İstanbul'un semt isimlerinin kaynağı

[ASLI]

Aksaray: Fatih'in sadrazamı İshak Paşa, İç Anadolu Bölgesi'ndeki Aksaray'ı ele geçirdikten sonra orada yaşayan bölge insanlarını bugünkü Aksaray semtinin bulunduğu yere gönderir. Aksaraylılar da semte adlarını verirler.

Ahırkapı: Marmara Denizi'nin kıyısında yer alan yedi ahır kapısından birisi olan bu semte, Padişah atlarının bulunduğu has ahırın yanında yer aldığı için Ahırkapı ismi verildi.

Aşiyan: Günümüzdeki ismini şair Tevfik Fikret'in burada bulunan, Farsça'da kuş yuvası anlamına gelen 'Aşiyan' isimli evinden alıyor.

Bağlarbaşı: Semt, en ünlü bağ ve bahçelerin bir dönem burada yer almasından dolayı bu adla anılıyor.

Bebek: Semtin isminin nereden geldiği konusunda iki rivayet bulunuyor. Bunlardan ilki, Fatih Sultan Mehmet'in bölgeyi koruması için gönderdiği bölükbaşının Bebek lakaplı olması. Diğeri ise padişahın semtteki bahçesinde gezerken yılan görüp korkan şehzadesine bebek demesi ve bundan sonra bahçesinin bebek bahçesi olarak anılması.

Beşiktaş: İlk görüş, semtin ismini Barbaros Hayrettin Paşa'nın gemilerini bağlamak için diktirdiği beş taştan aldığı yönünde. Diğeri ise bir papazın burada yaptığı kiliseye Kudüs'ten getirdiği beşik taşını koyduğu ve ismin buradan geldiği yönünde.

Beyazıt: Sultan II. Beyazıt'ın buraya kendi ismiyle anılacak bir külliye yaptırmasından sonra semt, Beyazıt olarak anılmaya başladı.

Beyoğlu: Semtin isminin nerden geldiği konusunda çeşitli rivayetler bulunuyor. Bunlardan ilkine göre, İslamiyet'i kabul edip burada oturmaya başlayan Pontus Prensinden adını alıyor semt. Diğerine göreyse, 'Bey Oğlu' diye anılan Venedik Prensinin burada oturmasından geliyor semtin adı. Son bir rivayet de, burada oturan Venedik elçisine, yazışmalarda, "Beyoğlu" diye hitap edilmesinden semtin bu adla anıldığını söylüyor.

Bakırköy: Bizanslıların 'Makri Hori' dedikleri semt, 14. yüzyılda Osmanlıların eline geçince 'Makriköy' adını aldı. 1925'te ulusal sınırlar içindeki yabancı kökenli adların değiştirilmesi sırasında Atatürk'ün isteğiyle semt Bakırköy adını aldı.

Bostancı: Semt, adını eskiden her türlü meyve ve sebzenin yetiştirildiği bostanlardan biri olmasından alıyor.

Çatladıkapı: Bizans zamanında yapılan surların Sidera adı bir verilen kapısı, 1532 tarihinde meydana gelen depremde çatlayınca, hem semt hem de kapı Çatladıkapı olarak anılmaya başladı.

Çemberlitaş: Bizans'ın en önemli meydanlarından Constantinus Forumu'nun bulunduğu yerdeki büyük sütunlardan birisi olan Çemberlitaş, semte adını verdi.

Çengelköy: Eskiden gemi çapaları bu köyde yapıldığı için isminin buradan geldiği tahmin ediliyor.

Çıksalın: Güzel manzaralı, geniş bir çevreye hakim olan bölgeye, halk arasında "çık, salın" denilmeye başlandı.

Eminönü: Osmanlı döneminde çarşıdaki esnafı denetleme yetkisi 'Emin'lere aitti. Semt, adını burada bulunan 'Gümrük Eminliği'nden alıyor.

Feriköy: Semt adını Sultan Abdülmecit ve Abdülaziz dönemlerinde yaşayan Madam Feri'den alıyor. Bölgede bulunan geniş topraklar padişah tarafından Madam Feri'nin eşine bağışlanmıştı. Ama eşi ölünce semt onun ismiyle anılmaya başlandı.

Galata: Gala, Rumca da "süt" anlamına geliyor. Bir rivayete göre Galata'nın adı semtteki süthanelere gönderme yapılarak türetildi. Başka bir görüşe göre ise İtalyanca 'denize inen yol' anlamına gelen 'galata' kelimesi düşünülerek bu isim verildi.

