Sivas Konakları

14 yıl önce - Çrş 12 Ksm 2008, 00:10

Sivas-Akaylar Konağı

Kaleardı Mahallesinde bulunan 19. yüzyılla ait Akaylar Konağı, Selçuklu Döneminin önemli eserlerinden biri olan Gök Medrese’nin yanı başında bulunan özgün bir Sivas evidir. Yapı bugüne ulaşamayan fırın evi, ahır, çeşme ve hela gibi birimlerle birlikte geniş bir ailenin rahat bir şekilde yaşabileceği şekilde büyük bir bahçe içinde tasarlanmıştır. O dönemlerde Sivas’ta her aile kışlık erzak ihtiyacının çoğunu kendi imkanları ile hazırlardı. Bahçesinden çıkan sebzeleri, meyveleri kurutur, reçeller yapar, komşularla akrabalarla birlikte kıymalık, ekmek, erişte, kadayıf, turşu, tarhana gibi kış erzaklarını tamamlardı. Bin bir emekle yapılan bu erzaklar küplere, sandıklara, bez torbalara doldurularak kilerlerde muhafaza edilir, uzun ve sert geçen kış mevsimi boyunca tüketilirdi. Bu nedenle Türk konut mimarisinde bahçelerin ve avluların vazgeçilmez bir yeri vardır. Anadolu’da her ev bir üretim merkezi, sosyal ve kültürel bir mekândır. İşte bu büyük bahçeler, avlular nice kış hazırlıklarına, nice düğünlere, cenazelere şahit olmuş, ağaçlarının gölgesinde koşup oynayan nice çocukların neşesine ortak olmuştur. Üstlendiği bu misyon ile konutların plan şemaları şekillenmiştir. Ayrıca coğrafi koşullar, İslam dini ve örf adetlerde geleneksel evlerin oluşumunda çok etkilidir.

Akaylar Konağı’da bu düşünce doğrultusunda tasarlanır. Kesme taş temel üzerine hımış tekniğinde yapılmıştır. Zemin + iki kattan oluşan yapı kare planlı tek bir kütledir. Cephelerde her yönde uygulanan çeşitli çıkma tipleri ile mekânlar ferah ve aydınlık bir görünüme kavuşmuştur. Dikdörtgen söveli ahşap pencereler ile güneş ışığı en iyi şekilde değerlendirilmiştir. Çift kapı uygulaması ile harem ve selamlık ayrımı çözümlenerek, birinci kat harem, ikinci kat selamlıktır. Bitişik olarak açılan kapılardan selamlık girişi birkaç basamaktan oluşan taş merdiven ile yükseltilmiştir. Harem girişi zemin katta kapalı bir sofaya açılır bu katta mutfak, kiler ve oda yer alır. Bu kat 2003 yılında yapılan restorasyondan sonra bazı değişiklikler geçirmiştir. Sofaya açılan merdivenlerle birinci kata diğer adı ile ara kata çıkılır. Bu ara kat kışlık olarak da kullanılmaktadır. Merdivenin açıldığı sofada pencere önü ve merdiven üstü birkaç basamak yükseltilerek kızlar sekisi adı verilen köşk şeklinde düzenlenmiştir. Köşk, cephede çokgen bir çıkma ile belirtilmektedir. İkinci kat ise sofalı dört eyvanlı plan tipine sahiptir. Bu büyük sofada pencere önü makat şeklinde düzenlenerek, merdiven üstü de yine diğer katlarda olduğu gibi kızlar sekisi olarak tasarlanmıştır. Bu katta yer alan dört oda makat, yüklük, çiçeklik, lambalık gibi Türk evinin sabit mobilyaları ile dekore edilmiştir. Lambalık ve çiçeklik gibi alçı süslemeler sofada, sekilerde ve diğer katlarda da yer alır. İkinci katın en dikkat çekici özelliği sofa tavanıdır. Çıtakari tavan baklava desenli bir göbeğe sahiptir. Sivas evlerinin bu büyük sofaları tüm mahalle halkının düğün, cenaze, mevlit gibi önemli törenlerde kullandığı ortak mekânlarıdır. Aynı zamanda uzun kış geceleri mahalle halkının toplandığı sohbet ettiği, çeşitli kış eğlencelerinin düzenlendiği önemli konuları tartışıp imece usulü ile hazırlanan, pestil, yemiş gibi yiyeceklerin yendiği toplanma mekânı görevi de üstlenmiştir. Sofada yer alan doldurma hazneli çeşme misafirlerin özellikle soğuk kış günlerinde abdest almasını kolaylaştırmak amacıyla düşünülmüştür. Misafire duyulan saygı ve sevginin hissedildiği ince bir ayrıntı olarak karşımıza çıkan çeşme küçük bir niş içinde yer alır, alçı kabartma çiçek motifleri ile zenginleştirilmiştir. Çeşmenin haznesi sırlı bir su küpüdür. Duvarın içine yerleştirilen küp yan duvara açılan kapak yardımı ile doldurulmaktadır.
Sivas’ın geleneksel konut kültürünü yaşam şeklini tanıma imkanı sağlayan bu mütevazi konak Cumhuriyet Üniversitesi tarafından yapılan restorasyon çalışmalarından sonra üniversiteye bağlı kültür evi olarak düzenlenmiştir.

(+)