Türk Musıkisinde Makamlar [SANAT]

[Burhan Keskiner]

Kusura bakmayın ama ben makamlar ile ilgili bir soru daha sormak istiyorum affınıza sığınarak.
Acemaşiran ile Mâhur makamlarının ne farkı var, ben inici bir çargâh dizisinde bir eser duyduğum zaman hangisi olduğunu nerden anlıyabilirim?

Teşekkürler üstatlar

[bülent dizdar]

Acemaşiran ve Mahur Makamları arasında Çargah Makamı dizisinin (Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si - Do) göçürülmesinden ve herikisinin de inici seyre sahip olmasından başka hiçbir ortak yönü yoktur. Her iki makam da birbirinden çok farklıdır. Şöyleki;

Acemaşiram Makamı, Çargah dizisinin Acemaşiran perdesine göçürülmesiyle oluşmuştur. Yani karar sesi (Fa) dır. Güçlüsü, yani beşli ve dörtünün birleştiği yer, Acem perdesidir. Yedeni, yani karar sesinden önceki ses; (Mi) Hüseyni Aşiran perdesidir.

Mahur Makamı, Çargah dizisinin Rast perdesine göçürülmesiyle oluşmuştur. Yani karar sesi (Sol) dür. Güçlüsü, yani beşli ve dörtünün birleştiği yer, Gerdaniye perdesidir. Yedeni, yani karar sesinden önceki ses; (Küçük mücennep Fa Diyez) Geveşt perdesidir.

[Gökçe Aydın]

Mahur ile Acemaşiran seyrini ayırt etmenizi sağlayacak önemli farklılıklar vardır. Acemaşiran eserlerde sıklıkla yerinde (dügah perdesinde) sabâ geçkisi yapıldığı görülür. Mahur eserlerde ise böylesi geçkiye sık ratlanmaz. Mahur eserlerde belli belirsiz bir buselik üzeri eviç geçkisi duyabilirsiniz. Ama çoğu zaman bu geçkinin tiz bölgedeki kısmı belli belirsiz yapılacağı için ayırt etmesi zordur. Acemaşiran'ın saba geçkisi daha belirgindir. Örnek olarak, "Gönül Sana Tapalı Kapın Bana Kapalı" şarkısındaki "susayan ırmak arar, olmaz sevende karar" dizesini alabilirsiniz.

[Burhan Keskiner]

Çok teşekkürler verdiğiniz önemli ve işime yarar bilgiler için.

Ben 16 yaşındayım ve hiçbir Müzik ile ilgili bir kursa gitmedim ama Klasik Türk Müziği ve Türk Sanat Müziğine bayılıyorum. Ve Mûsikî hakkında detaylı bilgiye sâhip olmak isitiyorum. Hiçbir müzik kursuna gitmediğim halde müzik bilgim kötü sayılmaz. Keman çalıyorum(orta düzeyde) , yakında tanbura başlayacağım.

Amacım Mûsikî ile igili tüm detaylı bilgileri öğrenmek. Makamlar, usûller, formlar hakkında bilgim az da olsa var ama geliştirmek istiyorum.

Değerli bilgileri paylaştığınız ve öğrettiğiniz için teşekkürler

[bülent dizdar]

Eserleri solfej yaparak icra etmek (nota sesleriyle okumak ve çalmak) sizi makamlar konusunda geliştirecektir. Yapmanız gereken en önemli şey, dediğim gibi solfej.

Bir eseri nota okuyarak icra ederek makamları da daha iyi öğrenebilirsiniz. Bu arada sadece belirli makamları icra etmek yerine, farklı makamları da icraya çalışın. Yani sadece Nihavent, Hicaz, Kürdilihicazkar, Uşşak, Rast makamını değil, Saba, Hicazkar, Suzinak gibi makamları da icra edin.

Son olarak şunu söylemeliyim. Peşrev ve saz semaileri, o makamın tüm özelliklerini yansıtan sözsüz eserlerdir. Bu formdaki eserlere öncelik tanıyın.

Türk müziğine gönül verdiğiniz için sizi kutlarım.

[Gökçe Aydın]

[Burhan Keskiner]

Çok teşekkür ederim. Evde solfej çalışması yapıyorum fırsat buldukça, ve dediğiniz gibi efendim hep aynı makamlar üzerinde durmuyorum ki zaten ben hep daha çok günümüzde kullanılmayan, eski makamları daha çok merak ettiğim için aynı makamlarda kalmış olmuyorum. Kağıt üzerinde teorilere gelince, bâzen tam olarak açıklayamıyor. Meselâ sabâ makâmı: "Yerinde Saba 4' lüsü ile Çargâh' ta Zirgüle dizisi" Zirgüle makâmına bakalım. Yerinde hicaz 5' lisi ile hüseynîde hicaz 4' lüsü. Zirgüle makâmını hemen Çargâh' a göçürelim. Çargâh' taki zirgüle makâmına göre RE perdesinde ne olması lâzım: BAKİYE BEMÔLLÜ RE (4 koma bemôllü). Lâkin Sabâ makâmında RE' de EKSİK BAKİYE BEMÔL (2-3 koma bemôllü) dür. Yâni tam olarak açıklayamadı. Daha böyle bir kaç tâne daha var sanırım.

