 çadır nüfusla Sivas bölgesinde görülmektedir.[14]§ Kayseri’nin Sarıoğlan ilçesi Sofumahmut köyü bu obadandır.[15] Cemaat Adana, Halep, Kangal, Sungurlu, Rakka, Karaman, Kırşehir, Sis, Kayseri, Kadirli ve Zamantı’da yerleşmiştir. Sofu-lar-lu (Kerimli) adıyla kayıtlı diğer grup ise Adana, Sis, Kars-ı Maraş, Tarhala, Sivas, Kırşehir, K. Şarki, Karaman, Aydın, Saruhan, Konya, İç-El, Alanya, Diyarbakır, Edirne, Gümülcine, Tatarpazarı, Dimetoka, Akçakızanlık, Düşenbe, Manavgat, Emirdağı, Gülnar, Şorba – Ankara, Darende, Tire, Zile, Söğüt, Şumnu, Dedeağaç, Göynük, Eğridir ve Yalvaç’ta bulunuyordu.[16]

Manavaklı Oymağı: Kayseri’ye yerleşen bir Yörük topluluğu olarak gösterilmiştir. Bu oymağın yerleştiği yeri bilemiyoruz.[17]
Maracaklı / Maracakoğlu Oymağı: Yahyalı’da Söğütlü kışlağında görülen oymak, adını oba beyleri Ali v.i Maracak’tan almıştır. Erciyes dağı nahiyesinde 1500 yılında 6 hane, 1520 yılında 23 hane nüfusa sahipti. 1584 yılında Söğütlü köyünde 24 hane nüfusa sahiptirler. 1584 yılında Irmak Kenarı nahiyesinde görülürler. Burada bulunan Süksün mezraında 17 hane nüfusları vardır. [18] Talas’ta Maraşak adıyla bu Türkmen oymağının adını taşıyan bir köy vardı ve köyün adı yabancı bir isim olduğu zannıyla Yaz Yurdu olarak değiştirildi.
Malya (Mayna?)Oymağı: Kustyere Yörüklerinden olan oymağın Malya nahiyesine adını veren oymak olma ihtimali vardır. 1520 yılında Çeşme, Derme ve Ezlisun mezralarını tasarruflarında tutan oymağın Tomarza istikametindeki Çeşme, Sıldın, Rekaki, Tomaruç ve Elviran mezralarında meskun olduğu biliniyor. 1520 yılında sadece Derme mezraında 24 hane nüfusa sahiptiler. [19]Malya nahiyesi bugün Talas ile Tomarza arasında kalan bölge idi. Bazen aynı oymak Malya nahiyesinde bazen de Köstere (Tomarza) nahiyesinde görülebiiyor; çünkü birbirlerine yakın ve değişken bir hudutları bulunuyor. Malya nahiyesi Yörükleri arasında Dıraçlu oymağı (Ağ İn, Oyum Ağaç, Karakaya mezralarında); İslamlu Yörüklerinden Teberrük Hacılı (Kızılviran, Hacı Yüzce/Bozca, Sarı Danişmendlü[20], Sarı Ağıl mezralarında); Topaçlu Oymağı (Kuruca , Ak Kürtler Kışlasında); Karasu Oymağı, (Ağ İn, Kara Öyük, Bağluca, Kemer mezralarında); Kamberlü Oymağı (Dikilitaş’ta) ve Virancıklı oymağı da Aktol’da meskundu.[21]
Mehmed bin Ramazan Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerindedir ve 1484 yılında Vartan Bükü ve Deve Pınarı mezralarında 21 hane olarak bulunuyorlardı. [22]
Mehmed v. Teberrük Hacılı Oymağı: Mamalı aşiretinden olan Türkmen obası, Seydi Hacılı oymağı ile birlikte Kustere’de (Tomarza) Çayırkeven Kışlağı, Bozca ve Kızılviran mezralarında meskundu. 1500 yılında Kızılviran’da 91 hane nüfusa sahiptiler. [23] Bugün Tomarza ilçesine bağlı Kızılören ve Kevenağılı köylerinde meskundur.
Mehmed Fakih Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak, Mehmed Fakih isimli oba beyinden adını almıştır. 1483 yılında 9 hanedirler ve İslamlu’ya bağlı Boyaluca kışlağında oturuyorlardı. Boyaluca, bugün Kocasinan ilçesine bağlı Boyacı köyüdür. Mehmet Fakih oymağının Yahyalı Yörükleri arasında bulunan bölümü ise 1484 yılında 29 hane idi ve Boyaluca ve Güllüce mezralarında oturuyorlardı. 1500 yılında ise 77 hanedir.[24]
Mekes Oymağı: Kayseri’ye yerleşen bir Yörük topluluğu olarak gösterilmiştir.[25] İskan yerleri bilinmemektedir.
Melemenci (Menemenci) Oymağı: Bozdoğan aşiretine bağlı olan Yörük obası İncesu ilçesinde meskundu.[26]
Memduhlu Oymağı: Bu Yörük obası Develikarahisar’da (Yeşilhisar) meskundu.[27]
Memiler Oymağı: Kayseri’ye yerleşen topluluk Kürt Yörüğü olarak adalandırılmıştır. Yerleşim yeri bilinmemektedir.[28]
Mengicek Oymağı: Bugün Talas ilçesinde meskun olan Türkmen obasının kurduğu köyün eski adı Mengicek idi. Sonra köyün adını Yazılı yaptılar. Köyün adının Venk (kilise) kelimesinden geldiği zannıyla değiştirildiğini sanıyorum. Halbuki köyün Osmanlı kayıtlarında geçen adı Mengicek / Mengücük biçiminde olup Türk beyliklerinden olan Mengüceklerden adını almıştı.[29]
Menşe/ Menteşe Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında Eymür mezraında oturuyordu. [30] Felahiye ilçesinin menteşe köyü bu Türkmen obasının adını taşımaktadır.
Mihmadlu Oymağı: Kızık boyundan gelen Türkmen obası Yahyalı kışlağında meskundu.[31]
Muduklu / Mutuklu / Mududlu Oymağı: Osmanlı kaynaklarında Kürt Yörüğü olarak gösterilen oba, Avşar boyuna mensuptur ve Sarız’ın Çavdar ve Kızılpınar köylerinde oturmaktadır.[32] Bu cemaatten bazı bölüklerin Niğde ve Nevşehir’de yerleştiğini, diğer bazı grupların ise Yunanistan’da bulunan Serez’e bağlı Timurhisar’da iskan edildiğini görüyoruz.[33]
Mukbiloğlu Oymağı: Karataş Yörüklerinden olan bu oymak İncesu’da Bostan (ya da Busak) mezraında meskun iken(1520 yılında 23 hane) Malya nahiyesi (Tomarza) Yörüklerinden olan Sarım Hacılı oymağına katılmıştır. Adını Mehmed v.i. Mukbil isimli oba beyinden alan oymak, 1584 yılında Busak köyünde 22 hane nüfusa sahipti. 1570 yılı sayımında ise 31 hane olarak görülürler.[34]
Muinoğlu Oymağı: Kayseri’ye yerleşen bir Yörük obasıdır. Yerleşim yeri bilinmiyor.
Muratlı Oymağı: Bu Yörük topluluğu bugün Sarıoğlan ilçesinin Muratbeyli köyünde oturmaktadır. Köyün eski adının ise Arıcıoğlu olduğu kayıtlarda yer almıştır.
Musacalı / Musa Hacılı Oymağı: Beydili oymaklarından olan Musacalı Türkmenleri önce 16. yüzyılda Yahyalı kışlağında görüldü.1500 yılında 98 hane olarak kaydedilen oymağın zamanla civara dağıldığı anlaşılıyor. Burada Keykubat köyüne tabi Yenice kışlağında oturuyorlardı. 1522’de 9 hane, 1543’de 7 hane (2 hane de Develi’de) nüfusu vardır. Bugün de o yörede Yeşilhisar ilçesine bağlı Musahacılı köyü vardır. 1570 yılında bu oymaktan 7 hane Koramaz nahiyesindeydi. (Bünyan yöresi)[35] İkinci bir Musacalı yerleşiminin de 1676-1677 yıllarında Kayseri yakınlarında olduğu ve kurulan köye Musa Hacılı adı verildiği görülüyor.
Mustafa v. Koçeri Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak Ağca Tekir mezraında 17 hane nüfusa sahipti.[36]
Muzaffer Fakihli Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak Yahyalı kışlağında meskundu. 1500 yılında İslamlu’da 3 hane olarak tespit edilen oymak, adını İslamlu oymağının hatibi Muzaffer Fakihli’den almıştır.[37]
Müeyyedoğlu Oymağı: Kayseri’ye yerleşen bir Yörük topluluğu olarak gösterilmiştir. Yerleşim yeri belli değildir.[38]
Müsürler Yörüğü Oymağı: Yahyalı’nın Senir köyünde ve Taşhan’da meskundur. Antalya’dan Konya’ya ve Mut’a, oradan Karaman’a ve Yahyalı’nın Senir köyüne göçen Yörük obası Honamlı Yörüklerindedir.[39]





--------------------------------------------------------------------------------


[1] İnbaşı, a.g.y.222-232


[2] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.745


[3] Afyoncu, a.g.y.7-13


[4] İnbaşı, a.g.e.


[5] İnbaşı, a.g.y.222-232

[6] Türkay, a.g.e.

[7] İnbaşı, a.g.y.222-232

[8] 18. yüzyılda viran halde olan Samağar köyüne önce Konya taraflarından Konyabörkler (Cevlanlar) kabilesi, sonra da Maraş topraklarından Emirağalar ve Mamu Uşağı kabilesi gelmiş ve köy, bu üç büyük sülaleden genişleyerek çoğalmıştır.


[9] Afyoncu, a.g.y.7-13


[10] Altınay, s.119


[11] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.48


[12] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.55


[13] Altınay, s.192 ;Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.106


[14] Sümer, Oğuzlar, s.349


[15] Kaya, a.g.e., s.185


[16] Türkay, s.148, 573, 680


[17] Türkay, a.g.e.


[18] Afyoncu, a.g.y.7-13


[19] İnbaşı, a.g.e.


[20] Sarı Danişmend, Kocasinan ilçesinin Elmalı köyünün eski adıdır. Ne hikmetse köyün adı değiştirilmiş ve Elmalı yapılmış.


[21] Tufan Gündüz, a.g.m.


[22] Afyoncu, a.g.m.7-13


[23] İnbaşı, a.g.e.


[24] İnbaşı, a.g.y.222-232

[25] Türkay, a.g.e.

[26] Türkay, a.g.e.

[27] Türkay, a.g.e.

[28] Türkay, a.g.e.

[29] Akbaş, a.g.e.

[30] Afyoncu, a.g.m.7-13

[31] İnbaşı, a.g.e.

[32] Ahmet Z. Özdemir, a.g.e.


[33] Türkay, s.35


[34] İnbaşı, a.g.e.; a.g.m.222-232


[35] Afyoncu a.g.y.; İnbaşı, a.g.y. (Bünyan’ın bugünkü Musa Şeyh köyü adını bu oymaktan alıyor olmalıdır. Akbaş)


[36] Afyoncu, a.g.y.7-13


[37] Afyoncu, a.g.y.7-13

[38] Türkay, a.g.e.

[39] H.Dulkadir, a.g.m.; S.Köşker, a.g.e.

[Burhanettin Akbaş]

Nacarlu Oymağı: 1563 yılında Zamantı nahiyesinde Kızıl Çukur yaylasında İzdoğanlu oymağı ile birlikte ziraat ederlerdi.[1] Sarız bölgesinde aynı tarihlerde Baş Saros ve Çatal Pınar mezraını ekip biçiyorlardı.[2]
Nazılı/ Nazilli/Nazeli/Nazelli Oymağı: Kayseri yerleşen Yörük obası olarak gösterilmiştir. Yerleşim yerleri bilinmiyor.[3]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] R.Yinanç-M.Elibüyük, a.g.e., s.691

[2] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.660

[3] Türkay, a.g.e.


Oduncu Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında Bozatlu mezraında 10 hane olarak bulunuyordu.[1]
Oğuz Oymağı: 16. yüzyılda Yahyalı’da Tağar oymağı ile birlikte oturuyorlardı. Günümüzde toplu olarak Alanya ile Anamur arasında varlığını sürdüren aşiret, Karaman Oğulları’nın kurucusu Karaman Beyin kardeşi olan Alanya emiri Oğuz-Han Beyin soyundan gelir. Bilindiği gibi Mersin ve civarı Karamanlıların en yoğun ve etkin olduğu bir bölgeydi. Atçeken Oymakları arasında da Oğuzhanlılar vardı.

§ Belgelere göre, İç-El bölgesinde Anamur, Gülnar, Mut ve Silifke’de obaları bulunan aşiretin yayılarak Kırıkkale ve Kütahya taraflarına yerleştiğini görüyoruz. Ayrıca bazı kolları Balkanların Türkleştirilmesi esnasında bulundukları yerden göçürülerek Bulgaristan’da bulunan Filibe’de iskan edilmiştir.[2]

Okçu Oymağı: Reyhanlı aşiretinden olan ve Halep Türkmenlerinin bir kolunu oluşturan oymak,İslamlu Yörüklerindendirler ve bu oymak İslamlu’ya bağlı Kulu, Kesiliç ve Kiçibaş mezralarında oturuyorlardı. 1520 yılında Kiçibaş mezraında 39 hane nüfusları vardı. Oğuzların Bayat boyuna mensubiyetleri bilinen oymağın Felahiye, Sarıoğlan, Özvatan yöresinde yerleşime geçtikleri sanılıyor.Okçu obasından 35 hane 1570 yılında Koramaz nahiyesine kaydedilmiştir.[3] 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Ağca Viran ve çoğul Viran mezralarında ziraat yapan Okçulu oymağı bulunuyordu.[4] Kozaklu oymağı ile birlikte Çoğul Viran’da 11 nefer nüfusları vardı.[5]
Omuzu Güçlü Oymağı: Karataş Yörüklerindendir. Karataş Nahiyesinde (İncesu) Omuzu Güçlü mezraında oturuyor. Yahyalı Yörükleri arasında da aynı adı taşıyan bir Omuzu Güçlü oymağı vardı. Şeyh Omuzu Güçlü’nün dervişlerinden oluşan oymak, 1543 yılında 6 hane idi ve bir hane de Bağdat’a gitmişti.[6]
Orcan / Orcanlu Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Dibeklü Taş, Aktaş, Gölcük, Yüce Viran, Uzun Dere, Güzel Tay Ekinliğinde ziraat yapmakta idiler.[7] Bugün İncesu ilçesinde Orçan /Orçanlı adıyla Maraş’tan göçtüklerini söyleyen Türkmenler bulunmaktadır.
Oturak Kızıklı Oymağı: Kayseri’de Bozatlı obalarını himayesinde tutan Türkmen topluluğu Kızık boyundan geliyor. Kayseri’de Bozatlı mahallesini kurdukları gibi, Kayseri’de ve Develi’de Kızık isimli köyler vardır.[8]
Osman Fakih Oymağı: Yeşilhisar’da meskun bir Yörük obasıdır. Yahyalı Yörükleri arasında gördüğümüz oba, Karaağaç, Yerlik, Yeniköy, Çelebik ve Derecik mezraında 29 hane nüfusa sahipti.[9]
Orhan Oğulları Oymağı: Bu oymağın Yeşilhisar’da meskun Bozorhanlı Türkmenlerinin devamı olduğu anlaşılıyor. ( Boz Orhanlı’ya bakınız)
Oyluk Fakih Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında Kızılca İn mezraında 29 hane nüfusa sahipti. 1500 yılında Kayseri şehrine doğru gelen ve Bozatlı nahiyesine kaydedilen oba, Oyluk Fakih ve Bayram Hacılı oymakları birleşerek Ağcain, Akkaya, Oyluk, Kavak Hasan ve Han Viran mezralarında 1500 yılında 52 hane, 1520 yılında 170 hane nüfusa ulaşmıştır. 1584 yılında Irmak kenarı nahiyesinde yine önemli bir nüfus bulunduran oymak Akkaya ve Kızılca İn köylerinde 271 haneye çıkmıştı.[10]
Oynadanlu Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Ördeklü oymağına tabi Demircilü’den gösterilen Oynadanlu oymağı, Öyük, Yıkıntı Kaya, Kurıca, Havuzlu alan, Yaprak Çatağı, Güveç Kıran ve Kabacı Ağaç mezralarını ekip biçiyordu.[11]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Afyoncu, a.g.y.7-13

[2] Türkay, s.130, 609

[3] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[4] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.722

[5] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.752

[6] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[7] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.738

[8] İnbaşı, a.g.e.

[9] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[10] İnbaşı, a.g.e.; a.g.m.

[11] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.657

[Hakan ERTÜRK]

[Burhanettin Akbaş]

Ömerli Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak, İslamlu’ya bağlı Özi, Yosunluca, Yılanluca, Şar İn Kara Yağanlık ve Yarımcaviran mezralarında oturuyordu. 1520 yılında sadece Yosunluca mezraında 28 hane nüfusları vardı. 1584 yılında 36 hane olarak gösterilmiştir. Adını Yusuf bin Ömer isimli kethüdalarından almışlardır.[1] Ömerli Oymağı, Ağaçeri (Acırlı) Türkmenlerinden olup bugün Sarıoğlan ilçesinin Ömerhacılı köyünde oturmaktadırlar. 1570 yılında Ömerli obası 30 hane olarak Koramaz nahiyesine kayıtlıdır.
Ömer Fakih Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak 1484 yılında Ağca İn mezraında bulunuyordu.[2]
Ördekli Oymağı: Sarız yöresinde bulunan büyük bir Türkmen obası olarak görülüyor. 1563 yılında Dağlı Kavak (Dallı Kavak olmalı), Oluk, Dikici, İğdecik, Sarıkız Deresi, Öyücek mezralarını ekip biçiyorlardı.[3] Ördeklü oymağı Sarız’ın Yalak bölgesinde de Çayır isimli mezrada bulunuyorlardı.[4]
Özbek Oymağı: 16. yüzyılda Yahyalı’da Özbek adıyla bir kuran oymak Hacılar ve Bünyan ilçelerinde de mevki adlarına adını vermiştir.[5]
Özcanlu Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Gölük mezraında ziraat yapıyorlardı.[6]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[2] Afyoncu, a.g.e.

[3] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.656-657

[4] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.665

[5] Akbaş, a.g.e.

