İstanbul'a Tarih Boyunca Verilen İsimler

[Akın Kurtoğlu]

İSTANBUL'A TARİH BOYUNCA VERİLEN İSİMLER

Birkaç yıldan beri elimdeki tüm kaynakları tarayarak, İSTANBUL'un kuruluşundan bugüne kadar almış olduğu isimlerin bir listesini yapmaya çalışmıştım. Sonuçta 165 kadar isim bulup, bunları alfabetik olarak sıraladıktan sonra, İstanbul’a bu isimleri hangi ulusların/devletlerin yakıştırdığını da yanlarına iliştirmiştim. Yıllardan beri dosyanın içinde tozlanacağına, hiç değilse araştırma yapan arkadaşlar çıktığında, onların bu çalışmalarına bir nebze yardımcı olur isteğiyle sitede listeleyeyim dedim ve de aşağıya listeledim bile!...  

---

ŞEHRE VERİLEN İSİMLER

İSMİ VEREN ULUS/DEVLET

Ağrandone	-
Alexandre	Süryaniler
Aliyona	Çekler
Alma Roma	Romalılar
Almus Roma	-
Alyana	Çekler
Anthusa	Lâtinler
Antoneinia	-
Antonia	Antonino Caracalla’ya izafeten
Antonina	MS.196’da
Antoninia	MS 196’da
Âsitân	Osmanlılar
Âsitâne	Osmanlılar
Âsitâne-i Aliyye	Osmanlılar
Âsitâne-i Devlet	Osmanlılar
Âsitâne-i Hümâ Âşiyâne	Osmanlılar
Âsitâne-i Pâdişâhî	Osmanlılar
Âsitâne-i Saadet	Osmanlılar
Âsitâne-i Saadet-Âşiyan	Osmanlılar
Âsitâne-i Şâh-ı Cihân	Osmanlılar
Astanbul	-
Astanbulin	-
Atakent	1930’da gerçekleşmeyen teklif!
Augusta Antononia	Romalılar, 3.yy
Belde-i Mahruse	-
Beldetü’l-Tayyibe	Arablar
Bilâd’i-Selâse	Arablar: “Üç belde”
Bizantıyye	Arablar
Bizantion	Bizanslılar
Bizantium	Lâtinler
Bozantin	-
Bulin	-
Buzantion	Megaralılar
Buzantiya	-
Büzantion	Megaralılar
Byzans	-
Byzas	-
Cezâre-i Heft Cebel	-
Cizant Kağak	Ermeniler
Constantinople	Fransızlar
Constantinopoli	İtalyanlar
Cospoli	Lâtinler/İtalyanlar’dan kısaltma
Çakdurkan	Moğollar
Çar’gorod	Ruslar
Çaregrad	-
Çargrad	Ruslar: “Çar Şehri”
Çarigrad	-
Çezar Kayzer	Doğulular
Darü’l-Hilâfe	-
Darü’l-Hilâfetü’l-Âliyye	-
Darü’l-İslâm	Arablar
Darü’l-Mülk	Arablar
Darü’s Saltanatü’l Âliyye	Türkler
Darü’s Saltanatü’l Seniyye	Türkler
Darü’s-Sâde	-
Darü’s-Saltana	-
Der-Âliyye	Anadolulular
Dergâh-ı Selâtin	-
Der-i Devlet	-
Der-i Devlet-i Âliyye	-
Der-i Saadet	Türkler
Dersâdet	-
Eis Tin Polin	Grekler
El-Farruk	Arablar
Escomboli	-
Esdanbul	-
Estambol	-
Estefanye	Finlandiyalılar
Gosdantnubolis	Ermeniler
Granduye	-
Gûlgûle-i Rûm	Rumlar
Hakanü’l-Bahreyn	Osmanlılar
Herakliyon	İsveçliler
Istanbul	Osmanlılar
İslâmbol	Osmanlılar
İslâmbul	-
İstambol	Osmanlılar
İSTANBUL	Günümüzde
İstanpol	-
İstanpolis	-
İstanpul	Ermeniler
İstefaniye	Felemenkler
İstimboli	-
İstimpol	Ermeniler
İstinbol	Ermeniler
İstinbolin	Türkler
İstinpol	-
İstinpolin	Grekler
Kalipolis	-
Kanaturye	Lehler
Kayser-i Zemin	Fars/İran
Konstantin Opol	Avusturyalılar
Konstantina el Uzmâ	-
Konstantinîyye	İranlılar
Konstantinîyye el Mahrusa	Arablar
Konstantinîyye el Mevkıyye	Arablar
Konstantinîyye’t-ül Mahrusat-ül Mahmiyye	Arablar
Konstantinobolis	Ermeniler
Konstantinopol	Germenler
Konstantinopol	Fransızlar
Konstantinopolis	Bizanslılar
Konstantinu K’alak	Rumlar/Ermeniler
Konstantinu Polis	Ermeniler
Konstantinye-i Kûbra	Arablar
Kospoli	İtalyanlar
Kostin	Portekizliler
Kostyantine Grad	Rumlar
Kostye	Portekizliler
Kunstantinîye	Arablar
Kustantıyniyye	Arablar
Mahmiyye-i İstanbul	-
Mahrûsa-i İstanbul	-
Mahrûsa-i Saltanat	Osmanlılar
Mahrûse	Türkler
Makarr-ı Saltanat	Osmanlılar
Makedonya	Lâtinler
Megapolis	-
Miklagord	İskandinavlar
Miklagrad	Vikingler/İskandinavlar: “Mihail’in Şehri
Nea Roma	-
Nesa Romes	-
Nor Harmn	İskandinavlar
Nor-Hromn	Ermeniler
Nova Roma	Bizans: 5.yy
Pây-i Taht	Osmanlılar
Pây-i Taht-ı Saltanat	Osmanlılar
Poli	Kafkasyalılar
Polis	Grekler
Pozanta	-
Pozantyam	Frenkler
Roma Konstantinum	-
Roma Nova	-
Sakalye	Tatarlar
Secunda Roma	Bizanslılar - MS.330
Sitanbul	-
Stanbolu	-
Stenpolis	-
Stimbol	-
Stinpol	-
Stinpoli	-
Stinpolis	-
Sultanü’l-Berreyn	Osmanlılar
Südde-i Saadet	-
Südde-i Saltanat	-
Şehir	-
Şehr-i Âzâm	-
Şehr-i Konstantin	Arablar
Taht-ı Rûm	Hintliler
Tarigrad	Romenler
Tekfûriye	Moskovalılar
Tsargorad	Ruslar
Tsargorod	Ruslar: “İmparator Şehri”
Tsargrod	Slavlar
Tsarigrad	Slavlar
Urbis İmperiosum	-
Urbs	-
Ümmüd’d-Dünyâ	Arablar
Vezendovar	Macarlar
Vizantion	Grekler
Vizendovar	Macarlar
Vizendovina	Yahudiler
Vizendoyne	Yahudiler
Yağfurye	Frenkler
Yankoviçe	Süryaniler
Yeditepe	Türkler
Zavegorod	Ruslar

