Abdülhamit Han mı? Kızıl Sultan mı?

[OrhanSezgin]

[A.Yildiz]

Tamamen tarafsizlik uzerine kurulu bir yazi olacagini teyid ederek soze baslar......

Sultan II. Abdülhamit üzerine yaptığım geniş çaplı bir ödev sonucunda yerli-yabancı 19 farklı kaynaktan topladığım bilgileri sizlere sunmak isterim. Öncelikle Sultan hakkındaki en doğru tespit belki de Orhan Koloğlu'na aittir.Yani "Ne Kızıl Sultan, ne de Ulu Hakan"

Abdülhamit bilindiği üzere bütün padişahlardan farklı olarak bütün yetkiyi üstünde toplamış ve devleti 30 yıl süren bir istibdat dönemine sokmuştur. Şüphesiz ki bu istibdat döneminin en önemli sebebi Abdülhamit'in ölüm korkusudur. Ama bu kesinlikle bir korkaklık değildir. Ermeni'ler kendisine suikast düzenledikten hemen sonra yine Cuma selamlığına çıkmış yada Osmanlı Bankası basıldığı zaman soğukkanlılığını bir an olsun kaybetmemiştir.

Devleti kendi arzusu ile yönetmiş hatta kendi çıkarlarını imparatorluğun çıkarlarının önüne koymuştur. Şahsi servetini yönetmeye büyük özen göstermiş, yabancı bankalara para yatırıp manipülasyon ile servetine servet katmıştır.Ama aynı özeni devlet hazinesine göstermiş midir? cevap kesinlikle HAYIR.

Son derece kurnaz da bir padişahtır Abdülhamit. Halifelik yetkisini kullanıp Hicaz Demiryolu için bütün müslümanlardan para toplamış ve bu projede "gavur parasının" yer almayacağını söylemiştir ama yine de Almanlardan ve Fransızlardan da yardım almaktan geri kalmamıştır.

Ama bugün kullandığımız bir çok önemli yapıyı da Abdülhamit yaptırmıştır. Örneğin Haydarpaşa Garı, Sirkeci Garı, Beyazıt Devlet Kütüphanesi vb. Hatta ilginç bir proje yapmaya da kalkışmış ama ne yazık ki olmamıştır. Belki de yapılabilse şu anda işinize gitmek için Hamidiye Köprüsünün üzerinden geçicektiniz karşı kıyıya.

Fazla uzatmayalım;

Ne Fransızların Ermeni olaylarından ötürü dediği gibi Kızıl Sultan, ne de cennet mekan Ulu Hakan. O sadece Osmanlı tarihinin ilginçliklerle dolu bir padişahı. Sultan II. Abdülhamit

[mustafaözkan]

SULTAN II. ABDULHAMİD'İN HİZMETLERİ

Sultan II. Abdulhamid bir barış adamıydı. Saltanatında hep diplomasiyi ön plana çıkarmıştı. Buna karşı bayındırlık, eğitim, sağlık, kültür ve sanat faaliyetlerine ağırlık vermiştir. Yerli ve yabancı mimarlar tarafından yaptırdığı eserler hâlâ dimdik ayakta, milletimize hizmet vermektedir.

MİMARİ ESERLERİ

- İstanbul Arkeoloji Müzesi
- Eski Şark Eserleri Müzesi
- Yüksek Ticaret Merkezi
- Haydarpaşa Tıbbiye Mektebi
- Düyun- ı Umumiye ve Karaköy Osmanlı Bankası
- Karaköy Palas İşhanı
- Maçka Palas
- Ankara İş Bankası
- İstanbul Maçka İtalyan Sefareti
- Tarabya İtalyan Sefareti
- Haydarpaşa Tren Garı
- Sultanahmet’te Alman Çeşmesi
- Sirkeci Tren Garı
- İstanbul Yıldız Hamidiye Camii
- Cihangir Camii
- Beyazıt Devlet Kütüphanesi (Kütübhane-i Umumi-i Osmanî)
- Diğer illerde camiler, okullar, hastaneler ve saat kuleleri.

