Ana Sayfa 1 milyon Türkiye fotoğrafı
sayfa 1
Ebru K.Türk
13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 00:36
Bursa Semt İsimleri Nereden Gelir?


Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşımla çeşitli illerdeki ilginç isimli semtlerle ilgili bir konuda
konuştuk. Benim de özellikle merak ettiğim bazı isimler vardı. Mesela Altıparmak, Fomara, Çekirge, Hürriyet gibi semtlerin neden bu isimleri aldıklarını hatta Fomara gibi bir kelimenin anlamını bile bilmiyordum. Kendisi İstanbul'lu olmasına rağmen bu isimler yüzünden benimle dalga geçmişti. "Nasıl oluyor da hem Bursa'yla sürekli ilgileniyorsun da hemde o saçma semt isimlerini bilmiyorsun" gibi laflar söyleyince cevap veremediğim için çok rahatsız olsamda onun da İstanbul'da anlamını bilmediğine emin olduğum bazı semtleri sorarak hırsımı aldım. E ne demişler, "dinime küfreden bari gayrimüslim olsa"  

Kendisi de kendi şehrindeki isimleri bilmiyor ama benimle dalga geçiyordu. ("Bursa ile ilgileneceğine gel İstanbul'la ilgilen" dedi. Ama istanbul ile yeterince, hatta fazlasıyla ilgilenen var. Ve o kadar çok ki, bu ilgi yüzünden İstanbul yaşanmaz oldu.) Bende ona "istoç, florya, etiler, rami, hasdal" gibi yerleri sorunca beni düşürmeye çalıştığı duruma kendi düşmüş oldu. Haketti de. Sen oradan kalkıp "Fomara da ne anlamsız şeymiş saçma sapan isim buluyor Bursa'lılar vs.." dersen bende sana senin de anlamını bilmediğin şeyleri sorarım. Çok mu kötüyüm ne ?

Bu konuşmadan sonra özellikle Bursa'daki bazı semtlerin isimlerinin anlamları ve bu ismi alış sebeplerini araştırdım. Çeşitli rivayetler olsa da en çok doğruluğu olduğuna inandıklarımdan bazılarını paylaşmak istedim.


FOMARA

Biliyorsunuz Bursa, eskiden beri bir tekstil kenti. Osmanlı döneminde de ticaret işlerini gayrimüslimler yürütüyormuş. İşte 1800lü yılların sonlarında, bugünkü Fomara meydanının olduğu bölge Bursa'nın dış sınırında kalıyormuş ve genelde üretilen ipek ve diğer tekstil ürünlerine normalden biraz daha fazla ücret vererek satın alan İtalyan asıllı bir tüccar burada bir ticarethane açmış. Bu tüccarın da adı/lakabı FOMARA imiş.

O dönemde Bursa, yeni atlattığı depremlerden, balkan savaşlarında ölen insanlarından ve büyük yangınlardan sonra nüfusu iyice azalmış ve çil, çocuk, tavuk, cücük ne varsa toplansa kent merkezi ve ovadaki yakın köylerle birlikte nüfus ancak 80bin civarındaymış. Böyle küçük bir şehirde de nerede birisinin ismi çok duyulur olsa onun bulunduğu yer o isimler anılır olmuyormuş. Mesela "Nereye gidiyorsun?" diye sorsalar kısaca "Fomara'ya (Fomara adlı kişinin yanına) gidiyorum" cevabı verilirmiş. Yani Fomara ismi aslında o bölgede ticaret yapan ve muhtemelen italyan asıllı bir tüccara ait iken aynı zamanda bulunduğu bölgenin de ismini belirlemiş.


ALTIPARMAK

Bu konuda 2 farklı rivayet var. Artık siz hangisini isterseniz onu dikkate alın.

1. Rivayet: Benim görmediğim ama anladığım kadarıyla daha birkaç yıl öncesine kadar Altıparmak Caddesinin Atatürk Stadı ile kesiştiği noktasında bir anıt varmış. ÜZerinde cumhuriyet dönemini simgeleyen çeşitli kabartmalar ile yanlarında 6 tane sütun varmış. Bu sütunlar da Cumhuriyet'in 6 temel ilkesini simgelermiş. Bu sütunların ortasındaki ana kabartma sütunu ise sanki 6 tane parmağı olan bir elin avuç kısmında duruyormuşcasına konulduğu için o yanlardaki 6 tane sütun parmağa benzetilmiş ve o bölgeye halk arasında "Altıparmak" denmiş. Bu olaydaki heykeli ve yapısını görmediğim için bana biraz inandırıcılıktan uzak geldi.