[6] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.737


Palaçlı Bölüğü Oymağı: Bu Türkmen obası Yahyalı kışlağında meskundu.[1]
Palancılar Oymağı: Bu Türkmen obası da Irmak Kenarı nahiyesinde Akçakale mezraında meskundu. 1484 yılında Hırka nahiyesinde de 6 hane nüfusları vardı ve Palanlu adıyla biliniyorlardı. 1520 yılında ise 10 hanedirler. 1570 yılında yine aynı bölgede Balanlu / Palanlu adıyla görülen oymak 19 hane nüfusa sahipti. [2]
Paşalı Oymağı: Bu Türkmen obası 1500 yılında Sis (Kozan) taraflarından gelip Kayseri’nin Seyitli, Tatılı ve Niğdeli kışlaklarında meskundu. Bugün Seyitli adı verilen kışlak Tomarza’da, Tatılı adı verilen kışlak ise Sarıoğlan ilçesinin Tatılı köyündedir. Bu Türkmen obasının diğer adı da Boğalı idi. 1522’de 20 nefer, 1543’te 12 hane, 1584 yılında Beğdili köyünde 11 hane, Yüreğir köyünde 15 hane, Kozluca köyünde 16 hane, Eyimlü köyünde 11 hane nüfusları vardı. Tatılı kışlağı ve Canbaz kışlağını tasarruflarında tutuyorlardı. 1570 yılında Irmak kenarı nahiyesi Yörükleri arasında görülürler ve 69 hanedirler. 1584 yılında Kozluca’daki hane sayıları 30’a çıkmıştır. 1584 yılında Karakaya nahiyesi kurulunca buraya bağlanan oymak Eyimlü, Beğdili ve Yüreğir’de 71 hane olarak gösterilmişti.[3] Sis bölgesinde 1519’da 22 hane, 1540 akça hasıl, 1523-4’te 15 hane, 6 mücerret, 16 kürekçi, 2 sipahi, 1160 akça hasıl, 1525-6’da 25 hane, 6 mücerret, 1034 akça hasıl, 1536-7’de padişah haslarına dahil edilmiş ve 22 hane, 14 mücerret, 13 kürekçi, 1006 akça hasılı olup Alınavermez mezrasında ziraat yapıyordu. Paşalı adını taşıyan diğer kolu da Ahugöz mezrasında ziraat yapıyor ve 1519’da 8 hane, 560 akça hasıla sahip bulunuyordu. 1523-4’te 10 hane, 720 akça hasıl, 1525-6’da 8 hane, 318 akça hasıl, 1536-7’de ise 9 hane, 3 mücerret, 500 akça hasılı vardı.[4] Sis bölgesindeki Paşalılardan bazı bölükler Kastamonu’nun Azdavay’da yerleşmiş, bir kısmı Balkanlar’a gönderilerek Niğbolu’nun Hezargrat kazasında iskan edilmiştir.[5]
§ Paşalılardan bir başka bölük ise 1500’lerde Sis’ten göç edip Kayseri’ye gelmiştir. 1522’de 20 nefer, 1543’te 12 hane, 1584’te ise Beğdili köyünde 11 hane 10 mücerret, Yüreğir köyünde 15 hane 16 mücerret, Kozluca’da 16 hane 4 mücerret, Eyimli’de 11 hane 8 mücerret olmak üzere 53 hane 38 mücerret nüfusa sahip idi. Katrı ve Canbaz kışlaklarını tasarruf ediyorlardı.[6] Eyimli ve Yüreğil halen Kayseri’nin merkez köylerinden olup Paşalı cemaatinden olduklarını bilmektedirler.

Paşa Beylü Oymağı: 1563 yılında Zamantı nahiyesinde Bazergan mezraında ziraat ediyorlardı.[7]Sinbad köyünde de 26 hane nüfusları vardı.[8] 1563 tarihli Maraş tahrir defterine göre, Paşa Beglü adını taşıyan bir oymak da Çörmüşek nahiyesinde kaydedilmiştir. Kaçgar cemaat-i Paşa Beglü adıyla geçen oymak, Çevlik köyünde 4 nefer olarak bulunuyordu.[9]
Payt Yörükleri Oymağı: Yahyalı Taşhan’da meskun olan Yörük obasıdır.[10]
Pehlivanlı Oymağı: Pehlivanlı aşiretinden olan oymaklar Yeni İl Türkmenlerine bağlıydı ve Kayseri’de, Develi Harmancık’ta, Talas ve Zamantı’da yerleşik hayata geçtiler.[11] Oğuzların Bayat boyuna mensupturlar. Tomarza’nın Tatar köyü halkı da Pehlivanlı oymağından geldiklerini ifade etmektedirler.
Pelteli Oymağı: 1563 yılında Hınzırı nahiyesinde Taşlık mezraında ziraat yapıyorlardı.[12]
Piroğlu / Pirioğlu Oymağı: Develi’de meskun bir Türkmen topluluğudur.[13]
Pusatlı Oymağı: Kustere Yörüklerinden olan Pusatlı oymakları, Kustere’ye (Tomarza) bağlı Aşağı Mersin (Marason) kışlağında meskundu. Ağcain, Ilısu, Uzunağıl ve Koyunlu mezralarını ekinlik olarak kullanıyorlardı. Sadece Aşağı Marason mezraında 1520’de 29 hane nüfusları vardı.1570 yılında Tomarza’da 37 hane, 1584’te 67 hane olarak kayıtlıdır. 1570 yılında İslamlu Yörükleri arasında gösterilen Pusatlu obası ise 25 hane olarak Koramaz nahiyesinde kayıtlıdır.[14] Bu oymak, Oğuzların Kızık boyuna mensuptur.
Polat / Polad / Poladı Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak, 1500 yılında Yahyalı kışlağında 68 hane nüfusa sahipti.[15]
--------------------------------------------------------------------------------

[1] İnbaşı, a.g.e.

[2] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[3] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[4] Halaçoğlu, “16. yy’ın İlk Yarısında…”, s.861-2

[5] Türkay, s.327, 624

[6] Afyoncu, s.15

[7] R.Yinanç, M.Elibüyük; a.g.e., s.685

[8] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.722

[9] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.788

[10] Hilmi Dulkadir, “Türk Oymaklarından Notlar”, Erciyes, s.133, Ocak/ Kayseri, 1989

[11] İnbaşı, a.g.e.

[12] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.803

[13] Türkay, a.g.e.

[14] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13

[15] Afyoncu, a.g.y.7-13


Recepli Oymağı: Avşar Türkmenlerinin büyük bir kolunu meydana getiren oymak, Kayseri, Develi, Yahyalı, İncesu ve Zamantı’da yerleşikti. 16. yüzyılın sonlarında (1579-80) obaların başındaki bey aileleri ortadan kalkmış ve yerlerini obaları idare eden kethüdalar (=kahya, Avşarlarda “ka”) almıştı. Bu obalardan Avşar obasının başında ise üç kethüda bulunuyordu. Recep, Bahri, Küçük Minnet kethüda. 1581 yılında Danişmentli ve Lekvanik cemaatinden bir kısım eşkıyanın Avşarların mallarını gasp etmeleri üzerine Recep Kethüda, Bahri ve Küçük Minnet ile birlikte devlete şikayet etmişlerdi.[1] Recepli Afşarları adını bu Recep Kethüdadan almıştır. Recep ve oğulları öyle ün salmıştı ki (Recepliler Köpekli Avşarından çıkmıştır) 17. Yy’da Afşarlar çoğunlukla Recepli Avşarı diye anıldılar. Bu Afşarlar bu yüzyıllarda Zamantı’ya yaylaya çıkıyorlardı.[2]
§ 1624 yılında Abaza Mehmet Paşa’nın II. Osman’ın (Genç) intikamını almak için Sadrazam Çerkez Mehmet Paşa’ya karşı ayaklandığında, Orta Anadolu’dan toplayıp Kayseri’deki Boğazköprü’ye kadar getirdiği 40.000 kişilik ordusunda Recepli Afşarları da vardı.[3]§ Recepliler, 1689’da Anadolu’da isyan eden Gedik adlı kişinin yok edilmesine memur edilen Türkmenler arasındaydı. Ertesi yıl yapılan Avusturya Seferine (1690) Afşarlar, Recep-Oğlu Halil Bey önderliğinde 200 atlı ile katılmışlardı. Aynı seferde Recep-Oğlu Dana Murat Beyin de adı geçiyor.[4] Recep-Oğlu Halil Bey, 1691 yılında Sis Sancak beyi idi.[5]Osmanlı’nın 1691-92 yılında başladığı iskan siyaseti sırasında göçebe aşiretleri kendi yaylak ve kışlaklarında yerleştirme teşebbüsü sonucu Recepliler Zamantı ve Pınarbaşı topraklarına 1693’te iskan edildiler. Başlangıçta iskana uydular, hatta Rakka iskanına gitmeyen bazı aşiretlerin Kıbrısa sürülmesi esnasında (1702) Adana’da kışlayan aşiret devlete yardımcı olmuştu. Ancak bir süre sonra nizamsız davranışları yüzünden 1703’te Rakka ve Belih nehri boylarına sürüldüler. Recepli Avşarı iskandan kaçarak Kars ve Çıldır taraflarına gitti.[6] Recepli’den bir grup eşkıya ise Antakya’ya Gavur Dağlarında sakin Çobanoğlu’na gelip Nestan, Hacılar ve Küreci köylerine yerleşti ve şakiliğe başladı. Ancak 1703’te iskan yerlerine geri gönderildiler. Diğer bir bölük ise 1704’te Okçu İzzeddinli, Kılıçlı, Tacirli ve Alcı cemaatleriyle birlikte Maraş’ı yağmalamış ve 150 köy harap olmuştu.[7]Bu arada güneyden gelen Arap saldırılarına karşı 1710’da Rakka’ya yeni boylar gönderildi. Bu boylar arasında Kayseri, Maraş, Zamantı ve Çukurova’da eşkıyalık yapan Recepliler de vardı.[8] Rakka’ya gönderilen Recepliler, 1712’de iskandan kaçıp Lekvaniklerle birleşip Kayseri ve Zamantı’da şekavete başladılar. Recepliler, Rum tarafında 500 hane Pehlivanlı torunları yanında, 500 hane Tabanlı yanında, bir kısmı da Yüzde türkmenlerinden Salar yanında idi. Halep ve Rakka valisi Yusuf Paşa’ya tekrar Rakka’ya iskanları emredildiyse de diğer Türkmen (Afşar, Hacı Mustafa oğulları ve Tacir) ve Leklerin (Lek ve buna bağlı Kırıntılı, Hacılar) baskısıyla başarısız oldu. Boybeyi Bekir, iskandan kurtulmak için İstanbul’a gitti ve Zamantı kazasının boş ve harap yerlerine yerleşmesi karar alındı.[9] Bunun üzerine 1713’te boş ve harap Zamantı kazası köylerine iskanları kararlaştırıldı. Bazıları ise Harran ovasına yerleştirilmek için 1720 yılında bölgeye gönderildi.[10] Recepli ile ona bağlı olan İmam Kulu Uşakları, 1720 yılında Havran nahiyesindeki cemaatler kaçınca yerlerine yerleştirilmek istendi, ancak başarılı olunamadı ve eski yerlerine gönderildiler. Zamantı’ya gelenler ise 1730’da burada 66 köy kurdular.[11]§ Receplilerin 1729 yılında nüfus durumu şöyleydi. (İlk rakamlar bennak yani hane, ikinci rakamlar nefer yani mücerret) Süleymanlı – 108/60, Karaşeyhli – 44/12, Sarı seydili – 21/12, Hovadlı – 10/6, Akçaali – 16/8, Saruhanlı – 8/6, Hedilli – 31/12, Burkalemli – 12/9, Sarı fakihli – 14/6, Taşlı uşağı – 8/3, Kara budaklı – 32/18, Yeni tekeli– 16/6, okunamamış – 9/7, Sofular (Mahmudoğlu) – 11/9, Tohmadanan (torunluk iddia edenler) – 0/80, Perakende-i Maraş – 25/0, Recep safi uşakları – 0/29. Ancak Zamantı’da rahat durmadıkları için 1731’de tekrar Rakka’ya sürüldüler. Recepliler, içine giren Kilis eşkıyasından Kemaloğlu Veli, Kösebekiroğlu Ali, Ekintili, Öksüzlü, Okçu İzzeddinli ve Çobanoğlunun tecavüzleriyle Rakka’ya gitmeyip Antep’e geldi. Adana valisi Vezir Ahmet Paşaya emirle Recepli Rakkaya diğer cemaatler ise Kıbrıs’a sürgün edildi (1732).[12] Devletin aldığı tüm tedbirlere rağmen taşkınlıktan vazgeçmeyen Recepli beylerinin çoğunun 1742 yılında idam fermanı çıkarılmıştır. 1754 yılında ise Rakka’dan kaçan Recepliler, Sis bölgesinde Kıllı cemaatine saldırmış ve liderlerine öldürmüşlerdi.[13] Kırıkkale’nin Keskin ilçesi ve civarı özellikle Receplilerin yerleştiği bölgeydi.[14] Osmanlı belgelerinde Recepli Avşarlarından bazen Ekrad (Kürt) taifesi diye bahsedilir. Bu ifade onun yaşam tarzıyla ilgilidir.§ Cemaat Adana, Develi, Halep, Hısn-ı Keyf, İncesu, Kadirli, Karaman, Kars, Kars-ı Maraş, Kayseri, Kırşehir, Kilis, Kozandağı, Maraş, Rakka, Sis, Yahyalı, Yeni-İl ve Zamantı’da bulunuyordu.[15]Recepli Avşarı obaları şunlardır : Akçaali, Beğdenizli, Dodurlu (Doduryan), Hobal(l)ı / Obalı, Karabulak, Mahmudoğlu / Sofular, Sarıfakihli, Sarıhacılı, Sarıhanlı, Sarı Sindili (Sendil) / Sarı Seydili, Taşoğlu / Taşlıuşağı, Süleymanlı, Kara Şeyhli, Hovadlı, Hedilli, Burkalemli, Kara Budaklı, Yeni Tekeli, Tohmadanan, Perakende-i Maraş, Recep Safi Uşakları, İmam Fakih Uşakları, İmam Kulu Uşakları, Çepni ve Dokuz 1728 yılında Kayseri civarındaki 110 köye yerleştirildikleri söylenen[16] bu büyük oymağın hangi köylere yerleştirildiklerini tespit etmek, belge ve bilgi eksikliğinden dolayı, oldukça güç gözüküyor. Recepliler, XVII. Yüzyılda Zamantı ırmağı boylarına yaylaya çıkıyorlardı ve bunların 1687’de “Avusturya Seferi”ne çağırıldıklarında diğer bey ve kethüdalarla bu sefer katıldıkları gibi 1690 seferine de iştirak ettikleri görülüyor.[17] Lakin Osmanlı kayıtlarında Kayseri yöresinde yerleşik ahaliye yönelik zarar verme, öldürme vs. gibi vakalarda[18] şikayete konu olan Recepli oymağının iskanı hadisesi de oldukça sıkıntılı olmuştur. Sulta Abdülaziz döneminde 1865′te geniş yetkilerle donatarak, göçerlik sorununu kökünden çözmek üzere, Derviş Paşa komutasında bölgeye “Fırka-i Islahiye” adıyla askerler gönderdiğine göre Recepli Avşarlarının 1728’de yerleşik hayata geçtiklerini düşünmek yanlış olur. 1712′de Rakka’ya sürüldülerse de, gene de kaçıp geri Anadolu’ya gelen Receplilerin bir bölümünün Nadir Şahın 1736′da Afşar Hanedanını kurmasına yardımcı olmak amacıyla İran topraklarına geçtikleri sanılıyor. Recepli Avşarlarının Rakka’dan kaçtıktan sonra Kayseri’de Zamantı, Develi ve Palas’ın boş köylerine yerleştirilmeleri için hüküm verilmiştir.[19] Recepli Avşarlarına mensup olan 19. yüzyılın ünlü halk şairi Dadaloğlu, Avşar boyunun yerleşik hayata geçen Türkmenlerle, Osmanlılarla ve Çerkezlerle olan mücadelelerini, kendi oymakları arasındaki savaşları şiirlerinde anlatmıştır. Aşağıdaki şiir bu çetin mücadeleyi anlamamıza yardımcı olacak şiirlerden sadece biridir: Kalktı göç eyledi Avşar elleri Ağır ağır giden eller bizimdir Arap atlar yakın eyler ırağı Yüce dağdan aşan yollar bizimdir Belimizde kılıcımız kirmani Taşı deler mızrağımın temreni Hakkımızda devlet etmiş fermanı Ferman padişahın dağlar bizimdir

Dadaloğlu’m yarın kavga kurulur Öter tüfek davlumbazlar vurulur Nice koç yiğitler yere serilir Ölen ölür kalan sağlar bizimdir Kirmani : İran’ın Kirman kentinde yapılan ünlü eğri kılıçlar. Temren : mızrakların ucundaki sivri demir. Davlumbaz : savaş davulu


Reyhanlı Aşireti : Oğuz Türklerinin Bayat boyundan gelen bu Türkmen aşireti Sarız ilçesinin Yalak kasabasının doğusunda bu oymağın adını taşıyan Reyhanlı yaylasında yaylaya çıkarlardı. Bugün yerleşim yerleri hakkında bilgiye sahip değiliz.[20]
Rişvanlı Oymağı: Beydili boyundan gelen Türkmen topluluğunun yerleşim yerini tam olarak bilemiyoruz.[21]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Altınay, s.47

[2] Sümer, “Afşarlar”, TDAD, Sayı 62, s.125

[3] Halit Erkiletlioğlu, Osmanlılar Zamanında Kayseri, Ankara 1996,

[4] A. Refik Altınay, Anadolu’da Türk Aşiretleri, İstanbul 1989, s.78, 82

[5] Halaçoğlu, 18. Yy’da Osmanlı’da İskan Siyaseti, s.116

[6] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.95, 109

[7] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.80, 109

[8] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.118

[9] Altınay, s.145-6

[10] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.120-21. (Maraş’ta Recepli’den Ve Recepli’ye Bağlı Çepni ve Dokuz,’Dan 50’şer Hane, Recepli’ye Bağlı İmam Fakih Uşakları’ndan Birer Miktar Hane)

[11] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.96-97, 109

[12] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.55, 115-16

[13] Altınay, s.186, 209-10, 214

[14] Sümer, Çepniler, TDAV, İst 1992, s.122

[15] Türkay, s.138-9, 180, 632-3

[16] Mehmet Eröz, Yörükler, İstanbul, 1991

[17] Faruk Sümer, İslam Ansiklopedisi, TDV Yayını, c.IV, s.160-164

[18] Mesela, 1761 yılında Avşar tayfasının Palas kazasına saldırılarından emin olmak için Zennecioğlu Mehmed Ağa (mütesellim)’nın teklifi üzerine Seyyid Mehmed Ağa ve mahkemece tayin olunan Süleyman Efendi oğlu Seyyid Ahmet Efendi Kayseri’ye tabi Kaynar köyüne varıp, Avşar tayfasının Miri aşiret beyleri olan Hasan oğlu Halid Bey, kardeşi Mustafa ve Hüseyin, Recepoğullarından İbrahim oğlu Hasan Bey, Ömer oğlu Süleyman bey, Hüseyin oğlu Ömer Bey, Mustafa oğlu Ebubekir Bey ve kardeşi Ali bey ve Osman Bey ve Kaküllü oğlu Osman, Murat oğlu Dânâ Murad, Savcı oğlu ve Enbiya ve Torunlu oymağından Türkeşlioğlu Halil ve Mucukoğlu Hasan ve Mehdi oğlu Mustafa ve Barıncı oğlu Ebubekir, Ütük Ali ve cavlak Hasan, Salmanlu oymağından Ferhat oğlu Ömer Kethuda, Emiroğlu Veli, Halil oğlu Hasan, Emir Küçük Ahmed, Ebubekir oğlu Öksüz Yusuf, Hüseyin oğlu Battal, Vahhab oğlu Tugalı, Solak oğlu Ebu Zeyd, mehmed oğlu Hüseyin, Halil oğlu İbrahim, Taslak oğlu Çerkez ve Deli Halil, Derviş oğlu Ömer, Sarı Fakılı oymağından Halil İbrahim vs. konuşup bir daha böyle bir zararı vermeyeceklerini, bir daha böyle bir zarar verirlerse 7500 kuruş ödemeyi taahhüt etmişlerdir. (KŞS, 147 nolu defter, s.27/1) M.Keskin, a.g.m., s.201

[19] Ahmet Refik, s.145-146-147 (Recepliler dışındaki oymakların da iskanına karar verilmiş ve Lekvanik ve Karnıtlı ve Hacılar oymakları Develi’de Harmancık civarındaki harap köylere; Kızıl Koyunlu oymağı Kırşehir’de Süleymanlı kazasındaki harap köylere; Akbaş oymağının Adana’da Ağbe ve Boğalı isimli harap köylere iskan edilmeleri için hüküm verilmiştir.)

