Ana Sayfa  



Akın Kurtoğlu




Cmt 28 May 2005, 16:27   Bursa Belediye Otobüsleri (BOİ) ve Özel Otobüs (ÖHO) Arşivi


BURSA BELEDİYE OTOBÜSLERİ (BOİ) VE ÖZEL HALK OTOBÜSLERİ (ÖHO) ARŞİVİ

Aşağıdaki çalışma; yaklaşık olarak 25 yıldan beri Bursa Belediye Otobüs İşletmesi’nin kuruluşunu ve bugüne kadar olan gelişimini incelemeye yönelik olarak derlemekte olduğum dokümanlarımdan ve bilgisayar arşivimden kısa bir özet olarak çıkartılmıştır:

A) BURSA’DA BELEDİYE OTOBÜS İŞLETMECİLİĞİNİN TARİHÇESİ

Bursa’da toplu taşımacılık, ilk olarak “Setbaşı-Çakırhamam-Altıparmak-Çelik Palas” arasında işleyen faytonlar ve daha sonra da özel girişimcilerin 16-20 kişilik özel otobüsleriyle başlamıştır. O yıllarda şehrin dokusunun yaygın olmaması ve hemen her yere yaya olarak ulaşılabilme imkânının tercih edilmesinden ötürü, toplu taşımacılıkta uzun süre herhangi bir gelişme gözlenmemiştir.




(+)

1940'larda, Bursa’nın ana caddesinde yaya yolculuklar... Ortalıklarda -değil belediye otobüsü- tek bir motorlu taşıt bile yok...


İlk olarak 1920’lerde Bursa’da bir tramvay şebekesi kurulması fikri ortaya atıldıysa da, işletme standartlarının yetersiz olması yüzünden plân gerçekleştirilemedi. 1940’lı yılların başında diğer büyükşehirlerde başlayan otobüs taşımacılığının, Bursa’da da uygulanmaya konulması çalışmalarına başlandı. 1 Haziran 1945’de Bursa Belediyesi’ne bağlı bir birim olan “Bursa Belediye Otobüs İşletmesi (B.B.O.İ.)” kuruldu ve 1946’da alınan 13 otobüsle ilk otobüs seferleri başladı. İlk olarak; “Yeşil-Setbaşı-Heykel-Çakırhamam-Altıparmak-Çelik Palas” hattı hizmete girdi. 1946’da BBOİ bünyesine alınan 13 otobüsün markaları şöyleydi: 5 adet Ford, 5 adet Chevrolet, 2 adet Diamond ve 1 adet Dodge...

1948 yılında 6 Ford otobüs daha işletmeye katıldı, hemen ardından da 6 Ford Universal otobüs daha... 1949’da 1 Ford ve 1 de Diamond otobüs daha filoya katıldı. 1 yıl sonra da 5 adet K.7.International marka otobüs daha alındı ve eldeki otobüs sayısı; 32’ye yükseldi (Aynı yıl İstanbul’da İETT işletmesinin elindeki toplam otobüs sayısı 82’ydi, Ankara’da EGO’nun elinde ise 100 adet ZİS marka otobüs mevcuttu). Yani, kaba bir hesapla İstanbul’un ikibuçukta biri, Ankara’nın ise üçte biri kadar otobüs Bursa caddelerinde hizmet vermekteydi.

1952 ve 1954 yılında 7’şerden 14 adet Bussing-5000 Tupolev marka otobüs daha satın alındı. Bu otobüslerin ilk partisi 51, diğer partisi ise 41 kişilikti. Uzunlukları, sırasıyla; 9.00 ve 8.58 metre idi. Bussing’lerin arkada ve ortada kapıları bulunmaktaydı. Aynı yıl BBOİ’ne, servis kontrollerinde kullanılmak üzere 1 de Universal jip satın alındı. 1955 yılında 5 adet Bussing-6000 Tupolev model uzun otobüs daha satın alındı. Böylece 9 yıl içinde Bursa Otobüs İşletmesi’ne 51 adet otobüs katılmış oldu. Otobüslerin dış boyamaları da çok enteresandı: Cam hizalarından yukarısı koyu lâcivert, alt kısımları ise koyu sarı renkte boyalıydı.




(+)

1952 model Bussing-6000 Tupolev belediye otobüsü, Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu’nun önünde yolcu indirip-bindiriyor... Gidiş istikametinde ise bir Mercedes-0321H...




(+)

Bussing-5000 Tupolev Heykel’de durak yaparken...


1956 yılı ise, Bursa caddelerinde Mercedes marka otobüslerin saltanatının başladığı sene oldu. Bu tarihten itibaren 80’lerin ortalarına dek yaklaşık 30 sene boyunca, filoya sadece Mercedes marka otobüslerin farklı modelleri katıldı.

İlk olarak 1956’da 15 adet 43 kişilik, 9.27 metre uzunluğunda Mercedes-0321H tipi otobüs filoya katıldı. Bunlara; 54-68 arasında filo numarası verildi (Aynı yıl İETT’ye de aynı modelde 11 Mercedes katıldı). 1957’de 0321H modellerine 1 adet daha eklendi. 1959’da ise yine Mercedes-0321H model 20 otobüs daha satın alındı. Filo numaraları; 70-89 arası verildi. Böylece 4 yılda BBOİ; 36 adet Mercedes marka otobüs satın almış oldu. Bu aynı zamanda Bursa’nın aynı modelden en büyük toplu alımıydı. Bu kez kaportaların boyasında biraz değişikliğe gidildi ve cam hizasından yukarısı yine lâcivert iken, camdan tabana kadar olan kesimleri ise krem rengine boyandılar. Mercedesler yumuşak süspansiyonlu, tüm pencerelerinde lâcivert perdeleri olan ve camları sürülerek açılabilen çok hoş otobüslerdi. Kısa olmaları sebebiyle Bursa’nın daracık cadde ve sokaklarında çok rahat manevra yapabilen bu Mercedesler, Bursa toplu taşımacılığına 25 yıl kadar hizmet ettiler.