2. Rivayet: Bugünkü Altıparmak bölgesinin eski ismi "Yahudilik Mahallesi" olarak geçiyormuş.Çünkü bu bölge Bursa'daki yahudi azınlığın yaşadığı mahalleymiş. Zaten bugün halen onlara ait ibadethaneleri duruyor. Fakat oraya muhtarlık yapan bir kişinin ellerinde 6'şar tane parmak olduğu için zamanla bu durum tüm Bursa'ya yayılmış ve bu bölgeye yolu düşenler "Altıparmaklının mahallesine gidiyorum" anlamında "Altıparmak'a gidiyorum" demeye başlamış ve bu isim öylece kalmış.


ÇEKİRGE

Bu semtin ismi de yine o bölgede ün yapmış bir kişinin lakabından geliyor. Muhtemelen 1700'lü yıllarda Bursa'da büyük bir kuraklık yaşanmış. Uludağ'dan gelen tüm dereler kurumuş. Çekirgeler tüm ekili alanları istila etmiş. Bu sırada bugünkü çekirge semtinde sadece çok zengin ailelere ait bazı yalılar ile sadece kaplıcalar varmış. Bu kaplıcalardan birinde, oradaki zenginler tarafından çok pis görünümlü diye beğenilmeyen, meczup denilen fakir bir adam varmış. Onca zengin içinde dağdan topladığı odunları satarak geçinmeye çalışır, geceleri de bu kaplıcaların sıcak dıvarlarının dibindeki küçük kulübesinde yaşarmış. Çekirge istilası olduğunda Bursa halkı ne yapmış ne etmişse bunlardan kurtulamamış ancak çekirgelerin küçük gördükleri bu adamın yiyeceklerine ve eşyalarına zarar vermediğini farketmişler. Onun özel bir insan olduğuna inanmışlar. Bu kişiden yardım istemişler. Sonunda bir şekilde bu kişi yardım etmiş ve çekirge belasından kurtulunmuş. Hatta öyle bir kurtuluş olmuş ki Bursadaki onca çekirge çevredeki illere göç etmediği halde ölülerini de bulamamışlar. Sanki bir gecede havaya uçmuş hepsi. Bunun hikmetini anlayamayan Bursa halkı aşağılayıp küçük gördükleri bu kişinin Allah dostu olduğunu anlamışlar. Fakat bunun anlaşılmasından sonra bu kişi aslında sır olarak kalması gereken bu durumunun açığa çıkması yüzünden rahatsız olmuş. Şehri terketmeye hazırlanırken 3 gün sonra vefat etmiş. Bursa halkı da o günden sonra bu kişiyi "Çekirge Sultan" lakabıyla anmaya başlamış. Zamanla da onun bulunduğu semtin adı da Çekirge olarak kalmış.


HÜRRİYET ve KARAMAN

Bu isimler de aslında Çekirge, Altıparmak gibi kelime anlamına sahip bir isim. Ne demek istediği de belli. En azından Fomara gibi garip bir isim değil. Ama konulma sebebini de bilmek gerekir diye düşündüm. Özellikle kasdettiğim birbirine komşu olan bugünkü Hürriyet ve Karaman mahalleleri.

Çok uzun bir açıklaması yok. Ancak gördüğüm ve bildiğim kadarıyla Bursa tam bir göçmen kenti. Osmanlı son döneminden itibaren Balkanlardan yoğun göç almış. Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda ve sonrasında (özellikle 1950lerde) Yunanistan ve Bulgaristan'da yaşayan Türkler orada gördükleri yoğun baskılar ve eziyetler sonucunda hızla Türkiye'ye gelmiş. Özellikle 1950lerde Adnan Menderes döneminde gelenler için ABD'den gelen Marshall yardımları çerçevesinde ücretsiz evler yapılmış. Bu müstakil evlerin kurulduğu alan ise o zamanlar şehrin çok çok fazla dışında ve bataklık sayılabilecek bir yermiş. En yakın yerleşim yeri ise o zamanlar köy olan ve Karaman ili civarından gelen bir yörük boyunun yerleşerek kurduğu "Karaman Köyü" imiş.  Balkan Türklerinin de soyu, orta anadoludaki yörük boylarına dayandığı için çok iyi anlaşmışlar. Gelen Türkler, esaret ve baskıdan kurtulmuş olmalarının da simgesi olsun diye yeni kurulan bu mahalleyi "Hürriyet" ismiyle anmaya başlamışlar.
----------------------------------------------------------------------------------------------------

Şimdilik yazmaya üşenmeden aktaracaklarım bu kadar. Eğer sizin de Bursa'da bildiğiniz böyle semt isimleri varsa biliyorsanız anlamları ile birlikte buraya yazın. Bilmiyorsanız da yine yazın belki araştırıp bulur burada paylaşırız. Ama tabi Fakülte, Muradiye, Ortabağlar gibi yerleri yazmaya gerek yok gibi geliyor. Ne oldukları isminden belli. Belli olmasada çok da merak edilecek bir şeyleri yok. Ama özellikle "Zeyniler" mahallesinin/köyünün isminin nereden geldiğini ben de merak ediyorum.