[20] Türkay, a.g.e.

[21] Türkay, a.g.e.

[Burhanettin Akbaş]

Sabınlu Oymağı: Irmak Kenarı nahiyesi Yörüklerinden olan oymak, 1570 yılında 69 hane olarak tespit edilmiştir.[1]
Salır Oymağı: Oğuz Türklerinin Salur boyunun adını taşıyan oymaklar Kayseri’nin muhtelif yerlerinde görülmüştür. 16. yüzyılda Sahra nahiyesine bağlı bir Salır köyü bulunuyordu. Bu köy, bugün de Güneşli bucağında Salur adıyla mevcuttur.Sümer, bu köyün 16. yüzyılda 147 hane vergi nüfusuna sahip olduğunu kaydeder.[2] Yine 16. yüzyılda Hisarcık kasabasında Salur isimli bir mezra bulunuyordu. Üçüncü Salur obası ise Irmak Kenarı nahiyesinde Şeyhyar Salur Oymağıdır ki bugün iskan edildikleri yörenin Sarıoğlan, Özvatan, Felahiye yöresi olduğunu biliyoruz. Dördüncü Salur obası ise Karataş (İncesu) nahiyesinde Çoban Salur obasıdır ve kendileri ile aynı adı taşıyan mezrada oturmakta idiler. Develi ve Yahyalı’da oldukları söylenen Salur oymaklarının yerleşim yerlerini ise bilemiyoruz. 16. yüzyıl kayıtlarında Karahisar’da (Yeşilhisar) oldukları söylenen Salur oymağının Aladağlara yaylaya çıktıkları kayda geçmiştir ama yerleşim yerleri bilinmemektedir.[3] 19. yüzyıl kayıtlarında Kayseri’nin Talas ilçesinde 41 hanenin bulunduğu bir Salur mahallesi bulunduğu gibi bu mahalledeki aile lakapları arasında da Salurluoğlu lakabına rastlanmaktadır.[4] Yine Kayseri ağzında şişman insanlar için mecazi anlamda “Salur camızına dönmüş” denilmektedir.[5] Kayseri kadısı Kadı Şemsettin’in oğlu olan Kayseri- Sivas Hükümdarı Kadı Burhanettin’in de Oğuzların Salur boyundan geldiğini biliyoruz.
Sadıklar Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Türkmen topluluğudur. Yerleşim yeri bilinmiyor.[6] 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Sadık Hacılı adını taşıyan bir oba vardı. Ahmedin Hanı, Yalınız Pınar, Sıcaklı Pınar mezralarında Ayağı Kesük oymağı ile birlikte ziraat yapıyorlardı.[7]
Sadullah Oğlu Oymağı: Adını Süleyman v.i. Sadullah’tan almıştır. 1500 yılında Kustere’ye (Tomarza) bağlı Şelmeze mezraında iki hane nüfusları vardı.[8]
Saka Oymağı: Su Türklerinden adını alan bu oymak, 16. yüzyıl kayıtlarında Erkilet’e bağlı Kemer köyünde bir mezra oluşturuyordu. Ayrıca Irmak Kenarı nahiyesinde Saka adlı bir mezraın yanı sıra yine bu bölgede Kızlırmak vadisinde Saka-i Büzürg (Büyük Saka) mezraı da vardı. Kayseri’de Sakalarla ilgili yer adlarını da bulmak mümkündür. Sakaların başkenti Çiğil’in adını taşıyan Bünyan ilçesinde Taçın deresine akan bir su vardır. Ayrıca Sakaların şehirlerinden olan Palaskent’in adı da Sarıoğlan’ın Palas kasabasında adını bugünlere kadar sürdürmüştür.[9]
Sakaltutan Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak 1484 yılında Irmak kenarı nahiyesinde Kadalasun mezraında 3 hane olarak bulunuyordu. 1570 yılında 17 haneye çıkmışlardır.[10]
Sali ma Alahad Oymağı: Karataş Yörüklerinden (İncesu) olan oymak 1570 yılında 56 hane idi.[11]
Samakimad Oymağı: Kayseri’ye yerleşik bir Türkmen obasıdır. Kayseri’nin hangi bölgesine yerleştikleri bilinmiyor.[12]
Sar Oymağı: Eğer bir eksik yazım varsa bu oymağın adı Sar(ı) Oymağı da olabilir. Karataş (İncesu) oymakları arasında gösterilmiştir. 1520 yılında Sar ve Halil Bahadır adıyla geçen oymak Viranşehir’de 55 hane olarak gösterilmiştir. [13]
Saraçlı Oymağı: Kustere Yörükleri arasında gösterilen oymak, Kustere’ye (Tomarza) bağlı Everek köyüne meskundur. 1500 yılında 7 hane nüfus kaydedilmiştir.[14]
Sarı Ahmedli Oymağı: Kustere Yörüklerinden olan oymak, Kustere’ye bağlı (Tomarza) Efgan ve Karaca mezralarında meskundu. 1520 yılında Karaca mezraında 16 hane nüfusa sahiptiler.[15]
Sarıcalı Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Ördeklü oymağı ile birlikte Dikici mezraını ekip biçiyorlardı.[16] Sarıcalıların köyü ise bugün Develi’de Sarıca adıyla bulunmaktadır.
Sarı Danişmendli Oymağı: Mamalı aşiretinden olan oymak Malya nahiyesinde (Hacılar /Hisarcık ve Tomarza yöresi) Çayırkeven, Bozca ve Kızılviran mezralarında oturuyordu. 1518 yılında Teberrük Hacılı adıyla bilinen oba adını boy beyleri Mehmed v.i. Teberrük Hacılı’dan almıştır. 1584 yılında Kızılviran köyünde 21 hane, Hacı Bozca köyünde 15 hane, Sarı Ağıl köyünde 20 hane, Sarı Danişmentli köyünde 22 hane nüfusları vardı. Ayrıca Kayır Degin ve Yerköy mezraları tasarruflarında idi. Bir başka Sarı Danişmentli obası ise 1584 yılında Karakaya nahiyesine bağlı Tokuş köyünde 31 hane nüfusa sahipti. Kardaşar, Ağılı ve Koyluca mezralarına sahiptiler.[17] Bu oymağın adını taşıyan Kayseri şehir merkezinde bir de mahalle vardı.[18]
Sarı Fakih Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Türkmen obası olarak gösterilmiştir. Kustere Yörüklerindendir. (Tomarza) 1500 yılında Güzgüden (ya da Kuzugüden) kışlağında 16 hane, 1520 yılında yine aynı kışlakta 40 hane nüfusları vardı. 1584 yılında Güzgüden (Kuzugüden) mezraında Paşa Bey Evladı adı verilen Yörüklerle birkliktedirler. Bu tarihte 50 hanedirler.[19]
Sarıca / Sarıcalı Oymağı: Develi yöresine yerleşen bir Türkmen obasıdır. Bugün Develi’de Sarıca köyünde oturmaktadırlar.[20]
Sarıhanlı Oymağı:Recepli Avşarlarından olan oymağın bugün Kayseri’nin hangi bölgesinde olduğunu kesin olarak bilemiyoruz.[21] 16. Yy’da Karaman’da sakin Atçeken oymakları arasında Bayburt kazası Türkmenlerinden Saruhanlı (diğer adı Türkmenli) cemaati bulunmaktadır.[22] 1703 yılından itibaren diğer Recepli Avşarı obalarıyla birlikte Belih nehri boyları ve Rakka’ya iskan edilen oba iskandan kaçarak Kars ve Çıldır taraflarına gitmişti. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde 8 hane ve 6 mücerret nüfusa sahipti.[23] CemaatAnamur, Ankara, Diyarbakır, Kadirli, Kara İsalı, Karaman, Kayseri, Kırşehir, Konya, Mardin, Rakka, Sis, Tavşanlı, Tire ve Yalova’da yerleşmiş, Bir kısmı Trakya’da Edirne ve Sultanyeri’ne ve daha ilerde Balkanlarda Yenice-i Kızılağaç – Paşa, Filibe, Gümülcine, Kızanlık – Çirmen, Serfice – Manastır ve Tatarpazarı’nda iskan edilmiştir.[24]
Sarı İbrahimli Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük topluluğu olarak gösterilmiştir. Karataş Yörükleri arasında Saru İbrahim v.i. Alişar Oymağı adında oba beyinin adını taşıyan bir oymaktır. 1543’te 20 hane, 1584’te Devepınarı köyünde 10 hane olarak tespit edilmiştir.[25]
Sarıkayalı Oymağı: Zamantı bölgesine yerleşik bir Yörük topluluğudur.[26] Bugün Develi ilçesinde de Sarıkaya isimli bir köy bulunmaktadır.
Sarıkürklü Oymağı: Karataş’ta (İncesu) bulunan Türkmen obası Sarıkürklü köyünde oturmaktadır. Bunlar da Bezircili (Karataşlı) Yörüklerindedir. 1518’de 35 hane, 1584 yılında ise 112 hane olarak tespit edilmişlerdir. Avşar ve Mamalar mezralarında oturmaktadırlar. [27] Bugün İncesu ‘da Sarı Kürklülerin kendilerine Mamatlar, Recepli, Fındıklı ve Bakırcı adını veren oymakları yaşamaktadır.
Sarı Mahmudlu Oymağı: Develikarahisar’da (Yeşilhisar) meskun bir Türkmen obasıdır.
Sarımsaklı Oymağı: Koramaz kazasında bugünkü Bünyan ilçesini kuran ve bu ilçeye adını veren Yörük topluluğudur. Bünyan ilçesinin eski adı Sarımsaklı olup 1895 yılında değiştirilerek Bünyan-ı Hamid şekline getirilmiştir.Sarımsaklı obası Bünyan ilçe merkezi ile Bünyan’a bağlı Akçatı, Asmakaya, Ağcalı, Musaşeyh, Karahıdır, Kösehacılı ve Topsöğüt köylerinde de meskundur. Bünyan’daki Sarımsaklı Yörüklerinin Samsun Tekkeköy’de (eski adı Sarımsaklı’dır),Sinop şehir merkezinde bir mahalle(Sarımsaklı Mahallesi), Adana’nın Karataş ilçesi Sarımsaklı köyünde, Balıkesir’de, Paşa Eli Sancağına bağlı Serez şehri yakınlarında Pendapolis’te (eski adı Sarımsaklı’dır) kollarının bulunduğu bilinmektedir.[28] 16. yüzyılda Sarımsaklı Türkmenlerinin nüfusu 1500’de 500, 1520 yılında ise 600 civarında idi. Yine aynı yüzyılda İsa İmirze Bey, Sadi Bey, Mustafa Çelebi b. Cafer Bey ve Ali Yahşi isimli boy beyleri vardı.[29] Sarımsaklı Yörüklerinden bir bölümünün ( Sadi Bey, Hasan Ağa Oğlu, Kangal Oğlu, Mavi Oğlu gibi) bugün Amarat kasabasında oturdukları görülmektedir. Hatta Sadi Bey’in adını taşıyan bir mezra Amarat platosundadır.[30]
Sarıkeçeli Oymağı: Malya nahiyesine bağlı (Tomarza) Kabaklı kışlağında ve Kayseri’nin Kocasinan ilçesine bağlı Himmetdede bucağında meskun bir Türkmen obasıdır. 1500 yılında Hüseyinlü ve Kabaklu Yörükleri ile Köstere’ye tabi idiler. Bu tarihlerde 26 hane nüfuslarının olduğu anlaşılıyor.[31]
Sarımhacılı /Sarıhacılı Oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan oymak Karataş’ta (İncesu) Gökçe Eymir (Emir) mezralarında meskundu. 1484 yılında Kayseri sancağı Yörükleri arasında geçen oymak, Gökçe Asma oymağında 21 hane nüfusa sahipti. 1584 yılında Gökçe Emir köyünde 15 hane nüfusa sahipti. Ayrıca Ağca Ağıl ve Avşar Kalesi ekinlikleri idi.[32] Bu oba mensupları Maraş, Boz-ok, Kars-ı Maraş, Alanya, K. Şarki ve Sivas’ta yerleşik hayata geçmişlerdir.[33]
Sarımehmedli Oymağı: Bu Türkmen obası da Tomarza’nın Sarımehmetli köyünde meskundur. Sarı Mehmetli oymağı 1584 yılında Çöreğin köyünde 16 hane, Şelmeze köyünde 20 hane nüfusları vardı. Çöreğin ve Tobamasun (Tolamasun) mezralarında tasarruflarında idi.[34] 1563 yılında da Pınarbaşı nahiyesinde Sarıca Mehmedlü oymağı ve aynı adı taşıyan bir mezra bulunuyordu.[35]
Sarımehdi Oymağı: Irmak kenarı nahiyesinde Çerkes kışlağında meskun bir Türkmen obasıdır. 1500 yılında 11 hane nüfusları vardı.[36]
Sarıoğlanlı Oymağı: Kayseri’nin Sarıoğlan ilçesine adını veren Yörük obasıdır. Sarıoğlanlı oymağı Sarıoğlan ilçesinde ve bu ilçeye bağlı Palas kasabasında meskundur.[37]
Sarıömer /Sarıömerli Oymağı: Bu Türkmen obası İncesu’da, Yahyalı kışlağında ve Özi Kışlağında gösterilmiştir. Ayrıca Gömezoğlu oymağı ile birlikte oldukları ve 16. yüzyılda Kızılırmak vadisinde Sarı Ömerli mezraını kurdukları bilinmektedir. 1522’de Yahyalı kışlağında 29 nefer, 1543’te 35 nefer nüfusları tespit edilmiş, Sarı Ömerlü ve Yarımca mezralarında oturdukları kayıt altına alınmıştır. 1570 yılında Sarı Ömerli oymağından 35 hane Koramaz nahiyesinde tespit edilmiştir. (Bünyan yöresi)
Sarı Sevindik Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinin Sarı Sevindik mezrasında ziraat yapıyorlardı.[38]
Sarısindili Oymağı: Recepli Avşarlarından olan Türkmen topluluğunun Kayseri’de ve Zamantı’da oturduğu kayıtlıdır.[39] Pınarbaşı ilçesinde oldukları tahmin edilen oymağın yerleşim yeri kesin olarak bilinmiyor. Pınarbaşı, Tomarza ve Develi bölgelerinde gördüğümüz Sindel isimli köyler bu obayla alakalı olsa gerek. 1703 yılından itibaren diğer Recepli Avşarı obalarıyla birlikte Belih nehri boyları ve Rakka’ya iskan edildi. Ancak bir müddet sonra bir kısmı iskandan kaçıp etrafa dağılarak Kars ve Çıldır taraflarına gittiler. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde 21 hane ve 12 mücerret nüfusa sahipti.[40] Bu oba Kadirli, Karaman, Kars-ı Maraş, Kayseri, Kırşehir, Rakka, Sis ve Zamantı bölgesinde yerleşmiştir.[41]
Sarıtecirli Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük topluluğu olarak kayıtlara geçmiştir.[42] Kayseri’nin hangi bölgesinde oturdukları bilinmiyor. (Bakınız Tacirli/ Tecirli)
Sarıvelioğlu Oymağı: Avşar boyuna mensup olan Türkmen oymağı Sarız ilçesinin Damızlık köyünde meskundur.[43] Osmanlı belgelerine göre Balkanlar’a gönderilerek Silistre ilinin Rosikasrı’nda iskan edilen bir obadır.[44] Kayseri’de 1846-49 yıllarında Lek, Kuzu-Güdenli ve Kırıntılı aşiret atlıları ile beraber Kayseri, Niğde ve Kırşehir taraflarına kovguna giden Afşar elebaşıları arasında Sarıveli-Oğlu diye bir kişinin adı geçiyor.[45] Bu kişinin soyu günümüzde Sarız civarında yerleşen Torun Avşarlarının obalarından birini oluşturuyor. Bunlar, Sarız ilçesi Damızlık köyünde (soyadı Kaygusuz olan aileler) yaşamaktadır. Bu obanın Karaman’da bulunan Sarıveli kasabası ile ilgisi olduğunu düşünüyoruz. [46]
Sarız Yörükleri: 16. yüzyılda Sarız bölgesinde Bali, Bostancı, Boynu Yoğunlu, Karaman Hacılı, Çörek, Turhamanlu, Nacarlu, Tekeli, Atluhanlu, Zakirlü, Hazinedarlu, Seyfeddinlü, Ördeklü, Oynadanlu, Kuzuculu, Sarıcalı, Artuklu, Karlı, Tennurlu, Cerit, Kerevinlü, Hızır Hacılı gibi Maraş bölgesinden intikal etmiş Yörük-Türkmen oymaklarının bulunuduğu görülmektedir. Bu oymakların birçoğunun Sarız’ı belli bir süre yaylak olarak kullandıktan sonra Kayseri’ye ve bazıları da Kayseri’den ötelere geçmişlerdir. Dulkadirlilere mensup Türkmenlerin Kayseri bölgesine dağılması ve diğer yerlere ilerlemelerinin nedeni, Dulkadir topraklarının Osmanlıların eline geçmesinden sonra doğan bir kısım idari hatalar neticesinde olmuştur. Maraş’ın büyük ölçüde göç vermesi sonucu, bir kısmı Şam, Halep bölgesine inerken, bir kısmı İran’a, bir kısmı da Anadolu içlerine dağılmışlardır. 1730 yılında Avşar Türkmenleri yöreye geldiklerinde Sarız ve Zamantı’da birçok köy boşalmıştı. Halbuki, 1563 tarihli Maraş tahrir defterleri göstermektedir ki, Maraş’ın Elbistan Kazasına bağlı Hurman Nahiyesi sınırlarında olan Sarız (ki tahrir defteri Saros diye yazıyor), özelikle Binboğa dağlarındaki yaylalarda ve diğer yaylalarda çok sayıda Türkmen oymağını barındırıyordu. Eski Dikenlü, Yeni Dikenlü, Hüda, Ağılıca, Aygır Çukuru, Kaman, Dudur Pınar, Sağnak, Hunu, Mescitlü, Deve Çukuru, Peynirlik, Yalınız Sel, Dil Çayırı, Aval Beglü, Eşek Getür, Halid Alanı, Ali Güran, Kalecik Boynu, Galip (Hacı Hamid bin Ali’nin yaylağıdır), Hırslu, Ağcasu, Yakacık, Taht Yurt, Serkis, Başviran hep Binboğa dağlarının yaylaları idi.Mesela, Maraş’ta Kınık’ta ve Güvercinlik’te kışlayan Kabaklar ve Karamanlu oymakları yazları Binboğa dağlarına geliyorlardı. Yine Binboğa’da Cerit ve Yüreğir oymaklarına rastlanmıştı. Bu oymaklardan Yüreğir’den 6 nefer, Cerit’ten 3 nefer, Karamanlı ve Kabaklı’dan 5 nefer Binboğa dağında yerleşik hayata geçmişlerdi. [47] Yörük-Türkmen oymaklarının Binboğa dağı dışında Sarız’ın diğer bölgelerinde de oldukları anlaşılıyor. Sulu Çimen, Örtülü, Sultan Beli, Çavdar, Damızlık Koruları, Kasacılar, Sarıcalı, Şeker Pınarı, İt Oğlu, Firenk Dağı, Firenk Sivrisi, Boran, Küçük Boran, Hindi, Düve Çayırı, Çil Kasım ve Sütgün yaylaları Sarız bölgesinde Yörük ve Türkmenlerin hareket dahilinde oldukları ve yazları yayladıkları yerlerdendi. [48]
Saru Şeyh Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesi Sovıcak Su köyünde 11 nefer olarak bulunuyorlardı.[49]
Sancaplı / Sincaplı Oymağı: Zamantı yöresine yerleşik bir Türkmen topluluğu olarak gösterilmiştir.[50] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Sandırlı /Santırlı Oymağı : Kayseri’de yerleşik bir Yörük topluluğu olarak gösterilmiş,[51] yerleşim yeri belli değil.
Savcı/ Savcılı Oymağı: Danişmentli Türkmenlerinden olan oymak Irmak Kenarı nahiyesinde Kınacık kışlağında meskundu. Bu oymağa bağlı Veled-i Savcı obasının ise İslamlu oymaklarına katıldığı 1500 yılında 21 hane olduğu ve Kınacık mezraının yanı sıra Alpagut mezraını da kullandıkları anlaşılmaktadır.[52]
Sayoğlu Oymağı: Türkmen oymağının Malya nahiyesinde (Hacılar, Hisarcık, Tomarza yöresinde) meskun olduğu kayıtlara geçmiş.[53]
Seferlioğlu Oymağı: Yörük topluluğu Karataş nahiyesinde (İncesu) Güllü (Bugün İncesu ilçesinin Küllü köyü) ve İmamlı mezralarında meskundu. 1570 yılında Seferlü adıyla geçen oymak 74 hane nüfusa sahiptir.[54]
Seğeniç Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında Kuruköprü ve Karaviran mezralarında 15 hane nüfusa sahipti.[55]
Seldüke / Seldük / Selcük Oymağı : İslamlı Yörüklerinden olan oymak İslamlu’ya bağlı Gökçe ve Saka kışlağında meskundu.[56]
Selmanlı /Selmanoğlu Oymağı: Avşar boyuna mensup olan oymak, Zamantı’ya yerleşmişti.[57] Danişmentli Türkmenleri arasında yer alan oymağın 1683-1684 yıllarında Kayseri’de şehir merkezinde Selman mahallesini kurdukları anlaşılıyor.[58] Selmanlu obası 1584 yılında Irmak Kenarı nahiyesinde (Yani Kızılırmak boylarında) bulunuyordu. Seyyidler mezraında 21 hane olarak görüldüler. [59]Zamantı nahiyesinde bulunan Selmanlu oymağı ise 1563 yılında Kalecik / Kalelüce köyünde Ali Beglü Oymağı ile birlikte 64 nefer olarak bulunuyordu.[60] Salmanlıların adı Süleymanlı şeklinde de geçer. Bu ikisi aynı topluluktur. 16. yy’da Kadirli’de bulunan 5-6 boydan birisi de Salmanlılardı. Daha sonra Salmanlılardan önemli bölüklerin dağıldıklarını görüyoruz. 1613 yılında Çankırı bölgesindeki Türkmenler arasında Büyük ve Küçük Salmanlı olarak adı geçiyor. 1691 yılında Batı Anadolu’da bulunan ve Köse İbrahim, Balı ve Kubad Kethüdaların emrindeki Büyük Salmanlılar ile Ali ve Ketiş Oğlu Bekir Kethüdaların emrindeki Küçük Salmanlıların çevre köylere zarar verdiği anlaşılıyor. Bu tarihlerde Büyük Salmanlılar, Köse Musa (Diğer adı Köse Köselisi), Pekmezli, Karahaliloğulları, Fakihli, Güllüce, Keleşoğlu, Emmioğlu, Karahacı Ebubekir, Hacıemir Şamoğlu, Hacı Yusuf, Abdullahoğlu, Abdioğlu, Katipoğlu ve Ceridoğlu, Küçük Salmanlılar ise Ali Kethüda, Hacı Kasım-Oğlu, Kara Bayram ve Kara Bayrak adlı obalara ayrılmıştı.[61]
Bunlardan Köse Musa obası, Sandıklı’da iskan edildi.[62] Kara Halil Oğulları ise 1691’de Hama ve Humus’a iskan edilen oymaklar arasındadır (Hama’da Barin nahiyesinde Akrep ve Rubah köyleri ile Saguna mezrasına). Diğer kısımları da 1730’da Karaman’da bulunan Atlantı’ya iskan edildi.[63] Kara Halilli cemaatinin İfraz’a dahil edilen bölükleri ise 1725’te Adana’da Kurtkulağı’na yerleştrildi. Bunlar, Karaman, Kütahya, Bursa, İçel, Aydın ve Saruhan taraflarına kaçtıysa da tekrar çukurova’ya nakledildiler.[64]Danişmentli Türkmenleri arasında görülen Salmanlıların, 1691 yılında başlayan iskanları 1701’de Keçi Borlu, Geyikler, Sandıklı ve Çölabat kazalarına iskanı ile tamamlandı. Önce mera ve tarlalar yetersiz diye itiraz ettiler. Bunun üzerine tahrir yapıldı ve bölge yöneticilerine emir gönderilerek buna göre iskanları gerçekleşti (1702). Ancak ertesi yıl bir kısmı iskanı terk edip zulme başladı (1703). Uzun uğraşlardan sonra (1708) bunlar tekrar eski yerlerine yerleştiler.Büyük Salmanlılar, Geyikler kazasının Yorgalar, Akça, Yüreğil, Gökçeli, Alacaatlı, Yarımca, Dombay, Eskiköy, Engürük, Yenice, Yeregiren, Seyidli, Budaklı, Karabedirli, Eldere ve Porsama, Sandıklı’nın Kötüağıl, Karakuyu, Karahalilli ve Saidli, Urla’nın Okçular köylerine; Küçük Salmanlılar, Geyikler kazasının Kulu, Haceröyük, Bahşayış, Mayalı, Kuyu, Tulu, Çapalı, Eldere ve Torumlu köylerine yerleşti. Ancak çevreye zararları önlenemediği için 1720’de Rakka’ya iskanları emredildiyse de bundan vazgeçilerek 1728’de aşiretin miri yöneticilerine gönderilen emirle itaatleri sağlandı. Böylece buralara kesin yerleşmiş oldular.[65] Günümüzde Afyon il merkezi ile Sülümenli, Çobanlar ve Işıklar kasabaları bu cemaattendir.[66]Çankırı bölgesindeki Salmanlılardan bazı grupların Yozgat tarafına geçtiklerini anlıyoruz. Nitekim Boz-Ok’ta sakin Selmanlı ve Dede Sülü cemaatine tabi diğer Selmanlı cemaati, içlerinden çıkan eşkıya sebebiyle vergilerine zam yapılmak suretiyle cezalandırılmışlar ve Yeni-İl’e dahil edilerek iskanları emredilmiştir (1714).[67] Bunlardan bir bölük, Davudeli ve Elmahacılı köyüne yerleşti.[68] Onlar, Maraş’ta Gündeşli aşiretine tabi bulunmaktaydılar. Bu Salmanlılar, Kangal ile Hasançelebi arasında bulunan Alaca Han ve Ulaş mevkine diğer cemaatlerle 1723-29 da kendi rızaları ile iskan edilmişti. Ancak bir takım cemaatlerin taarruzları sonucu 1733’te devlete yaptıkları şikayet sonucu Sofular hariç diğerleri iskandan affedilmiştir.[69]Salmanlılar Adana, Aksaray, Alanya, Amasya, Ankara, Antep, Aydın, Bigadiç, Bor, Boyabat, Boz-Ok (Kocalı kazası), Çankırı, Çorlu, Çorum, Çöl-Abat, Çukurova, Danişmentli, Dazkırı, Diyarbakır, Edirne, Eyüpeli, Geyikler, Göksün, Gördük ve Timurcu – Saruhan, Gülnar, Halep, Hamit, Isparta, İzmir, K. Sahip, K. Şarki, Kangal, Kars-ı Maraş, Kastamonu, Kaş, Kayseri, Keçiborlu, Keskin, Kırşehir, Kilis, Kirmastı, Konya, Kozan, Kütahya, Malatya, Maraş, Niğde, Rakka, Sandıklı, Sivas, Sungurlu, Tarsus, Teke, Tire, Yeni-İl, Yenişehir – Aydın, Zamantı ve Zeyne – İç-El’de ve Balkanlarda Kili ve Akkerman, Selanik, Kırcali, Çirmen’de yerleşmiştir.[70]
Selimli Oymağı: Bozatlı obalarından olan Türkmen topluluğu Bozatlı’ya (Tomarza-Talas bölgesi ) bağlı Kuruköprü (bugün Talas’a bağlı) ve Karaviran (bugün Tomarza’nın Karaören köyü) köylerinde meskundu. 1500 yılında 38 hane, 1520 yılında 32 hane nüfusa sahipti.[71]
Selvi Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında Viranşehir’de 15 hane nüfusa sahipti. Develi yöresinde Şeyhli adıyla bilinen oymağın Kayseri sancağı, Develi ve Zamantı yöresinde olduğu görülüyor.1584 yılında Karataş Yörükleri arasında (İncesu) görülen oymak, Hisartepe’de 118 hane idi.[72] Dulkadirli beylerinden Selvi Bey (Sülü Bey)’in (1386-1398) adını taşıyan oymağın Selvi Bey’le bağlantısı kesindir. Malatya naibi Mintas’la büyük bir savaşa tutuşan Selvi Bey, yenilince Develi Kalesine çekildi ve buradan hareketle Kayseri’de savaşlar verdi.[73]
Sevinçli Oymağı: Kustere Yörüklerinden olan oymak, Kustere’ye bağlı (Tomarza) Gelinli Kışlağı ve Çöreğen mezralarında (Çöreğen, bugün Tomarza’nın Çukurağaç köyü) meskundu. Sevinçli oymağının tasarrufunda Gelinli, Posun, Sosun mezraları vardı.1543 yılında 30 hane nüfusları vardı. Bir hane de Kırşehir’e göçmüştü. 1570 yılında 33 hane oldukarı tespit edilmiştir. Sosun , bugün Talas ilçesine bağlı Ortakavak köyünün eski adıdır.[74]
Sevinç Beğ Oymağı: 1484 yılında Yahyalı Yörükleri arasında görülen oymak, Kustere Yolu denilen yerde bulunuyordu. [75]
Seydi Ahmetlü Oymağı: Pınarbaşı nahiyesinde 1563 yılında Börk Viran köyünde 11 nefer nüfusları vardı.[76]
Seyfeddinlü Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Mağaracık ve Mescitüstü mezralarını ekip biçiyorladı.[77]
Seyidi Hacılı Oymağı: Bu Türkmen obası, Karahisar (Yeşilhisar) kazasında Mescitli, Seyrek, Hacı Bozca, Kırdiken ve Kızılviran mezralarında meskundu. Bu oymağın tasarrufunda Kırköy, Hacıbozca, Çayırkeven, Kızılviran, Sarı Danişmentli ve Sarı Ağıl mezraları vardı. Teberrük Hacılı oymağı ile birlikte gösterilen oba, adını boy beyleri Davud v.i. Seydi Hacı’dan almıştır. 1500 yılında Erciyes Dağı nahiyesine kayıtlı olan oymak 39 nefer, 1520 yılında 30 nefer nüfusa sahipti. 1570 yılında 45 hane, 1584 yılında Mescitlü köyünde 31 hane idiler. 1584’de ise 21 hanedirler.[78]
Seyyidullah Oymağı: Bu Türkmen obası Kustere’ye bağlı (Tomarza) Şelmere (bugünkü Yeşilbağ köyü) kışlağında meskundu. [79]
Sığırlıoğlu /Sağırlıoğlu / Evlad-ı Sığırlı Oymağı: Çöplü Yörüklerinden (İncesu) olan oymak, adını oba bayleri Budak v.i. Sığırlı’dan almıştır. 1584’te Mamalar köyünde 76 hane nüfusları vardı. Göl mezraını tasarrufları altında tutuyorlardı.[80]
Sırkıntılı oymağı: Çukurova’nın en büyük aşiretlerinden biri olan Sırkıntı aşireti batılı seyyahlar tarafından Afşarlara mensup bir oymak olarak gösterilmiştir.[81] 1624 yılında Abaza Mehmet Paşa’nın II. Osman’ın (Genç) intikamını almak için Sadrazam Çerkez Mehmet Paşa’ya karşı ayaklandığında, Orta Anadolu’dan toplayıp Kayseri’deki Boğazköprü’ye kadar getirdiği 40.000 kişilik ordusunda Sırkıntılılar bulunuyordu.[82] 1730 tarihinde Sırkıntı-Oğlu Mehmet, Karsantı-Oğlu, Karanebi-Oğlu ve Kerim-Oğlu ile birlikte Rakka’ya iskanı emredilen Recepli Avşarı’nın kaçmasını önlemeğe memur edilmişti.[83]
§ D.V.Langlois’in 1857 tarihli Çukurova’da bulunan oymaklara ait listesinde Sırkıntılılar, 800 çadır nüfus, 30.000 koyun, 5.000 keçi, 1.800 sığır ve 1.000 deveye sahipti.[84]

