Sivas - Divriği Burmahan Kervansarayı

[Karakas Mehmet]

Divriği bölgesinin en büyük konaklama yapısıdır. Yüzyıllardır bakımsız olmasına ve tahrip edilmesine rağmen bugün ayaktadır. Tarihi kervan yolu üzerinde bulunanen büyük konaklama yapılarından biridir. Dıştan yaklaşık 24x52 m (1248 m2) büyüklüğündedir. Bulunduğu tepeye kısmen gömülü olarak inşa edilen Burmahan'ın bu adını taçkapısının ve kışlık bölüm avlu kapısının yanlarındaki burma işlemeli sütunlardan aldığı söylenir. Maalesef her iki kapının bezemeli kemer ve ayakları 1937-38 yıllarında Divriği-Erzincan demiryolu inşaatı sırasında sökülüp götürülmüştür. Planı ve yapısal özellikleri, bu hanın Mengücekler zamanında yapıldığını gösterdiği gibi arşiv belgeleri hanın Divriği Kale Camii ile aynı dönemde, 12. yüzyıl ortalarında yapıldığını doğrulamaktadır. Burmahan Kervansarayı'nın diğer iki ayrıntısı mescit ile arkasında kalan küçük hamamdır. Han bir açık avlu ve tonozlu kapalı kısımdan oluşur. Yol kesme olaylarını arttığı 17. yüzyılda buradan geçen Sultan Murad Yolu'nun güvenliği için Burmahan'da bir derbentçi örgütü kurulmuştur. Çaltı vadisine hakim bir tepenin üzerinde bulunan han Anadolu'nun ilk kervansaraylarındandır.

Burmahan Kervansarayı'nın doğu cephe duvarı, bucephe duvarından taşıntılı, mukarnaslı kapı nişli taçkapısı tamamen yıkıldığı gibi, yapının çok sağlam olan mevcut kısımları da tahrip edilmiştir. Hanın yazlık bölümünü oluşturan üstü açık avlunun güne duvarı kısmen ayaktadır. Kuzey yanda birer kemer tonozla örtülü beş eyvan, ara duvar kemerleriyle birbirine bağlanmış olup revak görünümündedir. Kuzeydoğu köşede de kapalı bir koğuş ye alır. Bu bölümün dışarıya ve bitişiğindeki ilk eyvana açılan kapıları vardır. Avluya bakan eyvanların sivri ağız kemerleri Selçuklu tarzında ve karo taşlarla örülmüştür. Kuzeydoğudaki kapalı ve iki kapılı odanın ise kervansaray muhafızlarına ait olduğu düşünülmektedir. Avlunun karşısındaki kışlık bölümün cephesinde geniş bir eyvan ve bir de küçük kapı görülmektedir. Bu kapıdan bir koğuşa, oradan da ikinci bir kapıyla mescide girilmektedir.
Burmahan Kervansarayı'nın önemli iki ayrıntısı, mescit ile arkasında kalan küçük hamamdır. Kervansaray duvarına bitişik olmasına rağmen bağımsız bir yapı olan hamam iç içe iki hücrelidir. Hamamın mukarnaslı küçük bir kubbesi vardır.