SULTAN HAMİD’İN EĞİTİM HİZMETLERİ

Zamanında iç ve dış buhranlar birbirini kovalamış olmasına ve mesaisinin önemli kısmını bu problemlere ayırmış olmasına rağmen, eğitim işlerinden hiç taviz vermemiştir.
Bu alanda da yeni bir çığır açabilmiş, eğitim işlerinin sağlıklı ve istikrarlı yürütülebilmesi için kanun ve nizamnameler çıkarmıştır.

Eğitimin önemine ve gereğine yürekten inanan ve faydalarını da yakinen bilen II. Abdulhamid Han bu konudaki fikrini izah ederken “Rusya, Almanya ve Avusturya devletleri ilerlediler, özellikle Rusya vaktiyle önemsiz iken bugün Avrupa’nın büyük devletlerinden sayılmaktadır. Biz geri kaldık. İlim ve fennin ilerlemesi mekteplerden çıkan diplomalı efendilerin kullanılmasıyla olur. Ne yazık ki, tam bilgili olan adamımız çok azdır. Tam tersine yarım bilgili olanlarımız ise pek çoktur. Onun için milliyet ve dinin ne demek olduğunu bilmezler. Tam tersine memleketimizdeki Hıristiyanlar oldukça bilgili oldukları gibi kendi mezheplerince dindar ve dinlerini koruyacak kadarda taassupları bulunmaktadır. Böylelikle milliyetlerini koruyabilmektedirler.”

Üniversiteler, Güzel sanatlar akademisi, Ticaret ve Ziraat Okulları kuran II. Abdulhamid Han’ın sadece İstanbul’da 14 yüksek okul ve 75 ihtisas okulu açtığını düşünürsek meseleye ne kadar ciddi baktığını görürüz.

Onun hedefi tüm ülke çapında okulsuz ve camisiz ne bir köy, nede kasaba bırakmaktı. Bu uğurda verdiği 33 yıllık mücadele sonucunda, tahta çıktığında (1876) ilkokul seviyesinde sayıları 200 olan iptidai okullarında devasa bir patlama yaparak sayılarını yaklaşık 5.000 e yükseltti. Buna paralel olarak Ana sınıfı statüsündeki 10.000 sıbyan okuluna da yeni bir ruh ve anlayış getirerek devamlarını sağladı.

Ortaokul seviyesindeki rüştüye mekteplerini 250’den 600’e çıkardı. Lise seviyesindeki idadi mekteplerini de 5’den 104’e yükseltti. Öğretmen yetiştiren dar’ül-muallimlere daha büyük bir önem atfederek sayılarını dörtten 32’ye çıkarttı.

Bizzat kendisinin kurduğu ve yakından takip ettiği Mekteb-i Mülkiye’ye daha büyük önem vermişti. En çok dikkat ettiği husus, tayini yapılacak kaymakam ve mutasarrıfların bu okuldan mezun olup olmadıklarıydı.

Padişah Ali Fethi OKYAR’a eğitimle ilgili şunları söylüyor ”Adam yetiştirmek kolay değil. Eskiden vezirler, ekâbir, hayır erbabı, konaklarının büyük kısmını yetiştirmeye kabiliyetli gençlere ayırırılar; bihassa kendi memleketlerinde istidatlı, elinden tutulmaya değer gençleri getirirler, onlara manevi pederlik yaparlarmış. Biz bunlara yetişemedik. Enderun Saray içinde devlet adamı yetiştiren büyük mektep imiş. Bana maarife (eğitime) neden ehemmiyet verdiğim soruluyor… Hâşâ! Bugün ne kadar âli mektep (yüksek okul) görüyorsanız hemen hemen cümlesini ben yaptım. Mevcutlarıda Islah ettim.”