Silopi Oymağı: Karataş Yörüklerinden olan oymak Karataş’a bağlı Viranşehri (bugün Örenşehir köyü) kışlağında meskundu. 1500 yılında 45 hane nüfusları vardı.[85]
Silsüpür Oymağı: Bozulus Türkmenlerinden olan Silsüpür oymaklarında Erciyes dağı çevresinde yaylaya çıkıyorlardı. Yerleşim yerleri bilinmiyor.[86] Ceritlerin meşhur bir obası da bu adı taşır. Rakkaya iskan edilen Afşar obaları arasında bulunan (Bab-ı Altun, Çeçeli, Dokuz gibi) Silsüpür Avşarı, diğerleriyle beraber iskandan kaçıp Maraş, Pazarcıkovası, Kilis, Sokudağı ve Çobanoğlu dağına gelerek halka zarar vermeye başladılar. Bunların iskan yerine gitmesi için 1703 yılında Rakka beylerbeyine hüküm gönderildi.[87] Ancak aşiretleri kendi yaylak ve kışlaklarında yerleştirme teşebbüsü doğrultusunda bunların Rakka’ya iskanlarından vaz geçilmiştir. Neticede Silsüpür Avşarı, Köçekli ile birlikte 1729 yılında Çiçekdağı civarına harabe köylere yerleştiler.[88] Bunun yanında bir kısmının Boz-Ok, Çankırı, Diyarbakır, Kayseri ve Nevşehir’de kaldığı anlaşılıyor.[89]
Simanigah Oymağı: Karataş Yörüklerinden olan oymak, İncesu bölgesinde Simanigah kışlağında meskundu. 1500’de 79 hane nüfusa sahiptiler.[90]
Sincanlı Oymağı: Kayseri’de meskun bir Yörük obası olarak gösterilmiştir.[91] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Sindel Oymağı: Osmanlı belgelerinde bu cemaatin adı Sindeli, Sendeli, Sendil, Sandal, Senedli gibi değişik tarzda okunmaktadır. Kayseri bölgesinde bulunan bu obanın Zamantı bölgesinden çıkarak güneye ve batıya göç ettiğini anlıyoruz. Nitekim Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinde Sindel köyü vardır. Batıya doğru gidildikçe Sindellilerin izini bulmaktayız. Develi ilçesinde Sindelhöyük, Yeşilhisar ilçesinde de Sindel (Kovalı) köyleri vardır. Daha batıda Nevşehir’in Avanos ilçesi Topaklı kasabası Avşardır ve yarısı Sindelliler diye tanınır. Ayrıca Osmanlı belgelerinde Saruhan bölgesinde eşkiyalık hareketlerinde bulunan Türkmenler arasında Sindel cemaati de yer almaktadır.[92] Manisa’nın Akhisar ilçesi Sindelli, Salihli ilçesi Sindel ve İzmir’in Bergama ilçesi Sindel köyleri bu cemaat tarafından kuruldu.[93]
Sindellilerin önemli bir bölümü de Mersin civarında bulunuyordu. Karaman valisi Vezir Ali Paşa tarafından Ermenek’teki Beyçayır bölgesine yerleştirilen İç-El yörükleri dağılmış, Teke, Hamit ve Aydın bölgesine gelmişti. Bunlar 1708 yılındaki bir emirle eski yerlerine gönderildiler. Sindel (diğer adı Menteşeli), Gülnar’ın Sendil köyüne yerleşti. Ancak Sindellilerin de bulunduğu bu cemaatler rahat durmayıp ahaliye zarar verince 1714 yılında (sürgün, 1741’e kadar sürdü) Kıbrıs’a sürüldüler.[94] Nitekim Kıbrıs’taki Sinde köyü bu oba ile alakalıdır.[95] Cemaatten bir grup ise Aydın sancağında bulunan Kızılca Burgos derbendine derbentçi olarak iskan edilmiştir (1743).[96]Sindelliler, belgelere göre Adana, Alanya, Aydın, Balıkesir, Biga’nın Çatalbirgos kazası, Birgi, Gelibolu’nun Abri ve Firecik, Hamit, İç-El, Karaağaç, Kıbrıs, Kütahya, Menteşe, Saruhan, Saruhan’ın Adala kazası, Sındırgı, Sis, Şam, Tarsus ve Teke bölgesinde yerlemiş, bir bölümü de Balkanlarda Eğribucak, Cumapazarı ve Gümülcine’de iskan olmuştur.[97]

