Ev krizi gerçekten var. Şu %25 kira zammı olayı da tüy dikti üzerine. Serbest piyasa kurallarında böyle şeyler yapılamaz. Ev sahiplerini mağdur ettiler, yeni kiraya çıkacak olanları da mağdur ettiler. Anormal yüksek piyasanın bir sebebi de %25 sınırıdır.
Satılık olsun kiralık olsun konut fiyatlarının bu kadar yüksek olmasında birçok etken var.
1. Bilindiği gibi ülkemizde kat karşılığı inşaat oldukça yoğun. Yerine göre değişiyor ama yer sahipleri genelde %50 istiyor. Bu durum başlı başına sıkıntı. Zamanında bu konuya kanuni bir düzenleme yapılabilirdi. Örneğin yer sahibi arsasını ya nakit olarak satacak ya da yapılan dairelerin en fazla %25'ini alabilir şeklinde. Mevcut durumda zamanında babasından dedesinden yer kalan kişi veya 30 yıl önce 3 kuruşa tarla alan kişi günümüzün parasıyla onmilyonlarca TL değerinde daire sahibi oluyor. Bu durumda müteahhit de arsadan dolayı artan maliyeti daire fiyatlarına ekliyor. Yer sahibi oturduğu yerden küçük bir sermaye ile zengin olurken, diğer kişiler için daire almak gittikçe zor bir hale geliyor. Aslında servet aktarımı oluyor.
2. Şu anda yavaşlamış olsa da geçmişte ülkemizde nüfus artış hızı çok yüksekti. Ayrıca şehirler arasındaki gelişmişlik farkı da yüksek olduğu için (tabi hatalı devlet politikalarının da etkisi var) özellikle batıdaki şehirler çok hızlı büyüdü. Arsa arzı çok hızlı bir şekilde azaldı ve arsa maliyeti çok yükseldi. Daha dengeli bir nüfus artışı olsaydı maliyetler bu kadar artmazdı.
3. Konut kredi kampanyaları başlı başına piyasayı bozan nedenlerden. Bir kredi kampanyası çıkıyor daire fiyatları neredeyse %50 üzerine koyuyor, haliyle daha sonra aşağı da inmiyor. Ayrıca alt ve orta gelir grubundan ziyade orta üstü gelire sahip kısım daha çok faydalanıyor. 2 sene önce 100 bin peşinatla 500-600 bine ev alan adamın evinin değeri şu anda 2,5-3 milyon. Kirası ise kredi taksidini 2 senede geçmiştir.
4. Ülkemiz insanı için daire almak belki de en önemli yatırım aracı. Bu zihniyetin değiştirilmesi, belli bir sayıdan fazla gayrimenkulü olanlara ilave vergi getirilerek daireye yatırım yapmanın cazip olmaktan çıkarılması lazım. Bunun yerine insanlar borsaya vs. yatırım yapmalı en azından ülke ekonomisine katkısı olur.
5. Milyonlarca mülteci ve yabancılara verilen vatandaşlıkların piyasayı iyice bozması. Yabancılar eskiden markalı konutlardan, lüks sitelerden ev alırken şu anda mahalle arasındaki sıradan ev için bile sahibi ilana yabancıya satışa uygundur detayı ekliyor. Belki bir yabancı alır umuduyla sıradan evine milyonlarca lira para istiyor.
Tabi bunların dışında da pek çok sebep vardır. Ama şu anda çok saçma rakamlar konuşuluyor. Ev fiyatları 2 sene öncesine göre dolar bazında bile 2 ye katlamış durumda. İstanbul'da sıradan evler için bile 10 bin üzerinde kira isteniyor. Bu düzen böyle gitmez bir yer de patlayacak.
Tabi her şeyin başında insanlarda ahlak olması lazım. Çoğu kişi kısa yoldan zengin olma derdinde.
Adam 2,5 milyona ev alıyor içine 200 bin harcayıp 4 milyona satmaya çalışıyor. Aynı sitede, tamamen aynı özelliklere sahip olan dairelerden (sadece kat farkı var.) biri 3,6 milyona, biri 7 milyona ilana konmuş. Fiyat algısı kaybolmuş, saçma sapan bir piyasa.
biri 3,6 milyona, biri 7 milyona ilana konmuş. Fiyat algısı kaybolmuş, saçma sapan bir piyasa.
Enflasyonda kayış koptu artık. Herkes kafasına göre fiyat sallıyor. İşin kötüsü, daha pahalı ilanı gören: "yahu ben az fiyat koymuşum herhalde" diyerek o da fiyat artırıyor. Adeta rekabet var. Fiyatlar şiştikçe şişiyor, merkez bankası da uzaktan seyrediyor.
İnternet siteleri üzerinden fiyatlar akıl dışı hale gelip şişiyor malesef. Benim şu anda aklıma gelen basit bir çözüm, sitelere otomobil ve konut satışı için ilan vergisi konulması ve bunun ilanla birlikte otomatik kredi kartından kesilmesi. Böylece sahte ilanlarla fiyatların şişirilmesi de azalır. Piyasa stabilleşir, atıyorum yüzde 1'lik ilan vergisi, ev ya da araba ilk ilana konduğu fiyattan 1 kez kesilecek, 1 milyona konan evden 10 bin vergi alınacak, abartıp 1,5 milyon yazarsa vergi 15 bin olacak. Böylece kimse sahte ilanlara ya da fiyat şişirmeye tenezzül edemeyecek, ilan siteleri kontrol altına alınmış olacak, devletin de vergi gelirleri artacak.