Şimdi değişik dallarda açtığı okullara bir göz atalım

- Sıbyan (çocuk) mektebi
- Kör, sağır ve dilsiz mektepleri
- Şemsül Maarif ve medreseler
- Askeri ve Mülki Rüştiye (Ortaokul) ve İdadiler (lise)
- Kız ve Erkek Öğretmen Meslek ve Sanat Okulları
- Polis, Gümrük ve Lisan okulları
- Çeşitli kademe ve ihtisas dallarında Ziraat okulları
- Maliye, Ticaret ve Üniversite seviyesinde çeşitli Mühendislik Fakülteleri.
- Batının Irkçılık telkinlerine karşı, Kürt çocuklarına mahsus Aşiret Mekteb-i Hümayunu
- Hukuk mektebi
- Güzel sanatlar akademisi
- Yatılı kız lisesi
- Galatasaray, Haydarpaşa, Kabataş ve İstanbul liseleri
- Askeri tıbbiye Mektebi Şahanesi
- Tıp Fakültesi (Viyana’dan başka yerde benzeri olmayan modernlikte)
- Eczacılık ve dişçilik okulları
- Bursa da ipekçilik mektebi
- Halkalı Ziraat ve Baytar mektebi
- Maden arama mektebi
- Ve yurdun dört bucağına açtırdığı okullar


Genelde liseler vilayetlerde açılıyordu. Bu dönemde kazalara ortaokul, köylerede ilkokul projesi uygulandı. Mesela Van ilimizde lise 1949 yılında açıldığı halde, ilk rüştiye (ortaokul) onun zamanında ve 1879 yılında kurulmuştu.

[mustafaözkan]

II. ABDULHAMİD’İN YAPTIRDIĞI SAĞLIK KURUMLARI


Sulatan Hamid’in en çok üzerinde durduğu diğer bir konu ise sağlıktır. Bu sebeple pek çok sağlık kurumu yaptırmış ve halkın hizmetine sunmuştur.

- Şişli Hamidiye etfal (çocuk) Hastanesi
- Üsküdar’da bir akıl Hastanesi
- Beyoğlu kadın hastanesi
- Yıldız’da asker hastanesi
- Gülhane Askeri Hastanesi
- Haseki Hastanesi Nisa (Kadınlar bölümü) İlavesi
- Vakıf Gureba hastanesi
- Zeynep Kamil hastanesi

Bunların dışında şu anki sınırlarımız içinde ve dışında olmak üzere 50’ye yakın hastane hizmete açmıştır.


SULTAN HAMİD’İN DİĞER HİZMETLERİ

117 yıldır hizmet veren Darü’l - aceze’yi 1890 da kurmuş ve fakirlere, yaşlı ve kimsesizlere kucak açmış, bu bağlamda dilenciliğide yasaklamıştı. Halen kullanılmakta olan Hamidiye suları ve Terkos suyunun İstanbul’a getirilmesi onun hizmetidir.

Her doğan çocuğa çeyrek altın hediye vermiş ve kimsesiz çocuklara kendi tahsisatından maaş bağlamıştır. Merkez ve Osmanlı hudutları içerisinde yüzlerce camii, çeşme, türbe, tekke yaptırmıştır. İlk metroyu da tünelde işletmeye geçirmişti.

Fakir çocukların sünnet ettirtmesinden Başarılı öğrencilerin ödüllendirilmesine, fakir tutuklulara çeşitli yardımlardan yine fakir halka yakacak, yiyecek ve giyecek yardımlarına varıncaya kadar sosyal devletin gereğini yapmıştı. Senenin kutsal üç aylarında bu yardımları dahada ziyadeleştirmişti

Savcılık müessesi ve Divan-ı Muhasebat (Sayıştay) onun zamanında kuruldu. Askeri dikimevleri, feshane ve tersaneler ile değişik alanlarda fabrikalar inşa edildi. Gramofon, sinema, otomobil, onun devrinde ülkeye gelen yeniliklerdi. Opera, tiyatro, klasik müzik, fotoğraf ve film çekme alanlarında bizzat teşviki oldu.

Kâğıthane de bir poligon kurdu, İstanbul, İzmir limanlarını tesis etti. Pek çok kütüphane kurdurup kataloglarını da hazırlatmıştı. Sultan Hamdi iyide bir çevreciydi, çünkü Belgrat ormanlarına zarar veren ve çevreyi tahrip eden bir köy halkının tamamını ceza olarak o bölgeden alıp Anadolu içlerine sürgüne göndermişti.