Bir de bir sorum daha var. Niye Mûsikîmizde kağıt üzerinde eksik bakiye bemôlü/diyezi gösteren bir işâret yok? Olsaydı daha iyi olmaz mıydı? Meselâ eksik bakiye bemôlün işâreti "koma bemôl gibi sola bakıyor fakat bakiye bemôl gibi de yukarısında çizgisi var" şeklinde olsaydı hiçte fenâ olmazdı

[bülent dizdar]

TÜRK MUSIKİSİNDE KULLANILAN ARIZA İŞARETLERİ İşaretin Adı Koma Değeri Rumuz Diyez İşareti Bemol İşareti Koma 1 F Eksik Bakiye 2 - 3 E Bakiye 4 B Küçük Mücennep 5 S Büyük Mücennep 8 K Tanini (Tam) 9 T Artık İkili 12 - 13 A ----- -----

Yukarıdaki çizelgede Türk Musıkisinde kullanılan arıza işaretlerini belirttim. Çok kullanılmamakla birlikte "Eksik Bakiye"yi de gösteren işaretler vardır.

Bir tek çizelgede de görüleceği üzere "Artık İkili"nin işareti yoktur. Çünkü artık ikili, diğer arıza işaretlerinin kullanılması sonucu iki ses arasında otomatik olarak oluşmaktadır. Şöyle ki;

Hicaz Makamı dizisini ele alacak olursak, dizi aşağıdaki gibidir.



Şimdi bu diziyi irdeleyelim. Hicaz Makamını anlatırken karar sesinin Dügah (LA) olduğunu söylemiştim. La - Si - Do - Re seslerinden Hicaz Dörtlüsü oluşur. Biliyoruz ki; La - Si aralığı 9 koma, Si - Do aralığı 4 koma, Do - Re aralığı 9 komadır.



Bu dörtlü oluşturulurken (S - A - S) yani Küçük Mücennep - Artık İkili - Küçük Mücennep yapmak zorundayız. Bunu sağlamak için;
Si notasını 4 koma La notasına doğru yaklaştırmalıyız ki La - Si arası: 9 - 4 = 5 koma olsun.



Şimdi LA - Sİ aralığı 5 koma oldu. Ayrıca Sİ - DO aralığı da 4 komadan 8 komaya çıktı.
Fakat bizim istediğimiz, Sİ - DO aralığının 12 koma ve DO - RE aralığının da 5 koma olması. Öyleyse DO notasına 4 komalık bakiye diyezi ekliyoruz.



Son duruma bakalım;
LA - Sİ arası: 5 koma Küçük Mücennep (S)
Sİ - DO arası: 12 koma Artık İkili (A)
DO - RE arası: 5 koma (S)

İşte "Hicaz Makamı" bu şekilde oluşmuş oldu.



Not: Bilgi ve çizimler alıntı olmayıp, bana aittir...

[Burhan Keskiner]

Yemin ederim ki bunlar hârika bilgiler. Çok teşekkürler efendim.
Benim bir sorum daha var
Batı Müziğindeki natürâl notalarla Türk Mûsikîsindeki natürâl notaları karşılaştırırsak:
Mûsikîmizdeki DO(Batı: SOL) ile FA(Batı: DO) perdeleri batı müziğindeki SOL ile DO perdelerinden YARIM KOMA DAHA KALINDIR DEĞİL Mİ? Ben öyle biliyorum çünkü:
Batı müziğinde yarım sesler 4,5 komadır. Fakat Mûsikîmizde 4 komadır. Dolayısıyla Mûsikîmizde Sİ-DO ve Mİ-FA arası 4 komadır, batıda ise aynı frekansların karşılığı olan FA#-SOL ve Sİ-DO arası 4,5 komadır.

Benim anlamadığım şu, e o zaman Mûsikîmizde DO-RE ve FA-SOL araları 9,5 koma mıdır? Eğer öyle değilse (9 komaysa) bir oktav inceldiğinde 0,5 koma pes + 0,5 koma pes = 1 koma pes kalmış olmayacak mı bir pes oktava göre?

[bülent dizdar]

Batı Müziğinde 1 oktav ses.

Batı Müziğinde bir tam ses aralığı 4,5 komadan iki eşit parçaya bölünmüştür. Bir evvelki sesin diyezi ile bir sonraki sesin bemolü aynı sesi gösterir.


Türk Musıkisinde 1 oktav ses.

Türk Müziği'nde tam ikili aralık 9 komadan meydana gelmiştir. 9 koma alan tam ikili aralık evvelki sesten bir sonraki sese doğru bir, dört, beş, sekiz ve dokuz komalara bölünmüştür. Bu bölünmeler önceki sesten sonraki sese doğru diyezlerle, sonraki sesten evvelki sese doğru ise bemollerle gösterilmiştir. Bu diyez ve bemollerin kendilerine göre harfleri, işaretleri ve şekilleri vardır. Bunları üstteki mesajımda gösterdim.

Batı Müziği 9 + 4,5 + 9 + 9 + 4,5 + 9 + 9 = 54 koma iken,
Türk Musıkisi 9 + 4 + 9 + 9 + 4 + 9 + 9 = 53 komadır.