Hoşcakalın.


En son Ebru K.Türk tarafından Prş 13 Ekm 2005, 02:25 tarihinde değiştirildi, toplamda 1 kere değiştirildi


Emre_Uzan
13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 00:46

6parmak ile ilgili birinci bilgi dogrudur Ebru Hanım. Ne idüğü belirsiz 6 tane büyük sütun vardı şimdiki göbekte. İsmi de ordan geliyor.

Akın Kurtoğlu

13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 00:56

MAKSEM

Eski Bursa'nın konum itibarıyla en yüksek yerinde bulunan bu yerleşme, adını yine burada bulunan "su taksim edilen"; "Su Maksemi"nden almaktadır. Civarındaki yerleşme ve cami de aynı adla anılmaktadır. Hemen yakınındaki Temenye (Temenyeri)'ye Uludağ'dan gelen kaynak suları, ilk önce burada bulunan maksemde toplanır ve ardından da, şehrin muhtelif semtlerine dağıtımı yapılırmış.

Akın KURTOĞLU



Hakan Aslantürk
13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 10:38

Bilgiler gerçekten güzel Ebru, teşekkür ederim kendi adıma. Altıparmak konusunda ben de Emre gibi düşünüyorum. O heykelin olduğu zamanları biliyorum ama şeklinin ne olduğunu hatırlayamıyorum. Bir de şöyle bir durum var ki, acaba o heykel oraya semtin adı verilmeden mi dikilmişti? Peki o heykel dikilmeden önce acaba orasının adı neydi?

mahinur

13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 16:14

DARMSTAD

Almanya'ya ait bir semt ismi olduğunu ve oradaki bir semtede buradaki Çarşamba isminin verildiğini okumuştum. Ama ne kadar doğru bilmiyorum.

Bende hep merak ediyorum Bursadaki semt isimlrini. Teşekkürler Ebru.............


Akın Kurtoğlu

13 yıl önce - Çrş 12 Ekm 2005, 20:08

ŞEHREKÜSTÜ

Sadece Bursa'da değil, Türkiye'nin diğer birçok eski şehirlerinde de bu isimle anılan bir semt olmuştur (ancak, çoğu günümüze kadar ulaşamamıştır). Şehrin en son yerleşmesinin olduğu yere; "Şehire küsen / Şehire küstü" adı verilirdi. Buradaki en son evden ötesi, tarlalar ve yeşil alanların başladığı sınır olurdu.

Bursa'da yaşayan bir zatın, şehrin günlük gailelerinden bunalması ve evini, Bursa'nın (o yıllar için tabii ki) en uç bölgesine yapması ve artık burada ikamet etmeye başlamasından ötürü, bu zatın evinin bulunduğu yere; "Şehire Küstü" adı verilmiştir. Şehir o yıllarda bilindiği üzere, Ulucami ve Hisar bölgelerinden oluşmaktaydı. Günümüzde ise artık Şehreküstü, Bursa'nın tam içinde kalmış ve nirengi noktalarından biri olmuşsa da, ismi yüzyıllardır değişmeden gelebilmiştir.

Akın KURTOĞLU



Okan Akin

13 yıl önce - Prş 13 Ekm 2005, 07:27

Sevgili Dostlar,

Bu basliga ben de yakin tarihlerden bir kac ornek vererek katilmak istiyorum musadenizle.

Yavuzselim,

Yavuzselim Mahallesi'nin oldugu bolge Ankara Asvalti'nin altinda ve Arabayatagi Koyu'nun bati tarafina dusen sulak verimli tarim arazilerinin oldugu harkulade guzel yesillik bir bolgeydi. Bu bolge 1974-75'lerden sonra kisim kisim parsellenip, dogudan goc eden vatandaslarimiza satilarak cirkin ve plansiz bir yapilasmanin esiri oldu ve 30 yil icinde su andaki beton bir satih haline getirildi.

Buraya goc eden insanlarimiz genelde dogunun geri kalmis bolgelerinden gelen, muhafazakar kesmin kuvvetli birer temsilcileriydi. Ilk zamanlarda gayriresmi olarak (1980'ler) bu mahalleye YENIMAHALLE ismi verilmisti.  Buyuk Sehir statusune gecen Bursa yeni yapilanma surecinde buraya yeni bir isim verme geregi duydu. Cunku halihazirda Bursa'nin baska bir bolgesinde onceden onayli bir Yenimahalle ismi zaten mevcuttu.

Isim onerilerinin basinda DIKENCIK Mh. ismi on plandaydi ve Beledye de bu ismi destekliyordu. Bunun nedeni de Samanli Koyu'ne giden yol uzerinde buyuk bir ciftlik vardi ve ismi de DIKENCIK'ti. Bolge buraya yakin oldugundan Dikencik ismi uygun bulunmustu.