(+)

“72” kapı numaralı Mercedes-0321H, Çekirge Meydanı’ndan yolcularını almış, Eski Kaplıca istikametine doğru yol almakta... Yolculuk muhtemelen Yeşil’e kadar devam edecek... Kaportası klâsik BBOİ renklerine boyanmış. O yılların kralı Magirus şehirlerarası otobüslerden biri de karşı istikametten gelmekte...



Başka bir Mercedes-0321H, Heykel’in önünde göbeği dönmek üzere...




(+)

Heykel Meydanı’nda 3 adet Mercedes-0321H belediye otobüsü, toplu taşımacılık hizmetlerine azimle devam ederlerken... Sönmez daha ortalıklarda yok, caddede ise trafik boş denecek kadar rahat...


1959-1969 yılları arası ise, Bursa’nın 11 yıl boyunca filosuna otobüs katamadığı dönem oldu (Gerçi, İstanbul’da İETT işletmesi de aynı zaman dilimi içinde sadece 21 Skoda alabilmiştir, ta ki 1968’de Leylandlar gelene dek). Bursa’ya taşıma amaçlı olmayan sadece 2 hizmet aracı satın alınabilmiştir: 1967’de 1 adet Volkswagen minibüs ile 1 adet Brogwort kamyonet.




(+)

Mercedes-0321H Çelik Palas önündeki durakta... Bir diğeri de Eski Kaplıca yönüne doğru gitmekte...



Mevlit yazarı Süleyman Çelebi'nin mezarı önünden çekilmistir.


1960’lı yıllarda Bursa’da İstanbul’dakine benzer bir troleybüs şebekesinin kurulması üzerinde kafa yorulduysa da bu hiçbir zaman hayata geçirilemedi. Halbuki o yıllarda İETT tarafından 100 araçla başlatılan troleybüs işletmesi Bursa’da da (hiç değilse 40-50 araçla) kurulabilseydi, şehrin hava kirliliğinin önlenmesinde önemli bir adım atılmış olacaktı. Güzergâh olarak da uygun akslar mevcuttu: “Setbaşı-Altıparmak-Çekirge Caddesi” ve “Santral Garaj-Sırameşeler-Hürriyet yolu” gibi...

1970 yılında, Mercedes alımlarına kalındığı yerden devam edilerek; 10 adet Mercedes-1113 model otobüs filoya katılmıştır. Bu otobüsler dizayn olarak oldukça şekilsiz ve de kullanışsızdılar. Ön kısımda, şoförün hemen sağıyla iniş kapısı arasında motor çıkıntısı mevcuttu ve yolcular buradan büyük bir zorlukla geçerek otobüsten inmekteydiler. İlk kez BBOİ otobüslerinde kırmızı renk kullanılmaya başlanıldı ve Mercedes-1113 model 10 adet otobüsün tamamı, bütünüyle kırmızı renge boyandılar. Kapı numarası olarak da; 90-99 arasında numaralandırıldılar.



Mercedes-1113 model bir otobüs, Ulucami’nin önünden geçerken... O yıllarda Atatürk Caddesi gidiş-dönüş çift yönlü trafiğe açıktı...


1973’de Mercedes-0302 kısa solo modellerden satın alındı (Biniş ve iniş kapıları arasındaki cam adedi, diğer O302’lerdeki gibi 5 değil, 4 camdan ibaret olan nisbeten daha az yolcu kapasiteli kısa otobüslerdi bunlar). Bunlar yeniden klâsik BBOİ renklerine boyandılar, dış tavanları da dahil pencereden yukarı olan tüm kesim lâcivert, alt kısımlar krem renginde... Filo numaraları; 100-109 olarak belirlendi. 1 yıl sonra 1974’de aynı O302’lerden 8 adet daha getirildi. Bunların da filo numaraları; 110-117 arasında verildi.



“111” kapı numaralı Mercedes-0302 belediye otobüsü, Heykel durağında... Kapı numaraları 100-117 arasında olanlar Lâcivert-krem renklerde boyalıydılar.

1975-1980 yılları arasında, Mercedes-0302 kısa solo’lardan; 20 adet daha alınarak; 118-137 filo numarasıyla hizmete girdiler. Artık hizmete alınan bu partiden itibaren kaporta boyaları Kırmızı-Beyaz’a çevrildi. Hemen ardından bu kez 5 camlı Mercedes-O302’lerden 4 adet satın alındı ve 138-141 arasında kodlandılar. Daha sonra da 10 adet daha O302 Mercedes kısa solo daha: 142-151...




(+)

“129” kapı numaralı Mercedes-0302 kısa model belediye otobüsü, “3-Heykel-Teleferik” yarı-ring hattına girmek üzere, Tefferüç’ten kalkış yapmış... Teleferik binasındaki kalabalıklığa bakılırsa, günlerden ya Çarşamba (halk günü) ya da Pazar...




(+)

“148” filo numaralı Mercedes-0302, PTT Önün’nden geçerek Heykel’e doğru yol alırken (29/C hattında) (Yıl: Mayıs 1995).


1980’lerin başında, MAN-590 model 10 otobüs filoya katıldı ve 152-161 olarak kodlandılar. Daha sonra Mercedes-0302 5 camlı uzun modellerden 7 adet satın alındı: 162-168... Bunlardan hemen sonra gelen kısa Mercedes-0302’ler ise; 169 ve 170...



MAN-590 belediye otobüsü...


Bu arada, işletmede pek de verimli olmayan Mercedes-1113 model kullanışsız 10 otobüs seferlerden alındılar ve kapı numaraları silinmeksizin geri hizmette kullanılmaya başladılar (Personel servisi, malzeme otobüsü vs...)