---

Megaralılar’dan itibaren 164 kadar isim yakıştırılan şehrimiz, 165. ve son olarak 29 Mayıs 1453’de, günümüzde kullanılan; "İSTANBUL" adını giydi üzerine... Ve inşallah sonsuza kadar da bu ismini üzerinden sıyırıp atmayacak, bu isimle anılmaya devam edecek!...  

İbrahim Akın KURTOĞLU

---

[serkan]

Çok güzel bir çalışma, teşekkürler..

[Mustafa Noyan]

Akın Kurtoğlu Bey,
Tebrikler mükemmel bir çalışma daha başlatmışsınız, ilk katkı benden olsun:

Stenpolis veya Stanpolis 1204 de Venediklilerce İstanbul işgal edildiğinde kullanılmış,  Haçlı askerlerinin şehri doğru hareket ettiklerinde birbirlerini gayrete getirme uğraşlarında söyledikleri şehre doğru anlamına gelen tabir şehre isim olmuş.

[ozlemh]

Batılı düşünce sisteminde bir şeyi adlandırmak ona sahip olmak için atılan ilk adımdır. (Bkz. Foucault ve Paglia) Bu nedenle İstanbul'un isimler serüvenini ele alan çalışmanız benim açımdan iki kere anlam kazanıyor, çok teşekkürler.

Bu değerli çalışmaya kentin kuruluş efsanelerinin küçük bir özeti ile katkıda bulunmak isterim. Bu özet dört temel kuruluşa değiniyor, bununla birlikte burada yer almayan sayısız efsaneler ya da bu efsanelerin sayısız versiyonları vardır. Umarım hep beraber bildiklerimizi dokuyarak burada bir katalog oluşturabiliriz.