Sisamedend Oymağı: Köstere Yörüklerinden (Tomarza) olan oymak Yörükan-ı Sis amedend adıyla geçmekte ve 13 hane oldukarı görülmektedir.
Sivas İlbeğli Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Türkmen obasıdır.[98] İlbeyli adının yer aldığı bir mekan 16. yüzyılda Bünyan ilçesinin Büyük Bürüngüz köyündeki İlbeyli mezraı idi.
Sivli Oymağı: Kayseri’de meskun bir Yörük obası olarak gösterilmiştir.[99] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Sırkıntı Yörükleri Oymağı: Oğuzların Kınık boyundan olan Yörük topluluğu Yahyalı’ya bağlı Karaköy’de meskundu.[100]
Sofu Oymağı: Karataş’ta Çublu Yörüklerinden olan oymak İncesu’da Hisartepe kışlağında meskundu. 1520 yılında Hisartepe’de 64 hane nüfusları vardı.[101] Sofular oymağının diğer adı Mahmudlu olarak geçmektedir. Sarıoğlan ilçesinin Sofu Mahmud köyünün terkibi ise obanın iki adının birleşmesinden oluşmuştur. Bu köyün eski adının Küçük Hanifli’dir. Sonradan Sofu Mahmut adı alınmıştır. Sivas yöresinde 500 çadır olarak tespit edilen Sofular oymağından geliyor olmalılar.[102]
Sosun Oymağı: Bu Türkmen obası M.1500 yıllarında Erciyes dağı civarında görüldü. Sosun adıyla Erciyes dağı eteklerinde bir köy kurmuşlardır. Bugün Talas ilçesine bağlı köyün adı Orta Kavak olarak değiştirilmiştir. 1522’de 13 nefer, 1543’te 28 hane nüfusları vardı. Erciyes dağı eteklerine yerleşmeden önce 1484 yılında Irmak Kenarı nahiyesindedirler ve Kadalasun mezraında kalan oymak burada 5 hane nüfusa sahiptir. 1570 yılında nüfusları 28 haneye çıkmıştır.[103]
Soysallı Oymağı: Develi ilçesinde meskun olan Türkmen obası Soysallı köyünde oturmaktadır.[104]
Söylemezli (Sarı Selmanlı Kaya) Oymağı: Kayseri’de meskun bir Yörük obası olarak gösterilmiştir.[105] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Suculu Oymağı: 1711 yılına ait bir kayıtta Horasan köyü (Horsana olabilir) yakınlarında çayırlarda konaklayan Danişmentlü Türkmeninden Suculu oymağı köyü basmış ve 9 kadın ve erkeği yaralayıp köylünün birçok mal ve develerini gasp etmişlerdir.[106]
Süksün Oymağı: Yörük Türkmen oymakları arasında yer alan oymak Koramaz nahiyesinde (Bünyan) gösterilmiştir. Süksün oymağı, bugün Bünyan ilçesine bağlı Süksün Kasabasında oturmaktadır. Aynı adı taşıyan bir başka Süksün obası da İncesu ilçesinin Süksün kasabasında oturmaktadır. 1484 yılında Kustere yolu üzerinde gördüğümüz Süksün obası (8 hane), aradan yüz yıl geçince 1584 yılında 79 haneye çıkmış ve İncesu ilçesinin Süksün kasabasını kurmuşlardır. Çünkü, Bünyan ilçesinin Süksün kasabasını kuran oymak, 1500 yılında 47 nefer, 1520 yılında 67 nefer olarak Koramaz Nahiyesi (Bünyan) kayıtlarına girmişti.[107] Bu tarihlerde İncesu bölgesinde Süksün obası görülmediğine göre, Kustere yolunda (Irmak Kenarı nahiyesinde) bulunan oba, İncesu Süksün köyünü kuran oba olmalıdır. 1563 yılında Maraş Tahrir defterinde Çörmüşek nahiyesine bağlı gösterilen Süksün oymağının diğer adını (Ber Travşın) olduğunu ve 75 hane olarak bulunduklarını öğreniyoruz. [108]
Sülülü (Sülü ve Cüllahlar/ Celahir) Oymağı: Karataşlı (İncesu)Yörüklerindedir. 1518 yılından sonra Süli ve Cüllahlar adını almışlardır. 1584 tarihinde Viranşehir köyünde 25 hane, Aygır Ağıl köyünde 12 hane, şehirde ise 1 hane olarak kayıtlıdırlar. Çöplü Yörüklerinden olan bir başka Sülü oymağı ise yine İncesu yöresinde 1584 yılında Hisardere köyünde 91 hane, şehirde ise 2 hane nüfusa sahipti.[109]
Süleymanlı oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan ve Kustere Yörükleri arasında adı geçen Süleymanlı obaları, Bünyan’ın Akmescit(Zerezek) beldesine, Tomarza’nın Sindeler ve Sinlük mezralarına yerleşmişlerdir. Bugün Develi ilçesinde Sindelhöyük beldesi bulunduğu gibi, Talas ilçesine bağlı Süleymanlı isimli bir köy vardır. Yörükan-ı Süleymanlu adıyla geçen oba, 1570 yılında 28 hanedir ve bugün Talas’ın Süleymanlı köyünü kuran oba olmalıdır. 1584 tarihinde Kustere Yörükleri arasında gösterilen Süleymanlı obası ise Mesek mezraında oturuyordu ve 29 hane nüfusu vardı. Yine Süleymanlı adını taşıyan bir başka oba ise, 1584’te 17 hane olarak Seyitler köyünde oturuyordu. Öyük Kışla, Taş Ağıl ve Kalaycı Kışlası tasarruflarındaydı.[110] Bünyan yöresindeki Süleymanlı oymağı ise, Maraş Tahrir Defterinde Çörmüşek Nahiyesi Güney köyünde 90 hane, Zerezek köyünde 37 hane, Kuzcağız (ya da Koçcağız) köyünde 76 hane, Bacaluca Viran köyünde 16 nefer olarak bulunuyorlardı. (1563)[111] Bu obanın Salmanlı Avşarıyla aynı olduğunu sanıyoruz. Çünkü günümüzde bu obanın adı halk arasında Salmanlı diye de geçer. İhtimal, Salmanlıların Danişmentlilere tabi olup Afyon ve civarına iskanında geride kalan kısmıdır. Diğer bir düşünce ise Süleyman Kethüda cemaatinin bakiyeleri olabilir. Çünkü bu cemaat, erken dönemde Kayseri yöresine gelip yerleşmiştir. Süleymanlılar, 1703 yılından itibaren diğer Recepli Avşarı obalarıyla birlikte Belih nehri boyları ve Rakka’ya iskan edildi. Ancak bir müddet sonra bir kısmı iskandan kaçıp etrafa dağılarak Kars ve Çıldır taraflarına gittiler. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde cemaat, 108 hane ve 60 mücerret nüfusu ile en kalabalık oba konumundadır.[112] Süleymanlılar Hüdavendigar, İç-El’in Zeyne Kazası, Kırşehir, Saruhan’ın Marmara Kazası, Yeni-İl ve Rakka yerleşmiştir.[113] Günümüzde Kayseri’nin Bünyan ilçesi Akmescit köyü Süleymanlı cemaatindendir.[114]
§ Yörükan-ı Süleymanlı adıyla kayıtlı bir diğer oba da 16. Yy’da Kayseri’de bulunuyordu.[115] 1522’de 5 nefer, 1543’te 19 hane, 1584’te ise Seyidler köyünde olup 17 hane idi.[116]
Süleyman Kethüda Oymağı: Karataş Yörüklerinden olan oymak, Garibşalı Yörüklerindedir ve Gökçeemir ile Tepesi Dölek mezralarında meskundu. Garibşalı Yörüklerinin yerleşim yeri bugün İncesu ilçesine bağlı olan Garipçe köyü ve civarı idi. Adını oba beyleri İskender v.i. Süleyman Kethüda’dan almıştır. 1500’de 43 hane, 1543’te 39 hane olan oymak, 1584 yılında Tepesi Dölek köyünde 38 hane nüfusa sahipti. Süleyman Kethüda oymağı ile Hüseyin Kethüda oymağı 1584 yılından sonra Garipşah oymağı diye anılmaya başlandılar.[117] Sis’ten Kayseri’ye gelip yerleşen Garip-Şahlıların 2 obasından birisidir. 1500 yılında hayatta olan İskender veled-i Süleyman’dan adını almıştır. 1500’de 43 hane, 1518’de 21 hane, 1522’de 21 hane, 1543’te 39 hane, 1584’te 38 hane nüfusu vardır.[118] 1500’den sonra nüfusunun yarı yarıya azalması onların başka yerlere göç ettiğini gösteriyor. Nitekim cemaat, Kayseri’den başka Bağdad’ın Ana Sancağı ile Kırşehir ve Nevşehir’de de yerleşmiştir.[119] Ayrıca Tarsus civarında bu dönemlerde Süleymanlı cemaati görülmektedir. 1519’da 15 hane, 1526’da 29, 1536’da 25, 1543’te 33, 1572’de 26 hane nüfusu olup Koçi köyde oturuyordu.[120]
Sümengen Oymağı: Kustere Yörüklerinden olan oymak 1518 yılından sonra Şehy Baraklu adını almıştır. 1584 yılında Sümengen köyünde 54 hane, Ortaviran’da (Bektaşlı) 13 hane, Yuvani köyünde de 30 hane nüfusları vardı.[121]
Sungurlu Oymağı: Bu Türkmen topluluğu Bünyan ilçesinin Karadayı köyüne yerleşmiştir.[122]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] İnbaşı, a.g.y., s.232
[2] Sümer, Oğuzlar, s.318
[3] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[4] Hüseyin Cömert, Kayseri’de İlk Nüfus Sayımı-1831, Kayseri, 1993
[5] S.B.Akbaş; Bünyan ve Yöresi Halk Edebiyatı Folklor ve Etnografyası, Kayseri, 1994
[6] Türkay, a.g.e.
[7] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.742
[8] Afyoncu, a.g.e.7-13
[9] Akbaş; Kayseri ve Yöresine yerleşen Türk Boyları ve Akraba Topluluklar, Kayseri, 1997
[10] İnbaşı, a.g.y. s.232
[11] İnbaşı, a.g.y., s.232
[12] Türkay, a.g.e.
[13] İnbaşı, a.g.e.
[14] İnbaşı, a.g.e.
[15] İnbaşı, a.g.e.
[16] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.656
[17] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[18] M.Çayırdağ, a.g.m.
[19] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[20] Türkay, a.g.e.
[21] Türkay, a.g.e.
[22] H. B. Karadeniz, Atçeken Oymakları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, E.Ü.s.B.E., Kayseri 1995, s.222
[23] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.55
[24] Türkay, s.144, 649, 655
[25] Afyoncu, a.g.m.7-13
[26] Türkay, a.g.e.
[27] Afyoncu, a.g.m.7-13
[28] Akbaş, a.g.e. s.13
[29] İnbaşı, a.g.e.
[30] M.Ferit Yıldız, Sad-i Mezrası, İmaret Köyü, Amarat Kasabası, Kayseri, 2002,
[31] İnbaşı, a.g.e.
[32] İnbaşı, a.g.m.222-232
[33] Türkay, s.654
[34] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.
[35] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.702
[36] Afyoncu, a.g.y.7-13
[37] İnbaşı, a.g.e.
[38] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.702
[39] Türkay, a.g.e.
[40] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.55
[41] Türkay, s.660
[42] Türkay, a.g.e.
[43] Ahmet Z. Özdemir, a.g.e.
[44] Türkay, s.662
[45] Yurtsever, a.g.e., s.111.
[46] Kaya, a.g.e., 197
[47] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.666
[48] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.663-665
[49] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.737
[50] Türkay, a.g.e.
[51] Türkay, a.g.e.
[52] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[53] Türkay, a.g.e.
[54] Afyoncu, a.g.y.7-13
[55] Afyoncu, a.g.e.7-13
[56] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[57] Türkay, a.g.e.
[58] M.Karagöz, a.g.y.; M.Çayırdağ, a.g.y.
[59] İnbaşı, a.g.y.;Afyoncu, a.g.y.7-13
[60] R.Yinanç, M.Elibüyük, a.g.e., s.688
[61] Altınay, s.66, 103-4
[62] Türkay, s.544
[63] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.66, 68, 111
[64] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.86
[65] Altınay, s.124-25, 130-1, 165, 185; Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.73-75
Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.59-60, 81-83. (Emir, Hamid Ve Karahisarı Sahip Sancakları Mutasarrıflarına, Kütahya Mollası Ve Mütesellimine, Denizli, Geyikler, Kemerihamid, Urla, Şeyhli, Çarşanba, Lazkiye, Uluborlu, Burdur, Homa, Çölabat, Uşak, Baklan, Sandıklı Ve Honaz Kadılarına Gönderildi.)
[66] Türkay, s.265, 562, 644, 667-68
[67] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.53, 65
[68] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.84-86
[69] Altınay, s.168, 192-4
Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.111
Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.75, 107
[70] Türkay, s.328, 397, 644, 667-68, 686-7, 756
[71] İnbaşı, a.g.e.
[72] İnbaşı, a.g.e.
[73] Arap Tarihçilerinin Heykelüt Türkmen diye adlandırdığı Selvi Bey, büyük cesaret ve şöhret sahibiydi. Dulkadirli beylerinden ağabeyi Halil Bey’in kardeşi İbrahim tarafından öldürtülmesinden sonra beyliğin başına geçti. Memlükler, Halil Bey gibi Selvi Bey’in de sürekli peşinde olmuştur. Halil Bey’e yaptıkları kardeşi kardeşe öldürtme politikasını Selvi Bey’e de denemişler; fakat kardeşi Osman, Selvi Bey’in yanına geçerek bu işi bozmuştu. Selvi Bey’i yakınında bulunan Ali Han isimli bir adamı satın aldılar ve bu kiralık katil, Maraş civarında bir yaylada uyurken eşinin yanında öldürdü. (R.Yinanç, Dulkadirli Beyliği, s.23)
[74] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[75] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[76] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.720
[77] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.660
[78] İnbaşı a.g.e., a.g.m.; Afyoncu, a.g.m.7-13
[79] İnbaşı, a.g.e.
[80] Afyoncu, a.g.y.7-13
[81] Sümer, “Çukurova’nın Tarihine…”, s.85
[82] Halit Erkiletlioğlu, Osmanlılar Zamanında Kayseri, Ankara 1996
[83] Altınay, s.186 ;Sümer, Oğuzlar, s.158
[84] Sümer, Oğuzlar, 350
[85] İnbaşı, a.g.e.
[86] Türkay, a.g.e.
[87] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.82, 119
[88] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.10; Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.68
[89] Türkay, s.147
[90] İnbaşı, a.g.e.
[91] Türkay, a.g.e.
[92] Çağatay Uluçay, Saruhan’da Halk Hareketi Ve Eşkıyalık,
[93] Eröz, “Ege Bölgesinde…”, s.185
[94] Altınay, s.148, 151; Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.112; Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.84, 113
[95] Mehmet Eröz, Atatürk-Milliyetçilik-Doğu Anadolu, İstanbul 1987, s.213
[96] Orhonlu, Aşiretlerin İskanı, s.111; Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.105
[97] Türkay, s.143, 669-70, 755
[98] Türkay, a.g.e.
[99] Türkay, a.g.e.
[100] H.Erkiletlioğlu, Osmanlılar Zamanında Kayseri, Ankara, 1996
[101] İnbaşı, a.g.e.
[102] Seyyah Nieburh’un Listesi: (1764 yılı Halep Türkmenleri)
[103] İnbaşı, a.g.e.; Afyoncu, a.g.e.; Akbaş; a.g.e. Sosun köyü, adını bir çeşit çiçek türü olan Sosun’dan (prumira algida) almıştır. Bu köye 1520 yılında Kayseri kayıtlarında gördüğümüz Beyazıt köyünden aileler de göç etmiş. Beyazıt oğullarından, Ayniyaoğulları,Küçükosmanoğulları,Voyvodaoğulları, EmirMehmetoğulları, Deveci oğulları Abidin oğulları Yirik oğulları, Sosun Köyüne gelirler.( Yüksel Kalkan, Sosun –Ortakavak köyü, Kayseri, 2002
[104] Akbaş, a.g.e. ve “Develi’ye Yerleşen Aşiretler, Oğuz-Türkmen Oymakları”, Bütün Yönleriyle Develi, (I. Bilgi Şöleni, 26-28 Ekim 2002) Develi, 2003, s. 67
[105] Bakınız Selmanlı oymağı.
[106] KŞS,No:135/76-3 (M.Keskin, a.g.m., s.196)
[107] İnbaşı, a.g.e.; a.g.y.; Afyoncu, a.g.y.
[108] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.781
[109] İnbaşı, a.g.e.; a.g.y.; Afyoncu, a.g.y. (Sülü adının kaynağı ile ilgili olarak Selvi oymağı maddesine bakınız)
[110] İnbaşı, a.g.e.; a.g.y.; Afyoncu, a.g.y.7-13
[111] R.Yinanç-M.Elibüyük- a.g.e., c.II, s.766-791
[112] Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.55
[113] Türkay, s.38, 149
[114] Akbaş, Bünyan ve Yöresi Halk Edebiyatı, Folklor ve Etnografyası, Bizim Gençlik Yay., Kayseri 1994, s.7
[115] Türkay, s.780
[116] Afyoncu, s.17
[117] İnbaşı, a.g.e.
[118] Afyoncu, s.12
[119] Türkay, s.38, 686
[120] Ali Sinan Bilgili, Tarsus Sancağı ve Tarsus Türkmenleri, s.306
[121] İnbaşı, a.g.e.; Afyoncu, a.g.y.7-13
[122] Akbaş, a.g.e.