Bir sonraki parti yeniden uzun Mercedes-0302’lerden oluşmaktaydı ve filo numaraları; 171-190 olarak belirlenmişti. Bunlardan bir sonra gelen partide ise tercih edilen otobüsler tekrar MAN-590’lardan olmuştu. 10 adet MAN-590 otobüs; 191-200 arasında kodlandılar... (Bu 10 otobüs Haziran 1997’ye kadar hizmet vermeye devam ettiler).



“189” filo numaralı Mercedes-0302, “11-Şehreküstü-Yunuseli-Dereçavuş” hattında yolcularını alırken...


1980’lerin ortalarında 4 adet uzun Mercedes-0302 otobüs daha alınarak; 201-204 arasında numaralandırıldılar. Bu otobüsler, diğerlerinden farklı olarak önlerinde ve ortalarında 2 kapısı olan araçlardı ve kaporta boyaları, krem rengi kaplama boyanın üzerine kavuniçi-kırmızı-siyah çizgilerle belirlenmişlerdi. Bundan sonraki alım ise Mercedes-1113 modelinin gelişmiş türü olmakla birlikte, yine motorları önde çıkıntı şeklinde olan araçlarından yana kullanılmıştı. 11 adet alınan bu kısa otobüslere; 205-215 arası numara verildi. Bu araçların da ön iniş kapıları bir miktar gerideydi ve arada bir cam bulunmaktaydı (Fazla kullanışlı olamayan ve işletmede verimli bulunmayan bu 11 otobüs; 5-6 yıl sonra tamamen seferlerden alıkonuldular). Eldeki 57 ve 59 model Mercedes-0321H otobüsler ise (elde 18 adet kalmışlardı) peyderpey seferlerden çekildiler (Son otobüs, “88” kapı numaralı Mercedes-0321H idi ve “6A-Demirkapı-Heykel” arasındaki yarım saatlik periyodda kısa depar seferler yapmaktaydı).

80’lerin sonunda ise, tüm Türkiye çapındaki belediye otobüs satışlarında pastadan oldukça büyük bir pay koparan MAN-SL 200 model otobüslerden 22 adet satın alındı (Aynı yıllarda İETT de bu otobüslerden 650 adet satın almıştır). Kapı numarası olarak da; 216-237 sayıları verildi. Bursa’nın prestij hatlarında servise konuldular (Emirsultan-Çekirge-SSK, Muradiye, Dikkaldırım, Ertuğrul Gazi, Hürriyet, Teleferik vs...)

80’lerin bitimine yakın, son büyük parti Mercedes-0302 alımı gerçekleştirildi ve adı geçen araçlardan; 27 adet satın alındı. Bunlar da Kavuniçi-Kırmızı-Siyah/Krem renklere boyandılar. Filo numaraları da; 238-264 arasında verildi. Hemen ardından iç piyasadan 10 adet 0302T otobüs daha satın alındı: 265-274...



Uzun Mercedes-0302’lerden biri Heykel’in önünde...


1990’da Bursa ilk defa körüklü otobüslerle tanıştı ve 2 adet Neoplan marka körüklü otobüs hizmete konuldu. Kısa bir süre şehiriçinde çalıştıktan sonra, Uludağ Üniversitesi kampüs hattına verildiler. Bunların filo numaraları; 275 ve 276’ydı... Ağustos/1993’de 1973-74 model kısa Mercedes’ler tamamen seferlerden çekildiler.

Daha sonra tüm Türkiye’de olduğu gibi Sosyal Demokrat belediyelerin tek tercihi olan bir markaya yöneliş başladı; İlk kez, Macaristan’dan 10 adet İkarus Z-80.67 model körüklü otobüs getirildi (277-286). Böylece Bursa içinde hizmet veren körüklü otobüs adedi 12’ye yükseldi.

1992’de bu kez Macaristan’dan 65 adetlik büyük bir körüklü İkarus otobüs alımı yapıldı ve filo numaralandırma sisteminde de köklü bir değişikliğe gidildi. Aynı yıl İETT’de olduğu gibi; “Alınış Yılı-Sıra numarası” sistemi uygulanmaya başlandı. Bu yeni gelen körüklülere; 92/001-92-065 arasında numaralar verildi. Hemen bunlardan sonra getirilen 47 adet İkarus-Z60.25 model solo otobüse de; 92/066-92/112 arasında numara verildi.

1992’den itibaren 1997’ye kadar herhangi bir otobüs alımı yapmayan BBOİ (son 10 yıldır ismi BOİ olmuştu), bu kez 12 adet Mercedes-0345-Körüklü model otobüsü filosuna kattı ve 97/287-97/298 arasında numaralandırdı (Aynı yıl İETT idaresi de aynı otobüslerin solo olanlarından; 136 adet satın aldı). 2000’lerin başında da son 2 otobüs alımı yapıldı: 299 ve 300 kapı numaralı, sarı renkli BMC-Belde marka alçak tabanlı ve özel dizayna sahip özürlü otobüsler...



2 adet satın alınan ve 299-300 filo numarası verilen BMC-Belde alçak tabanlı özürlü belediye otobüsleri...


Bu alınan araçlar, BOİ’nin satın aldığı en son otobüslerdi ve böylece Bursa’nın toplu taşımacılıkta kullanılmak üzere araç alımı sona erdi. Ardından da toplu taşıma sisteminin hatırı sayılır bir bölümü özel işletmecilere devredilerek BOİ peyderpey küçülmeye başladı. 1946-2000 yılları arasında Bursa Otobüs İşletmesi’ne toplam 412 adet otobüs satın alınmış oldu. Bunların 89’u körüklü ve 323’ü de solo otobüslerdi.




