Dağarcığınıza Her Gün İki Söz

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

okuryazar isim Okuması yazması olan, öğrenim görmüş (kimse): "Şimdi Diyarbakır'ın okuryazar gençlerinin hepsi beni tanıyor."- H. E. Adıvar.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

establishment : İngilizce kökenli bu söz, “kurum, müessese, mağaza; ileri gelenler” gibi anlamlarda kullanılmaktadır. Gazetelerde sıkça rastladığımız establishment sözü için dilimizdeki kurum, ileri gelenler, seçkinler, egemen güçler, kodamanlar gibi karşılıkların yerine göre kullanılması uygun olacaktır.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

cebellezi isim, argo söz (cebe'llezi) Hakkı olmayan bir şeyi kendisine mal edip cebine koyma, cebine indirme. Atasözü, deyim ve birleşik fiiller cebellezi etmek

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

estamp : "Çinko, bakır, tahta gibi levhalara kazıma ile yapılan resimleri kâğıda basma tekniği." anlamına gelen bu söz için Kurumumuz oyma baskı karşılığını önermektedir


Türkçe Sözlük'ten

diş kirası isim, eskimiş 1. Sarayda veya zengin konaklarında iftardan sonra konuklara verilen armağan veya para: "Ziyafet sofrasında yiyip içen bir sofra gibi diş kirasını da düşünür."- R. Enis. 2. Bir kimseye fazladan verilen para, armağan vb.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

eşelmobil : Fransızca eşelmobil (échell mobille) sözü dilimizde "üretilen mal ve değerlerin iniş çıkışına göre tespit edilen ücret ödeme sistemi" anlamında kullanılmaktadır. Sözün bu anlamı için  Kurumumuz, değişken ölçü karşılığını önermektedir.


Türkçe Sözlük'ten

hicran isim (-ra:nı) Arapça hicran 1. Bir yerden veya bir kimseden ayrılma, ayrılık: "Bu hicran, dudaklarına ezelî bir nakarat yapıştırmıştı."- Ö. Seyfettin. 2. Ayrılığın sebep olduğu onulmaz acı:
"Başıma da konuyor konuyor aman martı kuşları / Gözlerimden boşalır hicran yaşları."- O. V. Kanık.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

etap : Daha çok "bir  yarışın  belirli  bir uzaklığı kapsayan bölümlerinden her biri" anlamında kullanılan bu söz için Kurumumuz, kullanım yerine göre adım, basamak, sporda ise konak karşılıklarını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten


dil (I) isim 1. Ağız boşluğunda, tatmaya, yutkunmaya, sesleri boğumlamaya yarayan etli, uzun, hareketli organ, tat alma organı: "Ağzımı dolduran kocaman dil, kelimelere yer bırakmıyor ki..."- Y. Z. Ortaç. 2. İnsanların düşündüklerini ve duyduklarını bildirmek için kelimelerle veya işaretlerle yaptıkları anlaşma, lisan, zeban: "Dilinden Anadolulu olduğu ancak belli oluyordu."- S. F. Abasıyanık.

3. Bir çağa, bir gruba, bir yazara özgü söz dağarcığı ve söz dizimi: "Halk dilinin günebakan ismini verdiği bu çiçek, güneşe âşıktır."- H. S. Tanrıöver. 4. Belli durumlara, mesleklere, konulara özgü dil.

5. Birçok aletin uzun, yassı ve çoğu hareketli bölümleri. 6. Büyükbaş hayvanların haşlanıp pişirildikten sonra yenebilen dili: "Birkaç dilim ekmek, ince bir iki dilim peynir veya dil, bazen de haşlanmış bir sebze yemeği."- S. F. Abasıyanık. 7. Ayakkabı bağlarının ayağı rahatsız etmemesini sağlayan ve bağ altına rastlayan saya parçası. 8. mecaz Düşünce ve duyguları bildirmeye yarayan herhangi bir anlatım aracı. 9. coğrafya Kıstak. 10. denizcilik Makaraların ve bastikaların içine yerleştirilmiş olan, üzerinden geçirilen halatı istenilen yöne çevirmeye yarayan, çevresi oluklu, küçük döner tekerlek. 11. müzik Bazı üflemeli çalgılarda titreşerek ses çıkaran ince metal yaprak. 12. tarih Sorguya çekilmek için yakalanan tutsak. 13. halk ağzında Anahtar. dil (II) isim, eskimiş Farsça dil Gönül, yürek.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar


provokasyon : "Herhangi bir kişiye, gruba, kuruluşa veya devlete karşı girişilen ve onları sonradan ağır sonuçlar verecek bir karşı eylemde bulunmaya zorlayan, önceden tasarlanmış girişim." anlamında kullanılan Batı kökenli bu sözün karşılığı dilimizde zaten vardır: kışkırtma.

*provokatör : kışkırtıcı.

*provoke etmek : kışkırtmak.