[Burhanettin Akbaş]

Şam Bayadı Oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan oymak Bayat boyuna mensuptur. 1683-1684 yıllarında Kayseri’de Şamlulu isimli mezrada oturuyorlardı. Aslında Kayseri’ye Kahramanmaraş, Sarız, Zamantı hattından dağılarak intikal eden Yörük Türkmenlerin büyük bir bölümünü Şam Yörükleri oluşturmaktaydı. Kaçanlu, Şarklu, Çerçili, Çepni, Gördülü, Kızkapanlu, Bayat, İnallu, Pehlivanlu, Mehdiler, Yüreğir, Eymir Şam Kethüda, Eymir Sakalsız, Bahadırlu, Beceli, Beğlik Avşarı, Avşar Çakal, Beyliklü, Ebiç (Eviç) oymakları Şam Yörüklerindendir.[1] Bu isimlerin büyük bir bölümüne Kayseri yöresinde rastladığımıza göre Şam Yörüklerinin büyük bir bölümünün Maraş’tan Kayseri’ye intikal ederek burada yerleşik hayata geçtikleri anlaşılıyor. Şam Bayatlarından bir bölük de Yozgat ilinde Gedük’te (Şar Kışla) oturmaktadırlar.[2]
Şark Çağırkanlı Oymağı: Bozulus Türkmenlerine mensup obanın Kayseri’nin hangi bölgesine yerleştiğini bilmiyoruz.[3]
Şarklı (Kara Şarklı) Oymağı: Mamalı aşiretinden olan oba Deli Budaklı oymağı ile birlikte idiler. 1543’te 17 hane nüfusları vardı ve Sakaltutan köyünde bulunuyorlardı.[4] Kayseri şehir merkezindeki Şarkiyan mahallesi de muhtemelen bu oymakla bağlantılı Şarkiyan adıyla bildiğimiz Türk aşiretinin adından geliyordu. Osmanlı Devleti zaman zaman aşiretlerin gücünden faydalanmak istiyor ve otoriteyi tesis için onlardan yardım alıyordu. Bu durum merkezi otoritenin zayıfladığı17. 18. ve 19. yüzyıllarda daha da çoğalmıştı. Bir kayıtta Şark Türkmenlerinin Derheva beyi Abdurrahman’ı ele geçirmesi istenmiş ve Şark Türkmenlerinden Avşar oymağının başalarından (paşalarından) ve buğlarından (yöneticilerinden) yardım istenmiştir.(H.996)[5]
Şahmetlioğlu Oymağı: Avşar boyuna mensup olan Türkmen obası Sarız ilçesinin Yedioluk ve Kıskaçlı köylerinde oturmaktadır.[6]
Şehad Oymağı: İslamlu Yörüklerindendir. Ahmed Hisarı kışlağında 28 hane nüfusları vardı.[7]
Şemseddinlü Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Ergeni mezraında ziraat yapıyorlardı.[8]
Şerefli /Şerefoğlu Oymağı: İslamlı Yörüklerinden olan oymak, İslamlı’ya bağlı Emirdağ kışlağında meskundu. Mamalı aşiretindendir. 1570 yılında 47 hane olarak Koramaz nahiyesine kayıtlıdırlar. 1711 yılında Danişmentli Türkmenlerinden Şerefli oymağına bağlı kişiler, çevreye verdikleri zarar ziyandan dolayı Rakka’ya sürülme cezasına çarptırılmışlar ama haklarında gönderilen beraatla iskan cezaları kaldırılmış.[9] Şerefliler, büyük bir Afşar oymağıdır. Anadolu’nun bir çok bölgesinde ve Türkmen toplulukları arasında faaliyette bulunmuşlardır. 1691-92 yılındaki Rakka iskanına tabi tutulan cemaatler arasında Köse Kethüdaya tabi (Köse-Oğlu) Şerefli cemaati de bulunuyordu.[10] Osmanlı devleti, eşkıyalıkla meşgul olan aşiretleri bundan vaz geçirmek için bazı kolaylıklar sağlıyordu. Nitekim Danişmentli’ye tabi Şerefliler, Çöplü, Köseli ve Kara Gündüzlü ile beraber Yahyalı kazası köylerine zarar veriyorlardı. Devlet, bunları Adana’da Misis derbendine derbentçi kaydederek hac yolunu korumaları karşılığı vergiden muaf tuttu (1701). Bunun üzerine Şerefliler ve Köseliler itaat ederek anılan yere yerleşmişlerdir.[11]
Danişmentli’ye tabi Şereflilerin Rum (Sivas) ilinde bulunan bölükleri ise 1701’de Afyon’a yerleştirilmek istendi, ancak gelmeyince Rakka’ye sürülmesine karar verildi. Şerefliler bu esnada Araplı, Büke, Ceberlü, Kayaslu, Hacı Bayındırlı, Davudlu ve Yusuflu, Haymeli Arabı (1714 yılında Şerefli ile beraber Aksaray’da Ali Ağa malikanesine dahildi. Nüfuslarının artınca ödemeleri gereken miri mallarını vermemeleri üzerine vergilerine zam yapılmıştı. Halaçoğlu, İskan Siyaseti, s.53) adlı obalara ayrılıyordu. Sonunda iskanı kabul ederek 1718-19 yılında Afyon’da Çöl-Abat kazasının Akcin, Bambol, İbrik, İsmailöyüğü, Yayalı, Doğanlı, Karalar, Recepli, Göçerli, Göçerliakçin, Kızkapan, Kımıllık ve Salihler köylerine yerleştirildiler.[12] Ancak Şerefliler, bir müddet sonra eşkıyalığa başlayıp Kayseri, Niğde, Aksaray ve Kırşehir taraflarında ahalinin ekinlerini talan edince 206 hanesi Rakka’da Gelgen (Kelkik) nahiyesine sürüldü (1726). İskandan kaçıp Kırşehir ve Aksaray’da bulunan Sofulu cemaatini de yanına alan cemaat, Kırşehir köylerini talan ettiler. Ayrıca Kırıkkale’nin Konur kazasında da şekavet hareketlerinde bulundukları anlaşılıyor (1728). Bunun üzerine tekrar Rakka’ya gönderildiler. Bunlar, iskan nizamının bozulması üzerine diğer cemaatler gibi iskan yerini terk ederek Sivas – Karaman taraflarına gitmişti (1708).[13]Bu sırada Boynu-İnceli Türkmenleri arasına girip iskandan saklanan bazı Şerefliler ise 1727’de Nevşehir’de (85 hane olarak, burası şimdi Sadıklı mahallesidir) ve buraya bağlı Eyüp-İli’nde yerleşti. Karasilahtar Sadrazam Seyit Mehmet, doğduğu köy Arapsun’u 1779’da Gülşehir adıyla imar ederek buraya bir kısım Türkmenleri yerleştirdi. Bunlar arasında Yeni-İl’den Şerefliler de bulunuyordu.[14]Boz-Ok sancağında boş ve harabe köylere yerleştirilmek istenen Mamalu Türkmenleri içindeki Şerefliler, seyyidlik iddiasıyla buna karşı çıkmış ve iskanı reddetmişti (1701). Şerefliler, diğer Mamalu cemaatleriyle birlikte Kayseri, Çankırı, Kırşehir ve Sivas eyaletinde halka zulüm yapıyordu. Cezalandırılmaları ve iskanları için müteaddid defalar (1702, 1706) Sivas valisi ve Tokat, Boz-Ok kadılarına emir gönderilmiştir.[15]Diğer yandan Ankara’nın Koçhisar kazasında sakin Şerefliler, taşkınlıklarından dolayı buradan alınıp Rakka’ya sürüldüler (1716). Bir süre sonra pişman olup tekrar eski yurtlarına gelmek istediler, ancak yerlerine başka boylar yerleştirilmiştir.[16] Bu grubun orada kaldığı anlaşılıyor. Çünkü Seyyah Niebuhr’un Türkmenlere dair hazırladığı 1764 tarihli listesinde Boz-Ulus’a tabi gözüken Şerefli cemaati, 500 çadır nüfusa sahip olup Suriye’de Şam bölgesinde bulunuyordu.[17] 1767 yılında Karaman’da yerleşik olan cemaat mensupları, başı boş eşkıyayı himaye etmemeleri için uyarılacaktır.[18] Bu onların taşkınlıktan henüz vaz geçmediğini gösteriyor.Şerefli cemaati Adana’nın Misis, Afyon’un Çöl Abat, Çürüksu, Geyikler, Danişmentli ve Dazkırı, Aksaray, Ankara’nın Haymana ve Koçhisar, Aydın, Balıkesir’in Susurluk, Bayburt, Boz-Ok, Diyarbakır, Dulkadır, Halep, Humus, İzmir’in Ayasuluğ, Karaman, Kayseri, Kırklareli’nin Pınarhisar, Kırşehir, Konya’nın Akşehir ve Beyşehir, Kütahya’nın Soma, Maraş, Nevşehir’in Arapsun ve Ürgüp, Niğde, Rakka, Sivas ve Yeni-İl bölgelerinde yerleşmiştir.[19] Belgelerde Şereflilerin bir bölümü Şerefli Türkmen Kürdü diye anılmaktadır.

Şeyhler Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak İslamlu’da Kulu, Kesiliç ve Ahmed Hisarı mezralarında meskundu. Cemaatin tasarrufunda Venk, Ahmed Hisarı, Döğer ve Kiçibaş mezraları vardı. 1584 yılında 20 hane idiler. 1570 yılında İslamlu Yörüklerinden Şeyhler oymağından 43 hane Koramaz nahiyesinde kayıtlıdır.[20]
Şeyhli (Sülü Bey) Obası: Bu Türkmen obasının yaylakları Develi, Erciyes ve Zamantı’da; kışlakları ise Aksaray ve Kırşehir idi. Develi ilçesinin Şıhlı kasabasının adı buradan geliyor olmalıdır.[21]
Şeyhli Oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan oymak, Bozulus aşiretine bağlı idi ve Bünyan’ın Zek (Ekinciler) köyünde meskundur.[22]
Şeyh Baranlı Oymağı: Bu Türkmen obası Malya nahiyesine bağlı Ahmed Hisarı Kışlağı ve Baranlı mezralarında meskundu. 1520 yılında Ahmed Hisarında 55 hane nüfusa sahiptiler.[23]
Şeyh Baraklı Oymağı: Yörük topluluklarından olan oymak, Tomarza ilçesinin Şeyh Barak köyünde meskundur. 1570 yılında 83 hane nüfusa sahiptiler. 1584 yılında Şuhgan ve Yuvani mezraında 114 hane nüfusları vardı.[24]
Şeyhli Tatar: Zamantı yöresinde yerleşik bir Türkmen topluluğu olarak gösterilmiştir.[25] Zamantı Yörükleri arasında geçen oymak, 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Saraycık mezraında 158 nefer olarak bulunuyorlardı.[26]
Şeyhyar Salur Oymağı: 16. yüzyılda Irmak Kenarı nahiyesinde meskun bir Türkmen obasıdır.[27]
Şikemlü Oymağı: Koramaz nahiyesinde (Bünyan yöresi) bulunan oymağın 1543 yılında 43 hane olduğu anlaşılıyor. 1584 yılında Kuru Köprü köyünde 50 hane, şehirde 1 hane nüfusu vardı. Ayrıca Karacaviran mezraı ekinlikleriydi.[28]
Tacirli / Tecirli Oymağı: Çublu Yörüklerinden olan Tecirli obası Karataş nahiyesindeki (İncesu) Sakaltutan, Viranşehir ve Tepecik mezralarında meskundu. 1543 tarihinde 194 hane olarak ( 1 hane de şehirde) Viranşehir’de ve Derecik mezraında oturdukları anlaşılıyor. Bu obanın Talas’ın Sakaltutan köyünde ve İncesu’nun Örenşehir köyünde yerleştikleri anlaşılıyor. Dulkadirli Türkmenlerinden olan Tecirli obası 1522’de 10 nefer olarak Sakaltutan mezraında bulunuyordu.[1] Bu adda bir cemaate Dulkadır Türkmenleri arasında da rastlıyoruz. Bu grup Boz-Ulus’un Orta Anadolu’ya göçmesiyle onların arasına karışmış ve Keskin’de yerleşmiştir. Tecirli Avşarı’na gelince, bunlar 1707 yılında İmam-Kulu Avşarı ile birlikte Ceyhan nehri boyunca uzanan Haremeyn vakfı toprakları reayası olup, izinsiz burada oturuyorlar ve eşkıyalık yapıyorlardı. Bu yüzden eski yerleştikleri yer olan Maraş’ın Güvercinlik mevkiine iskanları için ferman çıkarıldı.[2]
Osmanlı devletinin güneyden gelen Arap saldırılarına karşı Rakka’ya zaman zaman Türkmen boylarını iskan ettiği biliniyor. Bu boylar genellikle eşkıyalık yapan gruplardan seçiliyordu. Bölgedeki Türkmen nüfusunu desteklemek için 1710 yılında bir fermanla bölgeye yeni boylar gönderildi. Bunlar arasında eşkıyadan olup Kayseri, Maraş, Zamantı ve Çukurova’da kışlayan Tecirli Avşarı Torunları da bulunuyordu.[3] Tecirli Avşarı, Rakka ve Adana bölgesinde yerleşmiş gözüküyor.[4]

Tabanlı Obası: Bu Türkmen topluluğu da Develi Harmancık’ta, Yahyalı ve Zamantı’da görülmüştür.[5] Zamantı’daki Tabanlu oymağı 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Arslan Bey köyünde 45 nefer olarak bulunuyordu.[6] Arslan Bey köyüne bağlı Kara Yusuf mezraında da ziraat yapıyorlardı.[7]
Tağar Oymağı: Danişmentli Türkmenlerinden olan oba, Yahyalı kışlağında Kanukaz (ya da Kavkar) , Oğuz, Eymür ve Güneyağıl mezralarında meskundu. 1500 yılında 27 hane, 1584 yılında 203 hane idiler. 1570 yılında 96 hane olarak Koramaz nahiyesinde görüldüler.[8] Belki de bugünkü Bünyan ilçesinin Dağardı köyünü kuranlar bu oymaktır.
Taf Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde oldukça büyük bir oba olarak karşımıza çıkıyor. Kara Kilise köyünde 6 nefer, Şehir Görsün köyünde 77 nefer, Matrasun’da 45 nefer, Gelirge köyünde 22 nefer, Mirsavi köyünde 19 nefer, Çağşir köyünde 12 nefer nüfusları vardı. Ayrıca Gün Burun, Kızılca İn, Karşuluca mezraları tasarruflarında idi. [9]
Taman Oymağı: Irmak kenarı nahiyesinde Gömürgen mezraında oturan oymak 1584 yılında 4 hane nüfusa sahipti.[10]
Taşan Oymağı: 16. yüzyılda bu Türkmen obası Yahyalı kışlağında Ağca Asma ve Kal’a-i Avşar (Avşar Kalesi) mezralarında meskundu. Bugün Taşhan adını taşıyan iki yerleşim yeri bulunmaktadır. Bunlardan biri Yeşilhisar ilçesine, diğeri de Erkilet bucağına bağlı Taşhan köyleridir. Taşan oymağının seyri incelendiğinde farklı yerlere iskanı rahatça görülebiliyor. 1522’de 47 hane olarak Yahyalı kışlağında tespit edilen oymak, 1543 yılında Ağca Asma mezraında 30 hane, Acı Göl’de 13 hane, Zamantı’da 21 hanedirler. 1584 yılında ise Acı Göl’de 22 hane, Ağca Asma’da 35 hane, Zamantı’da Sarıoğlan köyünde 29 hane, şehirde ise 1 hane olarak kayıt altına alınmışlardır.[11]
Taşkın Hacıoğlu Oymağı: Beydili boyuna mensup olan oba 16. yüzyılda Yahyalı kışlağında Eğercik mezraında meskundu. İsmini Ömer v.i. Taşkun Hacı’nın babasından almıştır. 1500 yılında 8 hane, 1522’de yedi nefer olarak kayda girmiştir. Bu tarihte Akin mezraında bulunuyorlardı.[12]
Taşlıoğlu / Taşoğlu Oymağı: Avşar boyuna mensup olan oymak, bugün Pınarbaşı ilçesinin Taşlıoğlu köyünde meskundur.[13] aşlı adlı bir cemaat 16. Yy’ın ilk yarısında Sis yöresinde görülüyor ve Eğlenoğlu taifesine mensup bulunuyordu. 1519 tahririnde adına rastlanmayan cemaat, 1523-4’te 17 hane olup defter harici kaydedilmiştir. 1525-6’da 19 hane, 1536-7’de ise 26 hane nüfusu görülüyor. Çavuş Cafer’in timarında olan cemaat Dulkadır Sancağında Taşlıca mezrasında ziraat yapıyordu.[14] Bu grubun Dulkadır Türkmenlerine dahil edildiğini anlıyoruz. Çünkü İfraz-ı Dulkadır’a dahil olup şekavet yaparak çevre köylere zarar veren cemaatler arasında (14 cemaat) Taşlı cemaati de vardı. Bu cemaatler, Kurtkulağı bölgesine derbentçi olarak yerleştirildiler (1705).[15]
§ Recepli Avşarı arasında bulunan Taşlılar ise, 1703 yılından itibaren diğer Recepli obalarıyla birlikte Rakka’da Belih nehri boylarına iskan edildi. Ancak bir müddet sonra iskandan kaçıp Kars ve Çıldır taraflarına gittiler. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde Taşlı-Uşağı obasının 8 hane ve 3 mücerret nüfusu vardı.[16]Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesi Taşlıoğlu köyü bu obadandır. [17]Ayrıca Tunceli’nin Ovacık ilçesinde de Taşoğlu adlı bir köy vardır. Taş-Oğlu cemaati Rakka, Karaman, Kırşehir, Sis, Kayseri, Kars-ı Maraş, Kadirli ve Zamantı’da yerleşmiştir. Taşlı adıyla kayıtlı bulunan kısım ise Maraş, Adana, Sis, Rakka, Dulkadır, Edirne, Gümülcine, Yüreğir, Kütahya’da Dağardı ve Yeni-İl’de gözüküyor.[18]

Tekeli / Teke Düğenli Oymağı: Salur boyundan gelen Tekeli oymakları Zamantı bölgesinde görülmüştür. Bunlardan birisi Beydağı kışlağında diğeri ise Bünyan’ın Büyük Tuzhisar kasabasında meskundu. Üzerlik köyü yakınlarında bulunan Tekeli kışlağındaki Yörüklerden bir kısmı Üzerlik köyüne göçmüşlerdi.[19] Tekeli oymağının Zamantı kolunu ise Sarız bölgesinde bulunan Çakıldaklı ve Sultan Beli’ni ekip biçen Tekeli isimli oymak teşkil ediyor olmalıdır.[20]
Tennurlu Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Gök Öyük mezraını Karlı oymağı ile birlikte ekip biçiyorlardı.[21]
Terkeşlioğlu / Tirkeşli / Tirkeşin Oymağı: Zamantı yöresinde yerleşik hayata geçen Türkmen obası, Avşar boyuna mensuptur ve Sarız’ın Destiye ve Karapınar köylerinde meskundur.[22] Bu oba belgelerde Tirkeşin/Tirkesin-li, Türkeşin-li ve Türkeş-Oğulları şeklinde geçiyor. Bunlardan Tirkesinliler Zamantı’da, Türkeşinliler Ilıca-i Bergama’da, Türkeş-Oğulları ise Boz-Ok ve Sivas’ta yerleşmiş gözüküyor.[23] Van’ın Gevaş ilçesine bağlı bir köy Tirkeşin, Çorum Sungurlu ilçesinde bir köy de Tirkeş adını taşır. Bu husus onların bu bölgelerde de yerleştiklerini gösteriyor.
§ 1846-49 yıllarında Lek, Kuzu-Güdenli ve Kırıntılı aşiret atlıları ile beraber Kayseri, Niğde ve Kırşehir taraflarına kovguna giden Afşar elebaşıları arasında Terkeşli-Oğlu’nun adı geçiyor.[24] Terkeşliler, günümüzde Kayseri’nin Sarız ilçesine bağlı Deştiye ve Karapınar köyleri ile Osmaniye’nin Kadirli ilçesi Azaplı köyünde oturuyorlar. Pınarbaşı’nın Kırgeçit köyü de Terkeşlidir.