(+)



Bu arada Haziran 1996’dan itibaren Bursa’da “Bursa Büyükşehir Belediyesi-Özel Otobüsleri” yazılı 16 otobüs servise çıkmaya başladılar. Diğer BOİ otobüsleriyle aynı hatları paylaşmayan ve yeni açılan Doğu, Batı ve Kuzey aktarma garajlarına yolcu getir-götürü yapan bu 16 otobüs; MAN-590 ve Mercedes-0302 solo modellerinden oluşmaktaydı. Kapı numaraları da; 01-16 arasında verilmişti. Aynı yıl Doğu, Batı ve Kuzey Garajları ile Merkezi İş Alanı (MİA) arasında “38”, “39” ve “40” numaralı hatlar konuldu. Mart 1997’de Özel Halk Otobüsü sayısı; 44’e ulaştı. Takip eden yıllarda Özel Halk Otobüsü (ÖHO) adetleri her yıl artırılarak 01-99 arası kapı numaraları dolduruldu ve de ardından 401’den başlayan ek filo numaralama sistemine geçildi (401-451 arası). Ayrıca dar ve virajlı caddelerde çalışabilmesi için 10 kadar Midibüs de ÖHO filosuna katıldı. ÖHO’ların bir kısmı sadece Garajlar-MİA arasında hizmet vermekteydiler ve büyük kısmı Turkuaz-Beyaz renklere boyanmışlardı.


B) BBOİ’NİN OTOBÜS HATLARININ GELİŞİMİ:

Yukarıda da bahsettiğim gibi, Bursa’da ilk otobüs hattı “Yeşil-Çelikpalas” (ardından da Çekirge’ye kadar) arasında hizmete başladıktan sonra, yıllar içinde şehrin üç yöndeki gelişimine paralel olarak artış göstermiş ve 1 Mart 1975’de 16 hatta ulaşmıştır. Hatlar 1 ile 16 arasında kesintisiz olarak numaralandırılmışlardı:




(+)



Hergün 48 otobüs sefere çıkarken 16 tanesi garajda yedek olarak beklemekteydi. Bu sayılar otobüs işletmesi için ideal olan rakamlardı (48 otobüs (çalışan) (%75) + 16 otobüs (yedekte) (%25) = 64 otobüs (toplam) (%100)). Yani her 4 aracın 3’ü servise verilirken 1 tanesi yedek olarak beklemekteydi.

1975’de Bursa’da; 105’i kapalı, 202’si açık olmak üzere, toplam; 307 otobüs durağı mevcuttu ve BBOİ filosunda; 64 adet Mercedes marka otobüs bulunuyordu. Bunlar; 1956-59 model 36 Mercedes-0321H, 10 adet 1970 model Mercedes-1113 model ve 1973-74 model 18 adet Mercedes-0302 kısa solo otobüsten oluşmaktaydı. Diğer otobüslerin (1955 ve öncesi Bussingler) tamamı ise satılmışlardı. İşletmede 130 şoför ve 130 biletçi vardı.

Adı geçen 16 farklı hat numarası, bu tarihten itibaren Bursa’nın hızlı bir şekilde büyüme trendine girmesi ve her yöne doğru uzanması (Pilot Sanayi’nin kurulması büyük etkenlerdendir) sonucu, çeşitli ek hatlar denenmiştir ve bu 16 ana numara baz alınarak (aynı İstanbul İETT işletmelerinde uygulandığı gibi), hat numaralarının yanına; “A”, “B”, “C”, “D”, “E”... şeklinde harfler verilmiştir.


1979-80’de BBOİ’nin mevcut 70 otobüs hattı ve hat numaraları şöyleydi:


(+)



1981-82 yılları arasında, Bursa genelinde tüm otobüs hatlarının kolay anlaşılır şekilde olması ve bölgelere göre ayırdedilebilir şekilde tanımlanması ihtiyacı gözönüne alınarak, geniş çaplı bir re-organizasyona gidildi. Aynı numara altında birden fazla hat bulunmaktaydı ve bu da müthiş bir karışıklığa sebebiyet vermekteydi. 16 ana numaraya bağlı kalınarak türetilmiş ve karmakarışık bir hale gelmiş eski numara sistemi terkedildi. Bursa Ulucami-Heykel noktası “O” kabul edilerek, çevredeki semtler, saat yönünde dönecek şekilde tekrardan 1-32 arasında numaralandırıldı. Günümüze kadar gelmiş olan BOİ hat numaralarının nüveleri, işte bu 81’de verilen sayılardır...




(+)



1983 yılında “BBOİ-Anadolu Bankası” işbirliğiyle Bursa'nın ilk toplu taşıma tarifesi oluşturularak, merkezî plântonluklarda halka ücretsiz olarak dağıtılmaya başlandı. Son derece düzenli kalkış periyotlarıyla oluşturulmuş 64 hattın, terminüslerden kalkış ve varış saatlerini ve otobüslerin merkezî 26 noktadan tahminî geçiş saatlerini (+3 dakikalık gecikme opsiyonu da dahil edilerek) gösteren 76 sayfalık bu cep kitapçığı içinde, BBOİ ile ilgili her türlü detaylı bilgiye ulaşmak mümkündü (Sonraki yıllarda -ne yazık ki- bu türden tarife bir daha yapılmadı). 64 hatta 94 otobüs çalışmaktaydı (hat başına ortalama: 1.5 otobüs düşmekteydi). Büyükşehir standartlarına göre düşük ancak o yılların Bursası gibi orta ölçekli bir şehir için yeter sayıda bir ortalamaydı bu... Ayrıca şehrin merkezinde otobüs hatlarına paralel olarak çalışan 1000 kadar dolmuş da, ulaşımın yükünü BBOİ ile birlikte omuzlamaktaydı. 1 yıl sonra yeni gelen otobüslerle birlikte, hat sayısı da 6 adet artarak yeniden 70’e ulaştı.





(+)


“BBOİ-Anadolu Bankası” işbirliğiyle bastırılan halka ücretsiz olarak dağıtılan Bursa’nın ilk ve tek Toplu Taşıma Tarifesi'nin ön kapağı ve içinden bir çift sayfa...