Abdulhamid Han Ülkesinde asli unsur olan Türklerin teşebbüse yönelmediklerini ve üretime katkı yapacak işlere, sanayi ve ticaret sektörüne meyletmediklerini sitemle anlatıyor ve hatırlarında bu hususla ilgili diyor ki “gençlerimiz memur, asker veya ulemadan olmayı tasarlıyorlar. Neden hiçbir Osmanlı, büyük bir tüccar, mahir bir zanaatkâr olmayı düşünmüyor? Bende marangozluk sanatı ile meşgul olduğumdan, halka iyi bir numune sayılırım. Şimdiye kadar böyle çalışmaya alışmamış olmamız çok yazık. Bu tarz alışa gelmiş düşüncelerden kurtulmak çok güç olur.

Ah eğer ben başta olsaydım, hemen bir sanayi mektebi açardım. Yıldız’da yaptığım gibi küçük bir fabrika (çini ve demir fabrikası) tesis ederdim. Gençlere marangozluk, tornacılık, demircilik öğretirdim. Ben böyle az adamı yetiştirmedim. Ticaret ve sınaî kalkınmayı kimse düşünmüyor. Rumların, Ermenilerin ticareti memlekete şeref getirmiyor ve hiçbir ilerleme olmuyor. Fakat bizim efendilerde de hiç ticaret arzusu yok.”

Malum olduğu üzere o dönem Rum ve Ermeniler teşebbüs kabiliyetleri ile zenginleşiyorlar ve Türkiye’de elde ettikleri parayı yurt dışına çıkararak ayaklanma ve bölücülük şeklinde bize karşı kullanıyorlardı. Biz bir ölçüde kendimize sıkılacak kurşunu onlardan bu şekilde satın alıyorduk

Sırf bu mülahazalarla O,ülkesinde açtığı işletmelerle halkımızın önünü ve ufkunu genişletmeyi düşünmüştü. İşte bunlardan bir kaç örnek

7 askeri fabrika ile çeşitli alanlarda 15 imalathane ve atölye kurdu. 1 yağ,1makarna ve 2 un fabrikası açıldı.6 halı ve 17 kumaş dokuma işletmesi devreye girdi

Ardı ardına demir, konserve, güherçile ve elmas işleme atölyeleri kuruldu.

[mustafaözkan]

SULTANIN GERÇEKLEŞTİREMEDİĞİ PROJELER


İstanbul’da Haliç ve Boğaziçi’ne bire köprü yaptırmayı düşünmüştür ve bunun içinde çevre yolarlıda kapsayacak şekilde çeşitli projeler hazırlatmıştır. Yazık ki tahttan indirilince gerçekleştirememiştir. Fakat plan ve projeleri elimizde bulunmaktadır.

İstanbul un yüzyıl sonrasını karşılayacak alt yapısının oluşturulma çalışması da neticesiz kalmıştır.

Yemen demiryolu projesi, inşaatına başlanılmış, ancak İtalyanların Cibana limanını bombalamaları üzerine yapılamamıştır.

Anadolu’yu bir baştan öte başa kadar saran karayolları proje sinide sultan II. Abdulhamid han gerçekleştirmeye zaman bulamamıştır. Dicle nehrinde yolcu taşıma ve ticaret amaçlı vapur seferlerinin devreye sokulma projeside fizibilite aşamasında yarım kalmıştır.


Sultan Hamid daha pek çok plan ve projeyi gerçekleştirip Osmanlı ülkesini ve halkının refah seviyesini yükseltmeyi düşünüyordu. O Jön Türklerin yaptığı gibi Avrupa’nın yaşam tarzına değil, teknolojik ve ilmi yeniliklerine hayrandı ve onları ülkesine transfer etmenin peşindeydi.