Terslü Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Sevatil köyünde altı neferleri bulunuyordu.[25]Maraş Tahrir Defterinde aynı tarihte Çörmüşek nahiyesinde Teslik oymağı karşımıza çıkmaktadır. Menkit köyünde 44 hane olarak tespit edilmişler. Aynı köyde 6 nefer de Eşkinci Yörüklerinden bulunuyordu.[26]Terslik oymağı Çörmüşek nahiyesinde Cordun (Çörtük) köyünde ise 4 nefer olarak bulunuyordu.[27]
Tıraşcılı / Taraşcılı Oymağı: Zamantı bölgesinde yerleşik bir Yörük topluluğudur.[28]
Tirkan / Tarkan / Tirkanlı / Tarkanlı Oynağı: Merdisi aşiretine mensup olan oba, Zamantı yöresinde yerleşiktir.[29]
Tokalı Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak, İslamlu’ya bağlı Ağcain ve Güllüce mezralarında meskundu.1520 yılında 46 hane nüfusları vardı. 1584 yılında 35 hanedirler.[30] Kayseri’nin muhtelif yerlerinde çok miktarda Güllüce isimli köy ve mezra adı vardır. Pınarbaşı, Bünyan ve Yahyalı yöresinde aynı ismi taşıyan Güllüce köyü ve mezraı vardı. İslamlu’da bulunan Güllüce mezraının ise Amarat Platosunda olduğunu sanıyoruz. Bu mezra, Karapınar ve Göynük mevkileri arasında bulunuyordu.[31]
Toklar Oymağı: 1570 yılında Koramaz nahiyesinde gösterilen oymak İslamlu Yörüklerindendir ve 27 hanedirler.[32]
Tokuz / Tokuz Yörüğü / Tokaz Oymağı: Bozulus’a tabi Benan Keşanlıya bağlı ve Karakoca aşiretinden gösterilen bu Türkmen obası Irmak Kenarı nahiyesinde meskundu.[33]
Topallar Yörüğü Obası: Bu Yörük obası Yahyalı ilçesinde Denizovası köyünde meskundur.[34]
Toramanlı / Toramanoğlu Türkmenleri Obası: Türkmen oymağının Özvatan ilçesinin Büyük Toraman köyünde, Bünyan ilçesinin Toramanlı mezraında ve Yahyalı ilçesinin Eğriin mezraında oturdukları biliniyor.[35]
Torunlar Oymağı: Avşar boyuna mensup olan Türkmen obası Muslucalı aşiretindendir. Recepli Avşarlarının önemli kollarından birini meydana getirirler. Pınarbaşı ilçesinin Potuklu, Altıparmak, Yeregeçen, Oruçoğlu, Karamuklu; Sarız ilçesinin Damızlık, Karapınar, Büyük Söbeçimen, Deştiye, Çavdar, Yedioluk ve Kıskaçlı köylerinde oturmaktadırlar.[36] Güneydoğu Anadolu’da bulunan Musacalı aşiretine bağlıydı. Avşarların en yiğit boyu kabul edilir. 1703 yılından itibaren diğer Recepli Avşarı obalarıyla birlikte Belih nehri boyları ve Rakka’ya iskan edilen bir Tohmadanan cemaati bulunuyor. Bu cemaat Torunluk iddia ediyordu. Bunların Torun obasıyla nasıl bir ilgisi var bilemiyoruz. Cemaatten bazı gruplar diğer Recepli obalarıyla beraber iskandan kaçıp etrafa dağılarak Kars ve Çıldır taraflarına gitmişti. Rakka’ya iskan olan Recepli obalarının 1729 yılındaki tahririnde 80 mücerret nüfusa sahipti.[37]
§ Günümüzde Kayseri’nin Sarız ilçesi Damızlık, Deştiye, B. Söbeçimen, Çavdar, Yedioluk, Kıskaçlı ve Karapınar köyleri ile Pınarbaşı ilçesi Avşarpotuklu, Altıparmak, Yeregeçen, Oruçoğlu ve Karamıklı köyleri Torun obasındandır. Çürük köyünde de az varlar. Kayseri’deki Torun Avşarı’nın Sarıveli-Oğlu, Terkeşli-Oğlu, Şahmetli-Oğlu, Mucuk-Oğlu, Muhazim-Oğlu ve Hösük-Oğlu adlı alt sülaleleri bulunmaktadır. Bu sülalelerin, 1846-49 yıllarında Kayseri, Niğde ve Kırşehir taraflarına kovguna giden Afşar elebaşılarından Sarıveli-Oğlu, Terkeşli-Oğlu, Mucuk-Oğlu, Muhazim-Oğlu ve Deli Hösük’ün[38] soyundan geldiğini biliyoruz. Bunlardan Sarıveliler ile Terkeşlileri ayrı inceledik. Şahmetliler, Sarız’ın Yedioluk ve Kıskaçlı, Mucuklar, Pınarbaşı’nın Oruçoğlu, Yeregeçen ve Uzunahmet, Muhazimler, Sarız’ın Çavdar ve Kızılpınar (Tunç soyadlı aileler), Hösükler ise Sarız’ın Çürük köyünde yaşıyorlar.[39]§ Güneydoğu’daki Torunlara gelince, bunlar halen Diyarbakır ve Urfa civarında bulunmaktadır. Bu bölgedeki kimi aşiret reisleri “Torun” adlı bir sülaleye mensup olduklarını söylemektedirler. Nitekim Sarız’ın Çürük köyünde bulunan Torunlar buraya Diyarbakır’dan sürgün gelmiştir. Yozgat’ın Şefaatli ilçesinde yaşayan Kürt köyleri de Torun soyundan geldiklerini söylemektedir. Bilindiği gibi buradaki Kürt köyleri yabancı seyyahlar tarafından Afşar Kürdü olarak tanıtılmıştı. Kozan-Oğulları ailesi de “Torun” adıyla anılıyordu. Üstelik Kozanlılar Antep’ten geldiler ki burada Torunların yerleşme sahalarından biridir.§ Torun Avşarı belgelere göre Antep, Kilis, Maraş, Mut, Aksaray, Kırşehir, Kayseri, Konya, K. Sahip, Selmanlı – Boz-Ok, Danişment, Rakka, Karaman, Sis, Yeni-İl, Kadirli ve Zamantı’da iskan olmuştur.[40]

Turahan / Turahacı Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak 1522’de 5 nefer olarak tespit edilmiş, daha sonraki kayıtlarda bulunamamıştır. Büyük ihtimalle başka bir oymağa karışmış olmalıdır. [41]
Turhamanlu Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Ağca Pınar ve Esiri Pınar mezralarını ekip biçiyordu.[42]
Tutak / Tutakoğlu Oymağı: Kustere Yörüklerinden olan oba Tomarza ilçesinde meskundu. Bu obanın M.1500 yılında Kayseri şehir merkezindeki Tutak mahallesine adını verdikleri anlaşılıyor.[43]
Tuluğuyumru Oymağı: Zamantı yöresine yerleşmiş bir Yörük obasıdır. Bakınız: Duluğu Yumru
Turaçlı Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük-Türkmen obası olduğu kayıtlıdır.[44] Kayseri’nin hangi bölgesine yerleştikleri bilinmemektedir.
Turdulu/Durdulu Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük-Türkmen obası olduğu kayıtlıdır.[45] Kayseri’nin hangi bölgesine yerleştikleri bilinmemektedir.
Turhanlı Oymağı: İncesu’da meskun bir Yörük obasıdır. Derzi Turhanlu adıyla da geçen oymak, 1543 yılında 7 hane nüfusa sahipti. 1584 yılında kayıtlarda rastlanmamıştır. Başka bir oymağa katılmış olmalıdır. Kızılcahan (Avşar Viran) mezraı tasarruflarında idi.[46]
Türk Hacılı Oymağı: 1570 yılında Malya nahiyesinde (Talas-Tomarza bölgesi) görülen oymak, Malya Yörüklerindendir. 76 hane nüfus olarak tesbit edilmiştir.[47]
Türge Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak 1543 yılında 26 hane olarak Ağin ve Gökdere mezralarında bulunuyordu.[48]
Türkmenliler/ Türkmen Aliler Oymağı: Avşar boyuna mensup Türkmen obası Sarız ilçe merkezinde, İncedere ve Esirik (Yaylacı) köylerinde meskundur.[49] Bu obanın bilinen Avşar obaları adını taşımaması üstelik genel bir ad olan Türkmen adını kullanmaları onların bölgeye sonradan geldiklerini gösteriyor. Esirik köyünde oturanların Herekçi adını taşımaları bu obanın Herikliler ile bir bağı olduğunu düşündürüyor.
Türkmen Sülüklü Oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan oymak Bünyan’ın Emirören köyünde meskundur.[50] Sülüklü kelimesinin kökündeki “sü” sözünün asker manasında olduğu düşünülmelidir.
Ulu Bürüngüz Oymağı: Bu Yörük oymağı bugün Bünyan ilçesinin Büyük Bürüngüz köyünde oturmaktadır. Hüseyin Cömert’e göre, Bürüngüz adı Oğuzların Büğdüz boyundan geliyor.[1]
Uzunlu Oymağı: Yahyalı Yörüklerinden olan oymak 16. yüzyılda Yahyalı kışlağında oturuyordu.1520 yılında 9 nefer oldukları anlaşılıyor.[2]
Üreğir / Yüreğir Oymağı: Kayıtlarda bazen Üreğir şeklinde de geçen oymak, Oğuzların Yüreğir boyunun adını taşımaktadır. Yüreğir oymağı, 16. yüzyılda Karakaya nahiyesine bağlı Yüreğir köyünde oturmaktaydı.[1] Sümer, 16. yüzyılda bu köyde 31 hane vergi nüfusuna kayıtlı insan oturduğunu belirtmektedir.[2] Bugün de Güneşli bucağına bağlı Yüreğir köyü bulunmaktadır.
Üylük(?) Fakihli ve Bayram Hacılı Oymağı: Oturak Kızıklı oymaklarından olan oba 16. yüzyılda Irmak Kenarı nahiyesinde Ağcain mezraında meskundu. Daha sonra Akaya, Üylük, Kavak Hasan ve Hanviran mezralarına yerleştiler. (1520) Oymağın tasarrufunda Karayusuf, Demirciviranı, Ağcaöyükviran, Taş Aktekir mezraları vardı. Adını Eylük (Üylük) Fakih isimli boy beyinden alan oymak, 1584 yılında Kızılca İn köyünde 58 hane, Ağcakaya köyünde 11 hane gösterilmiştir. Bayram Hacılı oymağı ile birlikte yaşayan oymak, Akaya köyünde 1584’te 126 haneye çıkmıştır. Ayrıca Zaviyecik, Aksenir, Söğütçük (Danakıran) Karkın, Kavak, Karayusuf, Demircili Viranı, Akazca ve Ovan mezralarını da tasarruflarında tutuyorlardı. Bu oymağa bağlı Göçeri Hacılu Kuştemir köyünde 17 hane nüfus bulunuyordu.[3] Bozatlı obalarına mensup olup Kızık boyundandırlar.

[Burhanettin Akbaş]

Varsak Türkmenleri: Varsak Türkmenlerinin M.1500 yılında Kayseri şehir merkezinde bir mahalleleri vardı ve mahallenin adı da Varsak idi.[1] Diğer bir Varsak topluluğu 16. yüzyılda Malya nahiyesinde (Tomarza) meskundu. Belki de Tomarza’nın Persek köyüdür. Varsak ve Persek isimleri arasında bir yakınlık söz konusudur.[2] Özvatan ilçesine ilçe merkezine yerleşen Varsak Türkmenlerinin ne zaman bu bölgeye geldiklerini bilemiyoruz. Varsak Türkmenlerinden büyük bir grup ise bugün Yahyalı ilçesinde Aladağlarda sekiz köy kurmuşlardır. Bu köyler: Avlağa (Torun), Delialiuşağı, Yeşilköy, Balcıçakırı, Çubuk Harmanı (Horozpınarı), Kapuzbaşı, Ulupınar (Barazama) ve Büyükçakır köyleridir.[3]
Vartan /Varyan Oymağı: 16. yüzyılda Kustere’ye bağlı (Tomarza) Vartan, Söğütlüce ve Ortaviran mezralarında meskun Türkmen topluluğudur. 1520’de Söğütlüce’de 17 hane nüfusları vardı. Bugün Erkilet bucağına bağlı Vartan isimli bir köy bulunmaktadır. Vartan ismini Vartan kışlağından almıştı. 1584 yılında 20 hane nüfusları vardı.[4]
Veled-i Döğer Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında 13 hane olarak Katalasun mezraında bulunuyordu.[5]
Veled-i Hasbek Oymağı: Kayseri sancağı Yörüklerinden olan oymak, 1484 yılında 31 hane olarak Karataş mezraında bulunuyordu.[6]
Virancıklı Oymağı: Malya Nahiyesine bağlı (Tomarza) Akyar kışlağında meskun olan Türkmen obası, Hacıdede, Kösedede ve Derecik mezralarını tasarruflarında tutuyorlardı. Bugün bu oymağın Tomarza’nın Örencik köyünde oturdukları anlaşılıyor. 1570’de 14 hane, 1584 yılında Akyar köyünde 4 hane nüfusa sahipti.[7]
Veziroğlu Oymağı: Avşar boyundan gelen oymak, Tomarza ilçesinin Zelfin köyünde ve Bünyan ilçe merkezi (kısmen), Bünyan’ın Kösehacılı köyünde (kısmen) ve Yünören köyünde (kısmen) meskundur.[8] 1846-49 yıllarında Lek, Kuzu-Güdenli ve Kırıntılı aşiret atlıları ile beraber Kayseri, Niğde, Kırşehir taraflarına kovguna giden Afşar elebaşıları arasında Veziroğlu’nun adı geçiyor.[9] Bu grup, Çörümşek’ten Tomarza ilçesi Zelhin (Üçkonak, köyde az miktarda bulunuyorlar) köyüne gelip yerleşmiştir (Halen bu köyde az miktarda nüfusları vardır). Daha sonra çoğu buradan kalkıp Bünyan ilçe merkezi ile bu ilçeye bağlı Kösehacılı ve Yünören köylerine yerleşmiştir.[10] Muş il merkezinde de bu obadan insanların bulunduğu biliniyor.

Yaban / Yabanlu / Evlad-ı Yaban Oymağı: 1500 yılında Şam’dan geldiği belirtilen oymak, 1520 yılında 8 hane olarak Erciyes Dağı nahiyesine kaydedilmiştir. Karataşlı (İncesu) Yörüklerindedir. 1522’de 37 hane, 1543’te 11 hane nüfusları vardır ve Ekizlü (ya da Ekizce) kışlağında oturmaktadırlar.[1]
Yakalu Baba Oymağı: Karataş nahiyesinde (İncesu) Millice mezraında/köyünde 150 hane olarak bulunuyorlardı.[2]
Yahşihanlu Oymağı: 1563 yılında Sarız bölgesinde Esirgin ve Ayı Viranı mezralarını ekip biçiyorlardı.[3] Sis’te 1519’da 36 hane, 2620 akça hasılı olup göçer-evler olarak kaydedilmiştir. 1523-4’te 46 hane, 16 m., 3630 akça hasıl, 1525-6’da 32 hane, 21 m., 1520 akça hasıl, 1536-7’de ise 34 hane, 19 m., 1588 akça hasılı vardı.[4] 16. Yy’ın ortalarından 17. Yy ortalarına kadar varlığını sürdüren ve Karaman Eyaletinde yurt tutan Atçeken Oymakları arasında da bir Yahşi-Hanlı cemaati (Turgut kazasında) görülüyor. Diğer adı Pusadlı olan cemaat, Atçekenleri inceleyen yazara göre Moğol asıllıdır ve İlhanlı hükümdarı Ebu Said’in adının kısaltılmışı olan Pusad adını taşıyor. Yazar bu sonuca cemaatin adından yola çıkarak ulaştığını söylüyor.[5] Ancak Sis Avşarları arasındaki Yahşi-Hanlı’nın kollarından bazıları Adana civarından göç edip Karaman bölgesine gelmiş olmalıdır. Biz Sis Avşarlarının yurtlarını bırakarak dağıldıklarını biliyoruz. Üstelik Atçeken oymakları arasında Zekeriyalı (Eskil kazasında) ve Tur Ali Hacılı (Turgut kazasında) adlı cemaatlerin bulunması bizim görüşümüzü desteklemektedir. Çünkü Zekeriya ve Tur Ali Hacılı cemaatleri bilindiği gibi Sis Avşarı obalarıdır. Yahşi-Hanlılar Sis bölgesinden dağılarak Tarsus, Dulkadır ve Karahisar-ı Devle’ye de yerleşmiştir.[6]
Yahyalı / Yahyalı Bölüğü Oymağı: Kayseri, Sarıoğlan, Felahiye, Koramaz, Yahyalı ve Develi yöresinde görülen kalabalık bir Türkmen topluluğudur. 16. yüzyıl kayıtlarında Türkmen obalarının bulunduğu Yahyalı Kışlağı mevcuttu. Bu kışlaklardan biri Kızılırmak vadisinde (Irmak Kenarı Nahiyesi’nde bugünkü Sarıoğlan ilçesinin Yahyalı isimli köyü ve civarı ), diğeri de Yahyalı, Develi ve Yeşilhisar arasındaki bölgede idi. Yahyalı oymakları Kayseri’ye özgü bir topluluk olmayıp yurdun dört bir tarafına dağılmışlardır. Kitabın sonundaki listeler bu konuya yardımcı olacaktır. Rivayete Yahyalı oymağı adını Melik Mehmet Gazi’nin ileri gelen adamlarından olduğu söylenen Yahya Gazi isminden almıştır. Bir başka rivayete göre ise, Yahya Bey’in 15. yüzyılda yaşadığı, oğlu Yusuf’un 1483 tarihinde oymağın bütün gelirlerini tımar olarak tasarruf ettiği görülmüştür. Bu oba Yahyalı kışlağında Saraycık mezraında ve Öyük mezraında meskundu. Bu mezralarda 1500 yılında 94 hane iken, 1520 yılında 19 haneye düştüğü görülür. Obanın değişik yerlere ayrılan ahalisine Yahyalı Bölüğü adı veriliyordu. Yahyalı Bölüğü adı verilen bir oymak Keklicek mezraında oturuyordu ve 1518’den sonra Halaçlu oymağı ile karıştığı sanılmaktadır. Yahyalı kışlağında bulunan Evlad-ı Yahyalı oymağı ise 1543 tarihinde 27 hane nüfus ile Oyuk (Derlalı) mezraında, 5 hane nüfus ile Şişek mezraında bulunuyordu.[7] Bugün Yahyalı ilçesi adını bu Türkmen obasından almaktadır.
Yahyalı Yörükleri şu obalardır:Hacılar OymağıYahyalı BölüğüTağar OymağıHamırkesen OymağıBozca OymağıÇevril OymağıTaşkın Hacı OymağıKafirlü OymağıTürge OymağıOmuzu Güçlü (Dervişan) OymağıKonuklar OymağıSarı Ömerli OymağıHalaçlu OymağıHoca Hacılı OymağıEvlad-ı Yahyalı OymağıTaşan OymağıTurahan (Turahacı) OymağıMusahacılı OymağıEvrenlü OymağıAli Rıza Yalman, Yahyalı Aladağ’da yaylayan Yörüklerin adlarını şöyle veriyordu:1.Karalar2.Karahacılı3.Bozdoğanlı4.Sarı Keçili5.Karakoyunlu6.Cerit7.Karakayalı8.Aydınlı[8]Sami Köşker ise Yahyalı Bölgesinde bugünkü Yörük-Türkmen yerleşimi hakkında şu bilgileri veriyor:Dikme köyünde Honamlı Yörükleri,Karaköy’de Kozanoğlu ve Sırkıntılı Yörükleri,Kuzoluk’ta Karakoyunlu ve Karaevli YörükleriSazak köyünde Aydınlı Yörükleri, MüsürlülerTaşhan’da Karakoyunlu Yörükleri ve Karapapak TürkleriSüleyman Fakılı’da Avşar Türkmenleri ve diğer TürkmenlerKocahacılı’da Kocahacılı[9] Yörükleri,İlyaslı’da İlyaslı[10] YörükleriYuları’da Yuları (Buları) Yörükleri Senirköy’de Karahacılı, Horzum, Hayta, Akkoyunlu ve Bahşişli Yörükleri varmış. [11] Köşker’in çalışmasında bugünkü Yahyalı Yörükleri hakkında birçok bilgiye ulaşmak mümkündür: Müsürlü Oymağı: Sazak (kısmen), Senirköy (kısmen), KuzolukKarakoyunlu Oymağı: Kuzoluk (kısmen) Senirköy (kısmen), Musacalı (kısmen)Sarıkeçili Oymağı: Aladağlarda ve Binboğalarda yaylaya çıkarlardı.Karakoyunlu Oymağı: Yazı Aladağ’da ve Bulgar dağında geçirirlerdi.Honamlılar: Bakırpınarı ve Taşoluk yaylalalarında yaylarlardı. Karaevli Oymağı: Kuzoluk, Musahacı, Senirköy, Aladağlar, Tarhana, Dönbere ve Kandilcik yaylasında yaylarlardı. Keşşaflar Oymağı: Musahacılı köyünde olan oymak, rivayete göre Selçukluların keşif kolu için Keşşaflar (Keşifli) adını almış. Aslında Kıbrıs’a sürgün edilen Yörüklerin sürgün esnasında gemilerden firar etmeleri üzerine kaçan Yörükleri yakalamak için yeniçeri serdarına yardım etmek üzere Keşşaf oğlu, Kara Hacılı, Alaaddinli, Kürkçülü, Bozdoğan, Tekelü Türkmenlerinden ve Yol Alır Oğlu Hüseyin’den yardım istenmiştir.[12] Yahyalı yöresinde en ilginç köylerden biri, Musahacılı’dır. Musahacılı köyündeki oymaklar o kadar zengin ki başlı başına bir inceleme konusu olur kanaatindeyim. Musahacılı köyündeki Oymaklar: Keşşaflı, Karhacılı, Bağşiş, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Hayta, Karaevli, Karakeçili, Horzum, Sarıkeçili, Karhacılı, Tekeli, Köseli, Menemenci.[13]Yahyalı ilçesine adını veren Yahyalıoğlu (Veled-i Yahya) ise Türkmen oymağı olarak kayıt altına alınmış. (16. yüzyıl) 1481-1512 yılları arasında yerleşik hayata geçmişler, ileri gelenleri ise Hoca Ahmet Bey, 1517 yılında bölgenin sorumlusu imiş.[14]