O yıllarda, otobüs hatlarının (%80’den fazlasında) sadece 1 adet otobüs servis verirdi. Tabi bundan dolayı da, hatlardaki otobüs kalkış periyodları 60-80 dakika arasında değişirdi. Tüm hatlar, tur müddetlerine göre; 4 ana gruba ayrılmışlardı: 30, 40, 60 ve 80'er dakikalık tur süreleri... (30 ve 40 dakikalık hatlar, genellikle çok kısa ring hatlarda uygulanırken, 60 dakikalık tur süreleri şehiriçi semtlere işleyen hatlarda ve 80 dakikalık tur süreleri de, uzak semtler ve yakın köylere servis yapan hatlarda uygulanmışlardı). En fazla otobüs işleyen hatlar arasında ise rekor, 7 otobüsle; “SSK-Sinandede-Ertuğrul Gazi” hattındaydı. Bu hattı, 4’er otobüslük servisleriyle; Teleferik, Balıklı, Hürriyet ve Bahçelievler hatları takip ederdi.


1980’lerin ortalarında BBOİ ilk kez MİA ile sayfiye yerleri arasında otobüs seferlerine başladı ve “Şehreküstü-Kurşunlu” hattı açıldı. Hat numarası konulmayan ve yarımşar saatlik aralarla 4 adet Mercedes-0302’nin servis verdiği bu hatta, bir süre sonra 1 otobüslük “Şehreküstü-Kumsaz” hattı da eklendi. Bursalılar tarafından çok tutulan ve yoğun bir şekilde kullanılan bu hatlar, 40 dakikalık bir yolculuktan sonra şehirdekileri deniz kenarıyla buluşturmaktaydı. Bu hatlar 10 yıl kadar hizmet verdikten sonra kaldırıldılar.

1990’da BBOİ’nin elindeki 172 otobüslük filonun büyük bir kısmı servise verilmekteydi. Hat sayısı ise 100’ü aşmıştı. Eylül 1992’de ise hat sayısı ise 114’e ulaşmış, mevcut otobüs sayısı da 187 olmuştu. Aynı yıl getirilen 112 Körüklü ve Solo İkarus’la birlikte filodaki araç adedi 299’a ulaştı (Aynı yıl İstanbul’daki belediyenin toplam otobüs adedi ise yaklaşık; 2100’dü). Bursa’nın merkez nüfusunun İstanbul’un nüfusuna oranı 1/7 mertebelerindeydi ve her iki büyükşehrin belediye otobüs parkının birbirlerine göre durumu da aynı nüfus oranları gibi; 1/7’ydi (300 otobüs/2100 otobüs).

Mayıs 1996’da, şehrin merkezindeki yoğun yolcu talebini karşılamak amacıyla, 5’er dakikalık periyotlarla kalkış yapan; 35, 35A, 36, 37, E1 ve E2 numaralı indirimli kısa ringler ve ekspres otobüs hatları devreye girdi. Bu hatlara rezerve edilen 14 otobüsün dışına (reklâm panolarının asıldığı bölümlere), herkesin rahatlıkla görebileceği şekilde, aracın takip edeceği yolu ve uğrayacağı durakları gösterir büyük ve renkli haritalar çizildi. Belki de Türkiye çapında ilk kez uygulanan ve benzerlerine sadece Avrupa ülkelerinde rastlanan bu mükemmel uygulama 5 yıl kadar tıkır tıkır çalıştı, ancak sonradan tavsadı.

1990’lı yıllardan itibaren Üniversite ve Garaj hatlarının eklenmesiyle hat numaralandırması 40’lı hanelere kadar getirildi. 15 Haziran 1997’de; “Bursa Şehirlerarası Terminali”nin açılmasıyla birlikte; 80-86 arasında hat numarası verilerek, Metalik Turkuaz renkli şehirlerarası otobüslerden bozma solo ve iki katlı 34 adet otobüs hizmete girdi. 2 ay sonra; “87” numaralı Terminal hattı da servise verildi. Mayıs 1998’de Terminal hat numaraları 10 sayı ileriye ötelendi, hatlardan biri iptal edildi ve yeni hatlar; 90-96 arasında kullanılmaya başlandı.

Kasım 1997’de Bursa şehiriçinde hizmet veren; 64 BOİ ve 69 ÖHO hattı olmak üzere toplam 133 otobüs hattı vardı. Hatlar İstanbul’daki gibi karma olarak değil ayrı ayrı paylaştırılmışlardı Belediye ve Özel Girişimciler arasında... Yani, bir hatta ya sadece BOİ ya da sadece ÖHO araçları çalışmaktaydı.

Aralık 2002’de ise 36 adet BOİ ve 47 adet ÖHO olmak üzere toplam; 83 otobüs hattı vardı. Günümüzde ise (Mayıs 2005) BOİ’nin tasarrufu altında; 43 hat varken, sadece ÖHO’ların çalıştığı; 14 adet ve MİA-Terminal arasında hizmet veren 8 adet olmak üzere toplam 65 otobüs hattı Merkez ve Doğu Bursa içinde hizmet vermektedir. Bunların haricinde ise turkuaz renkli Probuslar ise ÖHO kapsamında 50'den fazla özel hatta, şehrin Batı bölgelerine hizmet götürmektedir.

Benim elimdeki kısıtlı imkânlarımla toparlayabildiğim resim ve dokümanlar ile açıklamalarım bunlardan ibaret... Bundan sonrası artık WOW-Bursa'lı arkadaşlara kalmakta...

Bursa’da halen günümüzde hizmet vermeye devam eden tüm Belediye / Özel Halk Otobüsleri ve daha önceki tarihlerde servis vermiş olan otobüslerle ilgili fotoğrafları (ya da diğer görsel malzemeleri) olan arkadaşlar varsa, onların bu çalışmalarını üstteki WOW başlığı altında gruplandırmamız, Bursa Toplu Taşımacılığı'nın Tarihi ve Gelişimi konusunda enteresan bir bölümün de oluşmasını sağlayacaktır aynı zamanda...

Selâmlar ve sevgiler...