II. Abdulhamid Hanın ileri görüşlü ve yenilikçi bir padişah olduğunun en basit örneklerinden biri, elektrik amerikada icat edilir edilmez kullanılmaya başlandığı anda haberdar olup temasa geçmesi ve mucit Edison’u çalışmalarını sürdürmek üzere İstanbul’a davet etmesidir.
Fakat Edison böyle bir teklifi kabul etmemiştir. İstanbul’a elektriğin gelmesi Paris’e geldiğinden 5 sene sonra olmuştur. O zaman içindede silahtar santrali anca yapılmıştı.

Telefonda Avrupa’da kullanılmaya başlanılmasından beş yıl sonra 1881’de getirilmiştir. Telgrafta aynı şekilde bu yıllarda kullanılmaya başlanılmıştır.

Sultan II. Abdulhamid’in, kültür ve sanata gönül verip hizmet eden padişahlar arasında Fatih’ten sonra ikinci sırayı aldığını söylemiştik. Hele İstanbul’a has bir kültür projesi vardı ki, o proje ile merkez ihya olacaktı. Sultan Ahmet meydanına devasa bir kültür sitesi kurmak için Fransa’dan şehircilik mütehassısı dahi getirtmişti. Caminin karşısına Osmanlı ulum akademisi, sol cenaha büyük bir milli kütüphane, Ayasofya tarafına da Darü’l Fünun (Üniversite )kurmayı planlıyordu.

Daha nice yenilikler planlıyordu. Lakin şartlar elverişli olmadığı gibi, ona ayak uyduracak bir kadrodan maalesef yoksundu. Gerçi böyle bir kadroyu kurabilirdi. Ama biraz evhamı, birazda çevresine güvensizliği buna engel olmuş olabilir. Yalnız kafasındaki projelerin e olduğunu Yüzbaşı Zünnun Bey’e şu şekilde bahsetmişti.

“sulama davalarımız mühimdir. Nehirlerimizi kanallarla birleştirmek ve Mısır’da Assuvan’da olduğu gibi bir takım barajlar vücuda getirmek elzemdir. Fırat ile Dicle yi, Seyhan ile Ceyhan’ı, Sakarya ile kızıl ırmağı, bilhassa Karadeniz ve Akdeniz limanlarımızı baştanbaşa inşa etmek, Anadolu ve Rumeli demir yollarını çoğaltmak pek zaruridir. Sizi temin ederim yüzbaşım bütün müddeti saltanım boyunca hep bunları düşündüm. Bazı imkânlarda aradım. Fakat bu noktada en korktuğum şey yabancı sermayenin mevcut kapitülasyonları daha tahammül edilemez hale sokması ihtimaliydi. Esasen düşmanlarımızın mali tazyiki altındayız. Borçlarımız pek fazladır. Yabancı sermeye memleketi bu suretle daha müşkül bir vaziyete sokacaktır. Bir müstemleke haline gelmekten korktum.”




Kaynak : II.Abdulhamid Han : Ulu hakanmı ? ,Kızıl sultanmı ? Kitabı
Yazar : MustafaTURAN

[hasan1]

[ali-yavuz]

[Mehmet Kasım]

Bir zamanlar ittihatçı olan ve Sultan'a karşı inanılmaz muhalefet yapan Rıza Tevfik, Meşruiyetin İlanından kısa süre sonra İttihatçıların yaptıklarından dolayı pişman olup SULTAN'A NASIL YALVARIYOR:


Nerdesin, şevketli Sultan Hamid Han
Feryadım varır mı barigahına?
Ölüm uykusundan bir lahza uyan
Şu nankör insanların bak günahına

Tarihler ismini andığı zaman
Sana hak verecek hey koca Sultan
Bizdik utanmadan iftira atan
Asrın en siyasi Padişahına

Divane sen değil,meğer bizmişiz
Bir çürük ipliğe hülya dizmişiz
Sade deli değil,edepsizmişiz
Tükürdük atalar kıblegahına

Sonra,cinsi bozuk,ahlakı fena
Bir sürü türedi,girdi meydana
Nerden çıktı bunca veled-i zina?
Yuh olsun bunların hem ervahına.