Türkçe Sözlük'ten


turizm isim Fransızca tourisme 1. Dinlenme, eğlenme, görme, tanıma vb. amaçlarla yapılan gezi. 2. Bir ülkeye veya bir bölgeye turist çekmek için alınan ekonomik, kültürel, teknik önlemlerin, yapılan çalışmaların tümü.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar


flaş : İngilizce flaş (flash) sözü, "fotoğraf lambası; fotoğraf lambasının ışığı; önceliği olan çarpıcı haber; müzik parçası" anlamlarında kullanılmaktadır. Sözün bu anlamlarından

fotoğraf lambası için: çakar

fotoğraf lambasının ışığı için: çakıntı

çarpıcı müzik parçası ve haber için: çarpıcı, gözde
karşılıkları önerilmiştir.


Türkçe Sözlük'ten


dalınç -cı isim 1. Kendinden geçercesine sessiz bir coşkuya dalma, istiğrak, meditasyon. 2.  psikoloji Günlük hayatın sıkıntılarından sıyrılmak amacıyla bağdaş kurarak sessiz ve hareketsiz bir biçimde düşüncelerden uzaklaşma, kendini dinleme, istiğrak, meditasyon.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar


formasyon : "Meydana getirme, oluşturma; kurma, kurulma" anlamlarını taşıyan bu söz dilimizde daha çok "şekil alma" anlamında kullanılmaktadır. Sözün bu anlamı için biçimlenme karşılığı önerilmiştir.


Türkçe Sözlük'ten


çalçene sıfat Durup dinlenmeden konuşan, çenesi düşük (kimse), geveze: "İhsan Hanım, altmış beş yaşlarında çalçene, dedikoducu bir kocakarıydı."- R. N. Güntekin.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar


format : "Boyut, ölçü; kitap boyutu" gibi anlamlarda dilimizde kullanılan bu söz için Kurumumuz, boyut veya çokluk ekiyle boyutlar karşılıklarını önermektedir. Sözün bilgisayar alanındaki kullanımları için de biçim ve biçimlemek karşılıkları önerilmiştir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

denyo sıfat, argo söz Çince denilo'dan 1. Dengesiz, delibozuk. 2. isim Emanet, rehin, tutu.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

forward : Bu söz, bankacılıkta "vadeli işlemler için uygulanacak olan döviz kuru" anlamında kullanılmaktadır. Sözün bu anlamı için Kurumumuz, vadeli döviz ticareti karşılığını önermektedir. Sözün bilgisayar alanındaki kullanımı için de yerine göre kullanılmak üzere iletmek ve ileri karşılıkları önerilmiştir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

desise isim, eskimiş (desi:se) Arapça desise Aldatma, oyun, düzen, hile, entrika.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

frame : Bilgisayar alanında kullanılan ve "grafik ve masa üstü yazılımlarında içinde metin ya da grafik yer alabilen dikdörtgen alan" anlamına gelen bu kelime için Kurumumuz, yerine göre kullanılmak üzere çerçeve ve kare karşılıklarını önermektedir.


Türkçe Sözlük'ten

derlem isim Koleksiyon.



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

fuaye : Dilimizde uzun zamandan beri kullanılan bu söz Güncel Türkçe Sözlük'te "bir gösteri veya toplantı binasında, temsil veya toplantı aralarında kullanılan dinlenme yeri" biçiminde tanımlanmaktadır. Kurumumuz bu kelime için dinlenmelik sözünün uygun bir karşılık olduğu görüşündedir.

[Rıdvan Yeşiltaç]

Mülhak ve Mazbut Vakıflar ile Yeni Vakıfların Vakıflar Sözlüğü
Suat BALLAR (Avukat)

Düstur: Yasa, Kanun, Kural

Düyun: Borçlar

Feraset: Anlayışlılık, çabuk seziş

[Husnu Kursun2]

Sanirim yukaridaki yazilanlar kanum kitaplarindan alinma.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

deplasman isim, spor (deplâsman) Fransızca déplacement 1. Spor takımlarının kendi şehirleri dışında maç yapmaya gitmesi. 2. Spor takımlarının kendi sahaları dışında oyun oynadıkları saha.

Atasözü, deyim ve birleşik fiiller  deplasmana gitmek (veya çıkmak)



Yabancı Kelimelere Karşılıklar

proses : İngilizce  kökenli (process) bu söz, “aralarında birlik olan veya belli bir düzen içinde tekrarlanan, ilerleyen, gelişen olay veya hareketler dizisi” anlamına gelmektedir. Aynı anlama gelmek üzere bugün eskimiş olan vetire sözü dilimizde kullanılmıştır. Kurumumuz, günümüzde proses biçiminde yaygınlaşmaya başlayan bu yabancı kelime için süreç sözünün uygun bir karşılık olduğu görüşündedir.

[Rıdvan Yeşiltaç]

[Husnu Kursun2]