Esrarlı ve büyülü bir kent imgesinin oluşmasında İstanbul’un birbirinden farklı kuruluş hikâyelerinin ya bir kehanete ya da düşe yaslanmasının payı vardır. Örneğin Hera’nın gazabından kaçan İo’nun simgesi Altınboynuz ile taçlanmış İstanbul, M.Ö. 658 yılında Delfi bilicisinin kehanetinin ardına düşerek yeni bir kent kurma umuduyla sefere çıkan İo'nun torunu Megaralı Byzas tarafından Sarayburnu’nda kurulmuş ve Bizans adını almıştır.  Şehir sırasıyla Persler, Makedonyalılar Gotlar ve Romalılar tarafından saldırıya uğramıştır. Ancak kaderi Romalıların bir iç savaşı sırasında değişir.  İ.S. 311 yılında kayınbiraderinin peşine düşerek savaşan Constantinus düşünde Apollon’un simgesi olan ve Roma’nın ceasarları tarafından da benimsenen, dolayısıyla kendisine de uygun olan güneşi görmüştür. Düşte güneş ışınlarının önünde, tepesindeki haçın ucunda altın yaldız pırıltılı ve mücevherlerle bezeli erguvan renginde iki flamanın uçuştuğu yine altın yaldızla göz alıcı bir biçimde bezeli bir bayrak, bayrağın tepesinde de İsa’nın adının Yunan alfabesindeki ilk harfleri olan Khi ve Rho'yu oluşturan bir haçı içeren altın bir taç bulunmaktadır. Bu düş kuşkusuz tek anlama gelebilir: Bizans, tanrının temsilcisi olarak Constantinus tarafından yönetilen bir Hıristiyan devleti olacaktır. Üstelik kent Roma’yı hatırlatan bir coğrafi yapıya sahiptir dolayısıyla Yeni Roma burada kurulacak, Constantin’in şehri olarak anılacaktır . 1453’te Fatih Sultan Mehmet de İstanbul’u alacağını düşünde görür. Oruçlar tutulur, bol hayırlı sabah namazları kılınır, kurbanlar kesilir, etleri yemek yapılıp, güce dönüşsün diye orduya dağıtılır . Düş gerçekleşir. Doğu Kilisesinin merkezi artık Müslüman bir odaktır.  İstanbul’un fethiyle birlikte Osmanlı İmparatorluğu Doğu’ya açılan en yakın kapı olarak simgeleşmiştir.

[Akın Kurtoğlu]

ENTERESAN BİR TEKLİF!...

İstanbul'un bulunabilen adlarının içinde şüphesiz en ilginçlerinden biri de (gerçi hayata geçirilmemiş olsa da), 1930 yıllarında şehrin Bizans/Rum kökenli semt isimlerinin Türkçeleştirilmesi çalışmaları sırasında, İstanbul Şehir Meclisi'ne sunulan bir öneriydi. O yıllarda Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadının verilmesini takiben, İstanbul'un isminin de benzer bir biçimde değiştirilmesi üzerine kurgulanan bu enteresan teklife göre,  İstanbul'un yeni adı; "ATAKENT" olmalıydı!...  

Teklif uzun süre Şehir Meclisi'nde ve basında tartışılıyor ve sonuçta, bu ismin gereksizliği görülerek vazgeçiliyor... Sonradan 1950'lerde şekillenmeye başlayan banliyölerden birine; "Ataköy" adı veriliyor.

Bu teklif; "Ankara" için düşünülse, belki bir nebze kabul edilebilirdi belki ama, Fetih'ten itibaren 500 yıl boyunca ağırlıkla; "İstanbul" olarak anılan bu şehir için ortaya atılan ve buram buram siyaset kokan bu ismin kabul görmemesi, çok yerinde olmuştur. Sonradan yakıştırma isimler, o beldenin üzerinde eğreti dururlar ve o yerleşimin sâkinleri asla bu ismi kullanmazlar... (Yıllar önce Vatan Caddesi'ne verilen; "Adnan Menderes Bulvarı" ve Millet Caddesi'ne takılan; "Turgut Özal Bulvarı" örneklerinde olduğu gibi... Tüm İstanbullular halen bu caddeleri ilk isimleriyle kullanırlar)

Akın KURTOĞLU

[yalper]

İstanbul= Babussaade, Darulhilafe;



Diğer örnekler:
Sivas= Darululemâ;
Diyarbakır= Darulfahr
Bağdat= Darusselam; vs. vs.

Kaynak : Prof. İskender Pala
http://www.zaman.com.tr/?bl=yazarlar&alt=&trh=20051202&hn=234032&yn=22

[Volkan CİHAN]

Anlamadığım bir şey var.Kimi yerde "Türkler" kimi yerde de "Osmanlılar" yazıyor.Aradaki fark nedir?Osmanlılar dediğimiz insanlarda Türktürler.

[Tunc]

Listelerde goremedim ........
Ispanya da ESTAMBUL deniyor. Yazilisi ve okunusu goruldugu gibidir..

[Akın Kurtoğlu]

[Şerif Ali]

Merhaba , bu isimler İstanbul'un bana göre önemini göstermekte ve değişik kültür ve medeniyetleri barındırdığına bir çeşit kanıttır.Bilgilendirmen için teşekkür ederim.