Mevcut bu isme mahalleli o zamanki muhtar onculugunde buyuk bir karsi tepki gosterdi. Cunku Dikencik ismi kulaga hosgelmiyordu ve yanlis bir imaj veriyordu. Sanki sehrin dikenlesmis kotu bir bolgesiymis goruntusu veriyordu. Zaten kotu bir isim yapmis olan bu mahalle bu isimle beraber iyice dislanacak ve Bursali'lar tarafindan gettolasmis bir bolge olarak sayilacakti. Buna kimse izin veremezdi.

Mahalleli kendi ismini oncu kisilerin agiz birligi ile koymustu bile. Bu da YAVUZSELIM ismiydi. Bu isim mahallenin muhafazakar, mutaasip ve milliyetci kimligine cok uygun bir isimdi. O kadar uygundu ki mahhalleli %100  bu ismde mutabikti. Konu beledyeye ivedilikle aksettirildi. O zamanki Anap cogunluklu meclis kanunu hemen kabul etti ve Yavuzselim ismi onanmis oldu.

Vatan Mh.
Millet Mh.
Ulus Mh.


Yukarda adi gecen uc mahalle de birbirine sinir mahalleler sayilir ve buraya goc ederek yerlesmis insanlarimiz genelde Kurt kokenli vatandaslarimizdir. Sonradan yapilanan bu mahalleler'e yerlesen insanlarimiz, goc ettikleri bolgelerinin etnik ve kulturel kimliklerini de beraberlerinde getirdikleri icin olusan kozmopolit yapi, bazi toplumsal hareketlenmelerin de dogmasina neden olmustur. Ozellikle potansiyel olarak teror orgutu yanlisi gruplasmalarin olabilecegi kuskusu, kuvvetle bu mahhallelerin uzerine yuklenmistir. Bu kotu imaji silmek ve en azindan isim olarak ulusalci bir kimlik veremek amaciyla kasti olarak vatan, millet , ulus gibi isimler tercih edilmistir.


Sümeyra
13 yıl önce - Prş 13 Ekm 2005, 18:44

Altiparmaktaki heykel,ben universite ikinci siniftayken kaldırıldı.Gercekten alti parmağı fazlasiyla andiran bir sekli vardi.Hatta bazi çömlere atılan kazıklara espri bile olmuştu.Fotokopi icin Altiparmaga giden bir çöme,hangi otobuse binmesi gerektigi,bindikten bir muddet sonra altiparmak seklinde bi heykel gorecegi,şoföre `heykele gelmeden beni beşinci parmakta indirir misiniz?`demesi gerektigi ince ince anlatılırdı.Ama o heykel hic de eskiye ait bir yapı gibi durmuyordu.Yani semtin isminin bence  o heykelden gelmesi imkansiz.Isimden yola cikilarak yapılmış olabilir sadece.Sonradan trafigi engelledigi gerekcesiyle kaldırıldı.Ikinci rivayet bence çok daha mantikli.

Akın Kurtoğlu

13 yıl önce - Cum 14 Ekm 2005, 00:47

TEFERRÜÇ

Teleferik semtinin üst taraflarına verilen bu isim; "Gezinti, eğlence yeri" anlamında olup, dinlenilecek ve piknik yapılacak güzel havası ve suyu olan arazi/mekân mânâsındadır (Aynı zamanda; "3" numaralı "Heykel-Teleferik-Teferrüç" ring otobüs hattının yakın zamana kadar da son durağıydı).

Eski Bursa'nın o havasının ve suyunun güzel olduğu dönemlerden kalma bu adın, zannedildiği gibi "Teleferik" kelimesinin köküyle hiçbir alâkası ve bağı yoktur.

Akın KURTOĞLU


Akın Kurtoğlu

13 yıl önce - Cum 14 Ekm 2005, 00:59

DARMSTAD

Alıntı:
DARMSTAD: Almanya'ya ait bir semt ismi olduğunu ve oradaki bir semtede buradaki Çarşamba isminin verildiğini okumuştum. Ama ne kadar doğru bilmiyorum.


Bursa'nın kardeş şehirlerinden biri olan, Almanya'nın bu kentinin ismi, "Çarşamba Pazarı" adlı semtten geçen (kabaca eski Santral Garaj'dan başlayarak, Merinos Meydanı'nın üst taraflarına, daha doğrusu Kültürpark'ın "doğu" kapısının önlerine kadar uzanan) caddeye verilmiştir. Aslında semtin ismi olmamış, sadece caddeye isim olmuştur.

Akın KURTOĞLU



sayfa 1
cevap yaz
(üye olmadan da mesaj yazabilirsiniz)
ANA SAYFA -> BURSA - Haberler ve Sohbet