Akın KURTOĞLU
Fatih-İSTANBUL


 mesajı beğendiniz mi?: +13
Ebru K.Türk



Pzr 29 May 2005, 03:37  

Woooow
üstten 6. resme bakarmısınız?

Yeşil türbe ve camii ne kadar belirgin. O zamanlar için gerçekten heryerden farkedilecek kadar dikkat çekici ve alımlıymış. Hakikaten Bursanın simgesi olmaya layık. Yada Bursa o eseri barındırmaya layıkmış. Şimdiki halini hatırlayınca bunu yapanlara ve buna izin verenlere beddua okumaktan başka birşey gelmedi elimden..


 mesajı beğendiniz mi?
cenkince




Pzr 29 May 2005, 17:22   205- 215 Filo Numaralı Otobüsler

205 ve 215 Filo Numarasındaki otobüslerin servise alınışı 1983 ve 84 yıllarında olmuştur.

İlginçtir; bu otobüsler servise verilmeden önce alınan MAN SL 200 otobüsler 216 -220 forma numarasıyla servise verilmişlerdir. Hal böyle olunca 205 ve 215 ortalarda yoktu. kentin farklı yerlerinde mi çalışıyorlar düşüncesi ile bir araştırma yapınca, bu otobüslerin esasında sıfır otobüsler olmadığı, o tarihlerde eskişehir belediyesinin kullanım dışı bıraktığı otobüsler olduğu bilgisini edindim. Hurda olarak alınan bu otobüsler Bursa Belediyesi Otobüs işletmesinin Acemlerdeki Atelyelerinde toplanarak peyder peyh servise verilmiş iseler de verimsiz olmuşlardır.

Üzerlerinde 352 tipi şanzıman olup 5 vitesliydiler. Takriben 160 beygir gücündeki kısa 302'lerden farklı ve daha kuvvetsiz motorları vardı.


 mesajı beğendiniz mi?: +1
cenkince




Pzr 29 May 2005, 17:27   MAN 590 Otobüsler

152 ve 161 ayrıca 191 - 200 arasında numara alan bu otobüsler sebebini hatırlayamadığım bir işden dolayı İETT'nin Bursa Belediyesine armağanıdır.

Hürriyet, Adalet, Dereçavuş, Hamitler, Fethiye, Kültürpark - 152 Evler, Et balık gibi düz hatlarda çalıştırılmışlardır.

sonradan Hamzabey Hipodrom Hattında da sefer yapmışlardır.


 mesajı beğendiniz mi?
Akın Kurtoğlu




Pzr 29 May 2005, 17:43  

Cenk Bey, merhabalar...

215 kapı numaralı otobüsü ben de çok aramıştım. Hatta o yıllarda MAN-SL 200'lerin başlangıç numarasının 215 olup olamayacağı hakkında bir araştırma dahi yapmıştım ama Eskişehir'den geldikleri konusunu bilemiyorum. Doğrudur, hakikaten de verimsiz ve kullanışsız otobüslerdi bunlar. 5 yıl zor çalıştılar. Daha çok da yakın köylere "Şehreküstü" kalkış terminalinden hareket ederlerdi (Samanlı, Fidyekızık, Güllük, Değirmenlikızık vs...).

Bu arada ben de "172" kapı numaralı uzun Mercedes-0302'nin, Bursa'nın çevre belediyelerinden birinin başkanı tarafından şehre hediye edildiğini hatırlıyorum. Hatta 172 numara, uzun süre diğer benzerleri olan Mercedesler gibi kırmızı-beyaz değil de, üst kısmı lâcivert, alt kısmı krem renklerde boyanmış halde hizmetine devam etti ve aylarca ön panelinin üzerine asılan bez bir afişte de; "Bursa Belediyesi'ne hediye olarak geldiği" yazısını taşıdı. Yıllar sonra kaporta boyaları Kırmızı-Beyaz renge çevrildi. Bu otobüs prestij otobüsü kabul edilerek, sürekli olarak Bursa'nın "1" numaralı hattı olan; "Emirsultan-Altıparmak-Çekirge-SSK" hattında çalıştı.

Akın KURTOĞLU


 mesajı beğendiniz mi?: +1
Akın Kurtoğlu




Pts 30 May 2005, 02:31  

1980’li yıllardan itibaren, Bursa’daki otobüs hatlarının çoğu ring hale getirildi. Şehrin muhtelif noktalarından kalkan otobüsler, farklı yollar izleyerek MİA içine gelirler ve mutlaka bir kere Heykel-Ulucami-Çakırhamam-İtfaiye güzergâhından geçerlerdi. 1980’de ring otobüslerin 4-5 dakika dinlenebilmeleri için Ulucami önüne (şimdiki fıskiyeli parkın olduğu geniş alan) ana terminal yapılmıştı. Adı da; “Belediye Önü” idi. Araçlar Heykel’den sonra Belediye Binası’nın önüne gelerek, binanın yanındaki meyilden aşağıya dönerler ve Orhan Camii’nin önünden geçerek bu alana gelirlerdi. Yoluna daha devam edecek olan yolcular varsa, onlar burada inmezler ve aracın içinde beklemeye devam ederlerdi. Yeniden bilet de atmazlardı. Şoför, otobüsün kapılarını yolcuların üzerine kapatarak aşağıya iner ve gerekli ihtiyaçlarını giderirdi. Birkaç dakika sonra yeniden araca biner, o sırada dışarıda biriken yolcuları da otobüse alır ve Ulucami’nin doğu duvarlarının önünden tekrar Atatürk Caddesi’ne çıkarak yoluna devam ederdi. Birkaç sıralı duraklar monte edilmişti bu alana ve en dıştaki durak; “transit durak”tı. Burayı, bekleme yapmadan geçecek olan hatlar kullanırdı: Çekirge-SSK, Devlet Hastahanesi, Hürriyet, Adalet vs... 80’lerin sonunda 90’ların başında bütün burası park alanı olarak yeniden tanzim edilip, Atatürk Caddesi de tek yöne çevrilince, otobüslerin bu uygulaması sona erdi.