Yamaçoğlu / Evlad-ı Yamaç Oymağı: Bu Türkmen obası 16. yüzyılda Erciyes dağı nahiyesine bağlı Yuvalı kışlağında oturuyordu. Bugün Yuvalı kışlağı Himmetdede bucağına bağlı Yuvalı köyü civarındadır. 1584’te Yuvalı köyünde 26 hane olarak bulunuyordı. Yamaçoğlu oymağı ise bugün Erciyes dağı eteklerinde Yamaçlı köyünde oturmaktadır. Oymak adını boy beyleri Derviş v.i. Yamaç’tan almıştır.[15]
Yankışla Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük obasıdır. [16]Yerleşim yeri bilinmiyor.
Yağmurbeyli Oymağı: Bu Türkmen obası Bünyan ilçesinin Yağmurbey köyünde oturmaktadır.[17]
Yaranlı Oymağı: Şam’dan gelen bu Türkmen topluluğu 1520 yılında Erciyes dağı çevresinde görülmüştür. 1522’de 8 nefer nüfusu vardı.[18]
Yazır Oymağı: Oğuz Türklerinin Yazır boyunun adını taşıyan obalar ve ekinlikler kayıtlarda bulunmaktadır. Bunlardan birisi 16. yüzyılda Hisarcık’a bağlı bir köy olarak karşımıza çıkmaktadır. Yine aynı yüzyılda Meşhed Ovasında bir başka Yazır köyüne rastlanmaktadır. Ali Dağı (Cebel-i Ali) çevresinde de Yazır adlı bir mezra(ekinlik) vardır. Kayseri’de Yazırların geniş topluluklar oluşturdukları bölge İncesu bölgesidir. Bu bölgede oymaklar 16. yüzyılda Yazır adının yerine Karataşlı adını almışlardı.[19]
Yeğinilhan Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Türkmen topluluğudur. Yerleşim yeri bilinmiyor.[20]
Yegencikler Oymağı: Zamantı Yörüklerinden adı geçen oymak 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde 37 nefer olarak bulunuyorlardı. Oymağıhn diğer adı Aşıklu idi.[21]
Yenibeğli Oymağı: Kustere Yörüklerinden olduğu ve Tomarza bölgesine yerleştiği kaydedilmiştir. 1500 yılında 8 hane nüfusa sahipti.[22]
Yenicelü Oymağı: 1563 yılında Hınzırı nahiyesinin Arpalı Öyük köyünde 24 nefer olarak bulunuyorlardı ve aynı köyde 8 nefer de Eşkinci Yörüklerinden vardı.[23]
Yenlü Oymağı: Irmak kenarı nahiye Yörüklerinden olan oba, 1584 yılında İz Ağıl ve Hayat Güden mezralarında 30 hane olarak bulunuyorlardı.[24]
Yemenice Oymağı: Koramaz nahiyesinde 1570 yılında gösterilen oymak İslamlu Yörüklerindendir. 27 hane olarak tespit edilmişlerdir.
Yemliha-i İslamlu Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak bugün Kocasinan ilçesine bağlı Yemliha kasabasında oturmaktadır. 16. yüzyıl kayıtlarına göre Yemliha oymağının tasarrufunda Saka-i Büzürg ve Ederlüs mezraları bulunuyordu. Adını Hızır bin Yemliha isimli oba beylerinin adından almışlardır. 1584 yılında 35 hane olarak bulunyorlardı.1484 yılında da Sive kışlağında 17 nefer olarak bunuyorlardı. Sis Avşarlarından bir obadır. Dulkadırlıların Kavurgalı taifesinden bir oba da aynı adı taşır. Sis yöresinde 16. Yy’ın ilk yarısında bulunan bu cemaatin 1525-6’da 5 hane olan kısmı Afşarlara tabi idi. 1536-7’de 17 hane, 12 mücerret ve 875 akça hasılı olan bu grubun diğer kolu da 2 hane, 19 kuşçu ve 151 akça hasıla sahipti.[25] Osmanlı belgelerinde Adana ve Sis cemaati olarak kaydedilen Yemlihalıların[26], bazı Sis obalarıyla birlikte Kayseri’ye göç ettiğini görüyoruz. Kayseri’nin Kocasinan ilçesine bağlı Yemliha köyü bu obadan kalmadır.
Yeni İl Türkmenleri: Kayseri ile Sivas arasında kalan bir kısım topraklara (Kayseri’nin Uzun Yayla bölgesi ile Sivas’ın Gürün ilçesini de içerisine alan bölge) Dulkadirli Türkmenleri ile Halep Türkmenleri yerleşerek Yeni İl adıyla bir Türkmen bölgesi meydana getirdiler. Yeni İl mali bakımdan III. Murad’ın anası Nur- Banu’ nun
İstanbul Üsküdar’da yaptırdığı caminin evkafına bağlanmış. Bu nedenle bu Türkmen grubuna Üsküdar Türkmenleri de denmek tedir. Akkışla’daki Üsküdar Yaylası bu hatırayı taşımaktadır.(H:1275) 1858- 1859 yılına kadar idari teşkilatını sürdüren Yeni - il : 1 - Dulkadırli’ye 2 - Haleb Türkmenlerine olmak üzere iki koldan meydana gelmekteydi. Yeni- İldeki Dulkadirli Türkmenleri :Bu kolu meydana getiren Türkmen oymakları: Ağca-Koyunlu, Barak (Cerid’den), Boynu -Yoğunlu, Çağırğanlu, Çimelü, Elçi, İmanlu Afşarı, Kürd Mihmadlu (Dokuzlardan), Musacalu, Musa-Hacılu (Ağca Koyunludan), Neccarlu (Dokuz’dan) Tatar Alilü, Tecirlü gibi büyüklü küçüklü oymaklardan ibaretti. Halep Türkmenleri olarak bilinen bu oymak yazın yaylak amacıyla bu bölgelerde oturuyor kışın Haleb bölğesine göç etmekteydiler. Onun için onlara Yaban- Eriveya Şamlu (Şamlular)da denilmekteydi. Bu Yaban Eri teşekkülleri : Beğdili, Bayat, Avşar, Bayındır, Harbendelü, Karakoyunlu boylarına mensuptular. Halep Türkmenlerin Kanunî devrindeki sayımlara göre (1540 yılındaki ) sadece yerleşmiş olanların vergi nüfusu 9316’dır. Göçer olarak yaşayan boyların da sayılamadığı göz önüne alınırsa büyük bir nüfusa sahip olduğu görülür. Halep Türkmenlerini meydan getiren oymaklar : Bayat, Beğdili,Harbendelü, İnallu, Köpeklü Avşarı, Gündüzlü Avşarı gibi büyük teşekküller ile Acırlı, Alayuntlu, Bahadırlu, Büğdüz, Döğer, Eymür, Karakoyunlu, Karkın, Kılıçlu, Kınık, Peçenek, Uç, gibi oymaklardan meydana gelmekteydi.Dulkadırliler Maraş ve Elbistan bölgesinde yaşamaktaydı. Dulkadirli’yi meydana getiren göçebe oymaklar kışın Amik ovasına, Halep dolaylarına ve Çukurovaya inerlerdi. Dulkadirli ellerinden bir çok bölük İran’a gitmiş diğer bir kolda Diyarbekir bölğesindeki Bozulus’a katılmıştı. Ayrıca yine Dulkadirlilere mensup bazı teşekküller, Yozgat bölgesine yerleşmişler ve ayreten Sivas’ın güneyinde Yeni İli meydana getirmişlerdi. XVI.yy. başlarında bu ele mensup oymaklar Ankara, Kayseri ve Kırşehir bölgesine kadar gidip yerleşmişlerdi.Bu hatta görülen Dulkadirli obaları da şu isimleri almıştı: 1 - Ağca Koyunlu : (en önemli obaları : Çalışlu, Musahacılu, Musacalu, Kozanlu, Hamidlü ) 2 - Anamuslı = (Karacalı) : ( bazı obaları : Yazır, Sevinçlü, Oruç Beğlü, Ulaşlu, Urçanlu, Kazancılu, Söylemezlü, Yolbasanlu, Kara Haytalu.) 3 - Avcı : 4 - Çağırkanlu : 5 - Cerit: (bazı oymakları: Bayır- Cerit, Kara Hasanlu, Oruç Gazilü, Mamalu). 6 - Çimelü : 7 - Dokuz (Bışanlı): (diğer bazı obaları : Avcı, Bazlamaçlu, demrek, Hacılar, Karkın, Karamanlu, Kürd- Mihmadlu, Kara Göncülü, Neccarlu) 8 - Döngelelü : 9 - Elçi : 10 - Eymir : 11 - Eşkinciler : (bazı obaları: Dede Karkın , Karaca Ahmedlü, Süli Şeyhlü.) 12 - Gündeşlü : 13 – İmanlu Afşarı: 14 - Kavurgalu : 15 - Küreciler : 16 - Küşne : 17 - Kızıllu : 18 - Peçenek : 19 - Tecirlü = (Tacirlü) : 20 - Tekelü : 21 - Varsak : 22 - Yuvalı (Kara-Yuvalu) [27]

Yerköy Oymağı: Develikarahisar’da (Yeşilhisar) meskun bir Türkmen topluluğudur. 1500 yılında 50 hane nüfusları bulunuyordu. Bugün Yahyalı ilçesinde Yerköy’de oturmaktadırlar.
Yevmül Hayırlı Oymağı: 1563 yılında Pınarbaşı nahiyesinde Börk Viranı köyünde 25 nefer olarak bulunuyordu.[28]
Yılkılı Oymağı: İslamlu Yörüklerinden olan oymak İslamlu’ya bağlı Saka ve Gürçiçek mezralarında oturmakta idi. 1500 yılında sadece Gürçiçek mezraında 24 hane nüfusalrı vardı.[29]
Yınal /Yanal Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Yörük topluluğudur.[30] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Yıvalı Oymağı: Oğuzların Yıva boyunun adını taşıyan oymak Bozulus aşiretindendir ve Kayseri’nin değişik yerlerine yerleşmişlerdir. Kayseri’de 16. yüzyılda Yuvalı isimli bir köy bulunduğu gibi, Yuvalıoğlu adını taşıyan aile lakapları tespit edilmiştir. Bünyan’ın Güllüce köyüne yerleşen Başladık oymağının da Yıva boyundan geldiği anlaşılmıştır. İslamlu Yörükleri arasında bulunan Yuvalı ise zamanla büyük bir kışlak haline gelmişti. Eylük Fakih, Mehmet Fakih, Hazma bin Bayram Hacı, Mustafa v.i. Göçeri gibi oymaklar Yuvalı adı altında birleşmişlerdir. 1500 yılında 138 haneye ulaşan oymak Karkın ve Kara Yusuf mezralarında oturmaya başlamış, İn ve Yassıkuyu mezralarını da ellerinde tutmuşlardır. 1570 yılında Irmak Kenarı nahiyesi Yörükleri arasında görülen Yuvalı Yörükleri ise Alaca mezraında 41 hane nüfusa sahipti.[31] Faruk Sümer, 16. yüzyılda Kayseri’ye yerleşen Türkmen topluluklarının birinin de Yıvalar olduğuna değinerek şöyle diyor: “Kayseri çevresinde yaşayan Türkmen oymaklarından biri de Yıvalı (veya Yuvalı) adlı 183 vergi nüfuslu bir teşekküldür. Bundan başka Ürgüp dolaylarında da Yıva adlı bir oymak yaşamakta idi. I.Selim devrinde bu oymak üç kola ayrılmış olup bunlardan 46 vergi nüfuslu birinci kol Kışlacık, 48 vergi nüfuslu ikinci kola Kara-Yıvalı (yahut Yuvalı), 41 vergi nüfuslu olan üçüncü kol da Ağ-İshaklu ekinliğinde çiftçilik yapmaktadır.”[32]
Yoluklu / Yölüklü/ Yülüklü Oymağı: Kayseri’de yerleşik bir Türkmen topluluğudur.[33] Yerleşim yeri bilinmiyor.
Yörük Oymağı: Yörük adını taşıyan bu oymak Yahyalı kışlağında Yahyalı oymakları arasında idi ve Akin Kışlağı, Gökçeasma, Bademli ve Kabaklı mezralarında meskundu. 1500 yılında Akin kışlağında (Irmak kenarı nahiyesi) 19 nefer oldukları kayıtlıdır. Kabaklı köyü bugün Develi ilçesine bağlıdır. İkinci bir oba da Yörük adını taşımaktadır ve Malya nahiyesinde Eriklitaş kışlağında oturmaktaydı.1520’de Eriklitaş’ta 15 hane nüfusa sahiptirler. Üçüncü bir oba olarak Yörükan adını taşıyan bir oymak da Kustere Yörükleri arasındadır ve Sis’ten (Kozan) gelen bu oymak Köstere Yörüklerine dahil edilmiş ve Hırka köyünde oturmaktadır.[34] Hırka köyü bugün Kocasinan ilçesine bağlıdır. Bir başka Yörük obası da 1550 yılında 3 neferden oluşan ve adı Yörükan-ı Etrak-ı Müteferrika denen oymaktır. Bu oymağın adında geçen etrak kelimesinin ilk defa yörükan-ı etrak “Türk Yörükleri” biçiminde kullanılışına şahit oluyoruz. Bu haliyle ilginç bir kullanımdır. Kayseri sancağı Yörükleri arasında gördüğümüz 1484 yılında Kuzugüden ve Çağa mezralarında bir başka “Yörükan” isimli oba ise 7 hane nüfusa sahipti.[35]
Yörükan-ı İbrahim Oymağı: Bozatlu Yörüklerinden olan oymak 1570 yılında 116 hane nüfusa sahipti.[36]
Yunus / Hacı Yunus Oymağı: Bu Türkmen obası Irmak Kenarı nahiyesinde Obruk köyünde oturmaktadır. Bu köy bugün yine aynı adla mevcuttur ve Kocasinan ilçesi Güneşli bucağına bağlıdır. Oymağa Hacı Yunus denmesinin sebebi boy beyleri olan Yunus Halife v.i. Ahmed’den dolayıdır. 1584 yılında Obruk köyünde 17 hane nüfus vardı.[37]
Yusuf bin İsa Oymağı: 1484 yılında İslamlu Yörükleri arasında görülen oymak Özi kışlağında 8 hane olarak bulunuyordu.[38]
Yüzde / Yüzdepare Oymağı: 16. yüzyıl kayıtlarında Kayseri, Harmancık, Talas, Zamantı, Develi ve Yahyalı’da görülen oldukça geniş bir Türkmen topluluğudur. Yüzde oymaklarının yaşadığı mezralara İkiyüzlü adı veriliyordu. İkiyüzlü adını taşıyan mezralara Sahra, Malya, Karataş ve Bozatlı nahiyelerinde rastlanmaktadır. Buradan hareketle yerleşim alanlarının Tomarza, İncesu, Talas, Erkilet, Argıncık ve ova köyleri olduğunu çıkarabiliyoruz.[39]

Zakirlü Oymağı: Dulkadirli Türkmenlerinden olan oymak Koramaz nahiyesindeydi 1584 yılında Kurlasun köyünde 46 hane nüfusa sahipti. Daha sonra Kurlasun’da (Gesi yakınlarındaki Gürlesin mezraıdır) 79 hane olarak kaydedilmiştir.[1] 1563 tarihli Maraş Tahrir Defterinde Zakirlü oymağının Kars (Kadirli) halkından olduğu ve Sarız yöresinde Kurdini ve İncecik mezralarını ekip biçtikleri kayıt altına alınmıştı.[2] is bölgesinde 1519’da 12 hane, 840 akça hasılı, 1523-4’te 15 hane, 3 m., 1130 akça hasılı, 1525-6’da 25 hane, 5 m., 1095 akça hasılı, 1536-7’de ise Pir Ahmet’in tımarına dahil olup, 20 hane, 11 m., 3 kürekçi, 983 akça hasılı vardı ve Örtülüce (diğer adı Sarımut) mezrasında ziraat yapıyordu.[3] Zakirliler bugün Sorgun ilçesinde görülmekte ve Yayla Hacılu, Ramazanlu, Orhan Hacılu, Emir Cazili ve daha bir çok obalara ayrılmaktadır.[4]
Zeynelhanlı Oymağı: 1570 yılında Koramaz nahiyesinde (Bünyan yöresi) görülen oymak 20 hane nüfusa sahipti.[5]

Uzun bir zaman alsa da ben bazı dostlara verdiğim sözü tuttum ve alfabetik sıralamayı tamamladım. Bütün WowTurkey okuyucularına ve aziz milletimize armağan ederim.

[suatak]

büyüklerimin anlattıklarına göre selanikten gelmişiz. 1924 yılında niğdeye.dedemin doğum yeri olarak nüfus kütüğünde hacılar yazıyor.osmanlı zamanı köy isimlerini araştırdığımda 3 tane hacılar isimli köy buldum. bir tanesi bulgaristanda olduğu için otamatikman eledim.
kalan köylerden biri kozani hacılar diğeride langadas eğri-bucak beldesine bağlı hacılar.
kozanide ki köy selanike 100-150 km uzaklıkta ben bu köy zannediyordum ama langadas taki köy selanik e daha yakın.bana selanik(langadas) hacılar köyü ile ilgili bilgi verecek arkadaşlara şimdiden teşekkür ederim.

[bozkurt358]

Adanadan gelen fahilar var kayserinin bircok köyünde
burhanettin bey bunlar hakinda bilgi vere bilirseniz cok
sevinirim simdiden cok tesekürler
burhanettin akbas

[zeynel yıldırım]