Horhor: Fatih'te bulunan semt, adını Horhor çeşmesinden alıyor. Rivayete göre Fatih Sultan Mehmet bölge civarında yürürken yerin altından su sesleri duyar ve yanındakilere, "Buraya bir çeşme yapın baksanıza 'hor hor' su sesleri geliyor" der ve buraya bir çeşme yapılır. Çeşme de semt de Horhor ismiyle anılmaya başlar.

Okmeydanı: Fetih Ordusu kuşatmanın bir kısmını burada kurulan karargâhta geçirmiş. Semtin ismi de böylelikle Okmeydanı olarak kalmış.

Şişli: Şiş yapımıyla uğraşan ve Şişçiler diye anılan bir ailenin burada bir konağı olduğu ve 'Şişçilerin Konağı'nın zamanla değişikliğe uğrayarak 'Şişlilerin Konağı' hâline gelmesiyle semtin adının Şişli olarak kaldığı anlatılıyor.

Şaşkınbakkal: Henüz yerleşimin olmadığı dönemlerde yaz günleri denizden yararlanmak için bölgeye gelenlere bir bakkal dükkanı açıldığını görenler, burada iş yapılmayacağını düşünerek bakkala "şaşkın bakkal" yakıştırması yaptılar. Bundan sonra da semt Şaşkınbakkal olarak anılmaya başlandı.  

Sütlüce: Bugün Sütlüce semtinin olduğu yerde Süt Menbat isimli bir Rum köyü vardı. Köyün bir köşesindeki bakır bir kadın heykelinin memelerinden su akar; bu suyun, kadınların sütünü çoğalttığına inanılırdı. Bundan dolayı semt, Sütlüce olarak anılır oldu.

Tahtakale: Sözlük anlamı 'kale altı' olan Taht-el-kale'nin bozulmasıyla Tahtakale'ye dönüşen semtin, Mercan ya da Beyazıt dolaylarındaki eski sur benzeri yapının aşağı kotunda yer aldığı için bu ismi aldığı tahmin ediliyor.

Taksim: Osmanlı zamanında sucuların; suyu, halka taksim ettikleri yer, Taksim olarak anılmaya başlandı.

Teşvikiye: Sultan Abdülmecit'in bir mahalle kurulması için teşvikte bulunduğu semtin adı Teşvikiye olarak kaldı. Bu durumu, Harbiye Karakolu ile Rumeli ve Valikonağı Caddelerinin kesiştiği kavşakta bulunan iki taş belgeleliyor.

Unkapanı: Bazı satış yerlerinde Arapça'da 'Kabban' adını taşıyan büyük teraziler bulunduğundan, buraları Kapan adını taşırdı. Sahiline buğday ve arpa yüklü gemiler demirlediğinden, semt bu adı aldı.

Üsküdar: Bizans devrinde, Skutari denilen asker kışlaları, şehrin bu yakasında yer aldığı için semt Skutarion diye anılıyordu. Bu isim zamanla Üsküdar'a dönüştü.

Veliefendi: Hipodrom bir zamanlar Şeyhülislam Veli Efendi'nin sahibi olduğu topraklar üzerinde kurulduğundan semtin adı Veli Efendi'yle anılıyor.

Not: Yazi e-posta yoluyla bana ulasti. Cok hosuma gittigi icin paylasiyorum. Bu konuda bilgisi olan arkadaslar yanlisliklar varsa duzeltsinler lutfen.

[Haldun34]

Bilgiler için teşekkürler Aslı hanım.

Aşağıdaki semt isimleri hakkında kaynak var mı?

MODA
KANLICA= Kanla ilgili bir şey mi var? Mezbaha falan
ÇEKMEKÖY
ÇUBUKLU
NAMAZGAH= namaz kılınan yer anlamında mı?
MASLAK
TARABYA
ZEYTİNBURNU= Zeytin ağaçları mı varmış?
HABİBLER
BURGAZ ADA
KINALIADA
EMİRGAN
İSTİNYE
YENİKÖY= yeni kurulan bir köy olsa gerek?
RİVA
YENİ SAHRA= Çorak bir yerdi herhalde?
KÜÇÜKBAKKALKÖY= Şaşkınbakkal ile uyumlu, bakkalı küçük bir köy???
SUADİYE
DRAGOS = Eski grek ismin türevi mi?
MALTEPE
RAHMANLAR
AYDOS= Eski grek ismin türevi mi?
KARTAL
PENDİK
YAKACIK
GÖKSU
KANDİLLİ

[Aytac_yolas]

Kartal'ın isminin Kartalionis adlı bir Rum balıkçıdan geldiği söylenir.
Suadiye'nin ismi de Suad hanım adlı bir Osmanlı hanımefendisinden geliyormuş.