Buda Süleyman Nazif'ten:

“Padişahım! Gelmemişken yâde biz.
İşte geldik senden istimdada(yardım istemeye) biz
Öldürürler, başlasak feryada biz.
Hasret olduk eski istibdada biz.

Dembedem coşmakta fakru ihtiyaç,
Her ocak sonmuş ve sönmüş, millet aç.
Memleket matemde, öksüz taht u taç
Hasret olduk eski istibdada biz.”

[mustafaözkan]

yazmış olduğum mesaja kopyala yapıştır babından eksi puan verilmiştir.

Asla mesaj kopyalanıp yapıştırma değildir.
kendi şahsımca word'de düzenlenip siteye intikal ettirilmiştir.

bir örneğide www.atayurdu.net adlı sitede mevcut olup oraya ekleyen gene şahsımdır.
hiç bir zaman için kopyala yapıştır yöntemini kullanmam ve tasvip etmem

ispatını isteyen arkadaşım olursada yukarıda mevcut yazının word dosyasını kendisine e.posta ile gönderebilirim.

[ali-yavuz]

Sultan Abdülhamid'in hayırsever bir insan olduğunu biliyıoruz.
Aşağıdaki yazı da bu durumu açıkça gösteriyor.
Değil devlet hazinesini güzelce kullanamamak ve hazineden harcamak, kendi cebinden hayır hizmetleri yapıyor.
Bugün bunu acaba kaç idareci yapıyor.

Sultan Abdülhamid’in kurban ve kömür organizasyonları

Gelenek adına bugünkü toplu sünnet düğünlerinden tutun da, Söğüt’teki Osmanlı Devleti’nin kuruluş şenliklerine, İstanbul’un fethi kutlamalarından “sadaka-i seniyye” uygulamalarına kadar uzanır onun müşfik eli. Bütün bunlarda gözetilen esas gaye, “Osmanlılar arasında ortak bir kimliğin oluşmasına yardımcı olmak”, “devlet-toplum ilişkilerini uyumlu ve birbirini bütünleyen bir ilişkiler bütünü olarak yapılandırmak”tı. Bu ve benzeri çabaların, “Osmanlı’nın yeniden fethi”ni veya bir “iç fethi” amaçladığı, giderek daha iyi anlaşılacaktır.

Nitekim Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesi Nadir Özbek’in çalışmaları, özellikle “Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyal Devlet” adlı kitabı (İletişim Yay., 2004), bize Abdülhamid’in bu iç fetih harekâtı hakkında doyurucu bilgiler vermekte, özellikle sosyal refahı artırıcı yardımları nasıl yeni bir gelenek olarak örgütlediği ve aynı zamanda halkı da bu organizasyona nasıl dahil ettiğine ilişkin yararlı ipuçları sunmaktadır.

Mesela şu “sadaka-i seniyye” meselesini ele alalım. Elbette eskiden de padişahlar sadaka dağıtırlardı. Ancak Abdülhamid’de karşılaştığımız farklılık, bunun törensel bir havaya büründürülmüş olması ve “görünür” kılınmasıdır. Onun döneminde kitle iletişim araçlarının da imkânlarını kullanarak devletin, devletin başı olarak da padişahın her zaman halkın yanında olduğu imajı zihinlere kazınmıştır.

Kitapta, her Cuma günü İstanbul’un bir başka semtinde Padişah adına yoksul ahaliye sadaka dağıttırılması ve kurban kesilmesi uygulaması dikkat çekiyor. Yalnız bu semtlerin özellikle kenar ve fakir fukarası bol semtler olmasına özen gösterilirdi. Saraydan bir bendegân o semte gider, padişah adına kurban keser ve etlerini dervişler ve medrese talebeleri de içinde olmak üzere yoksul ahaliye dağıtırdı. Mesela 13 Şubat 1899 tarihli Sabah gazetesin haberine göre saraylı bir komisyon Kâğıthane’nin yolunu tutmuş, burada Abdülhamid’in sadakası olan 300 lirayı halka dağıtmış, ardından 18 adet kurban kesilmiş ve etler köyün fakir ahalisine paylaştırılmış, sonra Alibeyköy’e geçilerek orada da padişahın gönderdiği 100 lira sadaka olarak verilmiştir.