Yukarıdaki gibi ayrıca; Şehreküstü’nde, Eski İtfaiye önünde ve SSK Hastahanesi dışında da bu tür terminaller vardı. Belediye Önü’nde ve İtfaiye Önü’nde, daha çok Hürriyet, Teleferik, Demirkapı, Bahçelievler, Ertuğrul Gazi gibi iç semtlerin hatları beklerken, Şehreküstü’nde çoğunlukla yakın köylere giden otobüsler kısa süreli dinlenirlerdi (Samanlı, Et Balık, Karaman, İhsaniye, Hamitler, Fethiye, Çeltik, Tofaş, Atıcılar vs...).

Şehreküstü’nde, tamir aracına çevrilmiş, arkası kapalı, kamyon-kamyonet arası gri renkli bir araç sürekli park halinde beklerdi. Arıza yapan otobüs olursa, derhal gerekli tamirat için hareket ederdi. Bunun haricinde BOİ’ne ait herhangi bir tamir otobüsü uzun zaman olmadı. 90’larda eski bir MAN-590 tamir otobüsü olarak kullanıldı.

Akın KURTOĞLU


 mesajı beğendiniz mi?: +1
Akın Kurtoğlu




Çrş 01 Hzr 2005, 02:30  



Yine bir Mercedes-0321H Bursa Belediye Otobüsü, Tiyatro Önü'nde yolcu indirip-bindirirken... Arka plânda Yeşil Türbe ve Yeşil Camii... Her ikisinin arasından ve daha da geride görünen ise Emirsultan Camii...


 mesajı beğendiniz mi?: +2
Emre_Uzan



Çrş 01 Hzr 2005, 10:03  

http://www.bursa-bld.gov.tr/oto/otobus.asp

 mesajı beğendiniz mi?
cenkince




Prş 09 Hzr 2005, 23:47   B.O.İ. Filo Gelişimi

Sevgili Akın Hocam;

Hatırlayabildiğim kadarı ile 1980- 90 Arası o zaman ki adıyla Bursa Belediyesi Otobüs İşletmesinin Otobüs alımlarını netleştirmek istiyorum.

1974'te son parti otobüs alımını gerçekleştirdikten sonra Bursa Belediyesi bir süre alım yapmıyor. Taa ki 1980 yılı sonuna kadar... o yıl sonunda tanesi 7 milyon TL.'den 118 ve 119 No.'lu 2 adet Otobüs alınıyor. Plakaları 16 HC 910 ve 911. Kısa aralıklarla ertesi yıl sonuna kadar 18 otobüs daha alınıyor. Geri kalanların plkaları da 16 HD xxx ve 16 HE xxx şeklinde olması lazım. (Bilen varsa yada Bursadan katılanlar olursa söylesinler ilave edelim)

121 Numaralı otobüsle ilgili hatırlatın sonradan bir ilavem olacak.

20 Adetlik bu 352 Şanzımana sahip 165 Beygir gücündeki kısa tip 0302 alımlarından sonra 1 yıl alım yapılmıyor. 1982 yılı başı olması lazım, üstte 3 havalandırma kapağı olan ve 1 cam sırası daha uzun olan vr 43'lü tabir edilen şehirlerarası 0302 modelinin 1'e 1 aynıları olan 138-139-140 ve 141 4 kardeş olarak filoya alınıyorlar. Açık kırmızı renkteki ve altından Beyaz şeritleri geçen bu otobüsler zamanın en havalı hattı olan SSK Hastenesi - EmirSultan (Altıparmak Yolu İle) Yani 1 Numaralı hatta veriliyorlar. (Plakalar 16 HN xxx)

200 beygir gücündeki bu otobüslerde takviyeli şanzıman bulunmaktaydı. 352 şanzımanlı otobüsler 2 ile kalkabilirken bu otobüsler hem 1, hem 2, hem de takviyeli 2 ile kalkabiliyorlardı. Takviyeli 2 ile kalkışta motor seri, şanzıman ise uzun olduğu için zamanın en iyi arabası Murat 131'den daha seri kalktığını da hemen ilave edeyim.

Derken aynı yıl (1982) 10 Adet 352 şanzıman kısa 0302'ler alınıyır. Bunlara da 142 ve 151 Filo Numaraları veriliyor. 151'in Motor Kapağında yıllarca Sızıntı diye bir derginin ilanı vardı. (Bu otobüslerin plakaları da 16 HP 9xx şeklindeydi.)

Daha önceleri bahsettiğim gibi uzun yıllardır Mercedes otobüslerin çalıştığı Bursaya İstanbul Belediyesince 152 ve 161 Filo Numaralarını alan 10 Adet Man 590 Otobüs hibe ediliyor. Şu an Nilüfer ilçesinin kurulu olduğu o zamanın ise çevre köylerine veriliyor bu otobüsler. (Fethiye, Çeltik, Dereçavuş, Yunuseli v.s.) (Çok emin değilim ama 16 HR xxx şeklinde plakaları vardı galiba bu otobüslerin) (Çok güçsüz motoru olan ve Bursanın yokuşlarını kaldıramayan ve sık sık mazot pompası hava yapan bu otobüsler diğer 10 kardeşi ile beraber (191-200) 1990'lı yılların ortalarında servisten çekilerek civar ilçelere dağıtıldılar.)

138, 139, 140 ve 141'in gücüne ve konforuna alışan belediye, 1983 yılına gelindiğinde teslimatı 2 yıla yayılan Muhelif sayı ve partide otobüs alımlarına gidiyor.