[Haldun34]

RİVA: Nehir'in ''River ''ingilizcesi, Fransızcası ''Rive'', bölgede denize dökülen bir dere var, bunlardan türemiş olsa gerek şimdilerde ''Çayağazı ''da deniliyor.

KANDİLLİ: Kandilli burnu Boğaz'ın Anadolu yakasındaki en uç noktalarından. Deniz taşıtları ve deniz trafiği için en tehlikeli nokta. Tankerler için dümen kitleten sağa dümen kırma noktası (Marmara yönüne doğru) Eskiden buradaki fener eklektrik yokken belki kandillerle yakılıyordu. İsim muhtemelen buradan geliyor olabilir.

[Aytac_yolas]

Şöyle de olabilir.Bir İngiliz "What a nice river" demiştir."Riva" diye telaffuz ettiklerinden öyle yerleşmiştir

Ama olmaz ya ne İngilizcesi Fransızcası, başka bir kökeni vardır kesin.

[Akın Kurtoğlu]

RİVA:

[onur-23]

Akın Kurtoğlu abimizin araştırdığı üzere Beylikdüzü nün manası:

BEYLİKDÜZÜ: Osmanlılar döneminde, buradaki mevcut arazideki sazlıklarda, padişahların ve tebaasının yaban ördeği vs. avına çıktığı geniş ve düz alana, bu özel durumundan dolayı; “beylik düzlüğü” adı verilmiştir.

http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=7919&a ...p;start=40
Yukarıdaki mesaja dahil edilebilir..

[İhsan Can İçiuyan]

Ben de birşeyler eklemek isterim:

Çarşamba:
Karadeniz'deki Çarşamba bölgesinde oturan insanın buraya yerleştirilmesinden ötürü bu adı almıştır.

Karagümrük:
İstanbul'a karadan gelen mallar burada denetleniyordu. Bir çeşit şehir gümrüğü gibiydi.

Silivrikapı ve Edirnekapı:
Buradan başlayan yollar Silivri ve Edirne'ye uzanıyordu.

Belgrad Kapısı:
Belgrad fethedildikten sonra gelen bir grup insan burada iskan etmişti.

[İhsan Can İçiuyan]

Bunlar da aklıma şimdi geldi:

Kanlıca:
Buradaki otları yiyen inekler kızılımsı bir süt verirmiş. İsmin buradan geldiği söyleniyor. O yüzden yoğurdu meşhurdur zaten. (Şu anda Tuzla tarafında yapılıyor diye biliyorum ama.)

Yenikapı:
4.Murat halkı denetlemek için kıyafet değiştirip gezmeye çıkmıştır. Bir sandala biner ve sandalcı geleceği gördüğünü iddia eder. Bunun üzerine 4.Murat padişahı sorar, sandalcı ise "Padişah sizsiniz" der. Bunun üzerine şehre hangi kapıdan gireceğini sorar. Sandalcı bir kağıda birşeyler yazıp padişaha verir ama bunu kapıdan girince okumasını ister. 4.Murat kıyıya gelip surları yıkmalarını emreder sonra kağıdı açıp okur: "Padişahım, yeni kapınız hayırlı olsun."

[özlem_deniz]

Emirgan  

1612-1640 yılları arasında hüküm sürmüş , on yedinci Osmanlı Padişahı olan IV.Murad Han , 1635 yılında Revan (Erivan) seferine çıkmış, Revan Kalesini on günlük kuşatmadan sonra teslim alıp , kendisine itaat ederek, Sünni Mezhebine geçen Revan Valisi  Emirgüne Han , sonradan Yusuf Paşa adını alarak , ölene kadar IV.Murad’ın hizmetine girmiştir.
IV.Murad , kendisine itaat eden Revan Valisi Emirgüne Hanı, taltif etmek maksadı ile bugünkü İstanbul’un Sarıyer İlçesi’nde bulunan Emirgan semtinde otu kendisine bağışlamıştır.(O zamanlar maalesef  böyleydi)
İşde Emirgan semtinin adı da buradan gelmektedir.