Ancak şimdiki mantıkla düşünürsek, yalnızca Müslüman ahaliye yardım dağıtıldığını zannedebiliriz. Ancak yanılırız ki fena halde. Abdülhamid’in Ermeni, Rum ve Musevi cemaatlerine bağış ve yardımları saymakla bitmez ama dilerseniz bir iki tanesini zikredelim. Mesela Abdülhamid pek çok vesileyle Ermeni cemaatinin önde gelenlerine atiyyeler (bağışlar) vermekte ve bu hediyelerin sosyal yardım şeklinde cemaatin yoksul kesimlerine ulaştırılmasını sağlamaktaydı. İsmi sonradan Şişli Etfal Hastanesi yapılmış olan Hamidiye Etfal Hastanesi’nden Rum hastanesine her gün 75 okka has ekmek, 50 okka et; Yedikule Ermeni Hastanesi’ne ise 600 okka ekmek, 150 okka et gittiğini, ayrıca her ay 12 bin kuruş “atiyye-i seniyye” tahsis edildiğini bilen kaç kişidir acaba?

Nadir Özbek, Abdülhamid üzerindeki kimi şaibeleri teker teker kaldırdığı kitabında taraflı tarihçilerin onu bütün gönüllü ve sivil faaliyetleri yasaklayan acımasız bir despot kılığında sunmalarına da itiraz ederek, bunun tam tersinin geçerli olduğunu vurguluyor; özellikle sosyal yardım alanında sivil girişimlerin onun zamanında arttığına ve kamusal alanın genişletildiğine dikkat çekiyor. Belki siyasî amaçlı derneklere sınırlamalar getirilmiştir ama sosyal yardımlaşmayı amaçlayan derneklere, ister Müslümanlarca, ister gayrimüslimlerce kurulsun, pekala izin verilmiştir.

Bu sosyal yardım faaliyetlerinden birisi de yoksul halka yakacak yardımı yapılmasıdır. Ancak Abdülhamid’in farkı ve orijinalliği, bu yardımları sadece devlet hazinesinden veya belli fonlardan karşılamasında değil, ilk katkıyı kendi cebinden koymak suretiyle halkla beraber organize etmesinde yatmaktadır. Mesela 1888 yılında “iâne-i şitâiyye”, yani kışlık yardımı komisyonu oluşturmuş ve bastırılan 3 bin liralık yardım biletinden bin liralık kısmını kendi cebinden satın alarak kampanyayı başlatmıştır. Bundan 6 yıl önceki kışta ise padişahın emrindeki fonları yöneten Hazine-i Hassa Nezareti’nin 500 ton kömür satın alıp padişah adına İstanbul halkına dağıttığını öğreniyoruz.

Özetle, kış ayları yaklaştı mı, Abdülhamid gerekli emirleri göndererek muhtarlardan her mahallenin yoksullarını, kimsesizlerini ve yetimlerini tespit ettirir ve onlara para ve yakacak yardımı yaptırırdı. Bu arada bazı tek tek isteklere de imkânlar nispetinde cevap verildiği gözden kaçmıyor. Bir dilekçeden, 7-8 yaşlarındaki bir kız çocuğunun yakalandığı mafsal hastalığından dolayı takma bacağa ihtiyacı olduğu öğrenilmiş ve padişah iradesiyle takma bir bacak yaptırılıp kendisine teslim edilmiştir. Yine 12 yıldır yatağa mahkûm bulunan Bahauddin ve annesine “sadaka-i fukara” tertibinden ödeme yapıldığını biliyoruz.

Lakin asıl acı olan nokta nedir, bilir misiniz? Sosyal yardımlaşmayı ve bütünleşmeyi sağlayan bu geleneğe Meşrutiyetten sonra son verilmiş, bununla da yetinilmeyip Abdülhamid’in kurmuş olduğu hayır kurumlarının neredeyse tamamı tasfiye edilmiştir.