7 adet uzun tip mercedes (162 ve 168) (16 HR xxx olması lazım)
2 adet kısa tip mercedes (169 ve 170) (16 HR xxx olması lazım)
1 adet uzun tip mercedes (171) (16 HR xxx olması lazım)
1 adet uzun tip mercedes (172) (hibe) (16 HS 654 veya 754)
4 adet uzun tip mercedes (173 ve 176) (16 HS xxx olması lazım)
1 adet uzun tip mercedes (177) kavuniçi zemin üzerine sarı ve siyah boyalı(ortadan kapılı)
5 adet uzun tip mercedes (178 ve 182) (16 HT veya HU olması lazım)
4 adet uzun tip mercedes (183 ve 186) (16 HV xxx olması lazım) (ortadan kapılı)
4 adet uzun tip mercedes (187 ve 190) (16 HZ 5xx olması lazım) (ortadan kapılı)
2 adet uzun tip mercedes (201 ve 202) (16 KC xxx olması lazım) (ortadan kapılı)
2 adet uzun tip mercedes (203 ve 204) (16 KD xxx olması lazım) (ortadan kapılı)
10adet MAN 590 (191 ve 200) (16 KA xxx olması lazım) (Hibe)

Yanlış bilmiyorsam 177, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 201, 202, 203 ve 204'ün üzerinde Turbo S motor vardı.

204 Numaralı otobüs Filonun Amiral Gemisi ve Prestij otobüsü olarak her türlü etkinliğe evsahipliği yapıyor. Daha sonra bu otobüsün şöförleri ilerde anlatacağım 242 numaralı otobüse terfi ettirilmişlerdir.

Kısa bir süre duran alımlar MAN SL 200'lerin alımı ile kaldığı yerden devam etmiyor.

Şöyleki yine daha önce yazdığım gibi 205 - 215 arası numaraları Eskişehirden alınan ve karoser yenilemesi yapılacak hurda otobüslere ayıran belediye, Man SL 200'lere 216 ve 220 numaraları veriyor... (Yıl 1984) (16 KV 34x olması lazım)

Akabinde 7 adetlik Man SL 200 alımına devam ediliyor. (221 - 227) (16 KZ olması lazım)
1986 Ocağına gelindiğinde; 5 adetlik Man SL 200 daha hizmete giriyor. (228 - 232) (16 LA yada LC olması lazım) Böylece idarenin elindeki 4 vitesli Man SL 200 otobüs sayısı 17'ye yükseliyor.)

Aynı yıl bunu son parti 5 adet 5 vitesli Man SL 200 alımı izliyor. (233 ve 237) (16 LD olması lazım)

1986 Haziranında Okuldan kaçtığım bir gün üzerinde Fruko Tamek ve Pepsi ilanları ile 3 kapılı Açık Kırmızı yeni mercedes otobüsler alındığını gördüm. Şöförlere sorduğumda 5 adetlik bir alım olduğunu ve yazın Bursalıların mesire yeri olarak kullandığı Kurşunlu hattına verilecekelrini öğrendim. Vakit geçirmeden karşıma çıkan ilkine (242 Numaraya) bindim ve aracı incelemeye başladım.

Kokpiti 0302S modeli ile aynı olan, süspansiyonu güçlendirilmiş, metal tutamak aksamı özel plastik boya kaplamalı olan bu otobüsler gerçekten idarenin gelmiş geçmiş en iyi 2 otobüs alımından biriydi. Turbo S motorlu olan bu araçların da plakaları öyle sanıyorum ki (16 LV xxx olması lazım)

241 daha sonra yeşil beyaza boyanarak ve ortadaki kapısı iptal edilerek şehirlerearası medele dönüştürülmüş ve Bursaspora hibe edilmiştir.

Bir süre sonra 177, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 201, 202, 203 ve 204'de 3 kapılı hale getirildiler. Zira bu otobüslerin orta kapıdan sonrasına hiç kimse ilerlemezdi.

1987 yılına gelindiğinde tekrar sarı ve kavuniçi formatında yanılmıyorsam 7 adet'lik bir alım yapılıyor. (243 ve 249) (16 NF xxx olması lazım)

1988 Yılında da 15 adetlik 352 şanzımanlı kavuniçi sarı formatında otobüs alınıyor (16 NL xxx olması lazım) maalesef şanzıman seçimi hatalı olan bu otobüsler yokuşlarda sorun çıkartıyor.) Böylece Bursanın son 302'leri bu otobüsler oluyor.

1,5 yıllık aradan sonra 1990 Yılı başında bu kez 302 T modeli ile tanışıyor Bursalılar. (265 ve 274) (16 RZ xxx) 10 adet alınan ve kabini çok kötü olan bu otobüslerde 6 ileri 0303 şanzıman bulunmaktadır. Yanılmıyorsam V6 motora sahiptir ve 210 BG gücündedir.

Böylece geçen 10 yıllık sürede Filo 117'den 274'e ulaşmıştır.

Evet benden bu kadar... üzerine katacak bişileri olanlar buyursunlar....


En son cenkince tarafından Cum 10 Hzr 2005, 01:37 tarihinde değiştirildi, toplamda 3 kere değiştirildi


 mesajı beğendiniz mi?: +1
Akın Kurtoğlu




Cum 10 Hzr 2005, 00:45  

Üstadım, bu derece mükemmel ve eksiksiz detayları hatırlayıp bizlerle paylaştığınız için teşekkür ederiz. Bu arada sizin vermiş olduğunuz detayları ben de bir tablo haline getirip, bendeki verilerle harmanlayarak, en kısa zamanda çizelgenin son şeklini vermeye çalışacağım... Plâkalar konusunda Mustafa Noyan üstadımız da bize yardımcı olur.

200'den sonraki kapı numaralarını ihtiva eden otobüsleri de beklemekteyiz (Yıllarıyla ve de parti alımlarıyla birlikte)... Hatırladığım kadarıyla MAN'lar 86-87 yılları arasında getirilmişlerdi (yanılıyor da olabilirim, sizde bu konuyla ilgili veriler mutlaka vardır)...

Bu arada, Bursalı WOW'culardan ses yok. Biz bölümü İstanbul üzerinden götürmekteyiz. Beyler, biraz otobüs resmi lütfen...

Akın KURTOĞLU


 mesajı beğendiniz mi?: +1
Mesajları seç: