Dağarcığınıza Her Gün İki Söz

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

derbi isim, spor İngilizce derby 1. Aynı şehrin takımları arasında oynanan oyun. 2. Büyük takımlar arasında oynanan oyun. 3. Yılda bir kez yapılan, üç yaşına gelmiş atların katıldığı yarış.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

gardıfren : Ulaşımla ilgili kullanılan bu söz, "trenlerde vagon frenlerini işleten kimse" anlamına gelmektedir. Sözün bu anlamı için Kurumumuz, fren görevlisi veya frenci karşılıklarını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

müktesebat çokluk, isim, eskimiş (mükteseba:t) Arapça muktesebāt Edinilen, kazanılan bilgiler.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

triyaj : Fransızca triyaj (triage) sözü, "seçme, ayırma, eleme" anlamlarına gelmektedir. Aynı söz bankacı­lıkta "ticarî değeri olmayan senetlerin incelenip ayıklanması" anla­mında; demir yollarında ise "çeşitli yönlerden gelen vagonların gidiş yönlerine göre ayrıldığı, yeni katarların oluşturulup sevk edildi­ği üç yol demetinden oluşan gar" anlamında kullanılmaktadır. Kurumumuz, sözün bankacılıktaki kullanımı için ayırma, eleme; demir yollarındaki kullanımı için de üçlü alan karşılıklarını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

müzakere isim (müza:kere) Arapça muzakere 1. Bir konuyla ilgili fikir alışverişinde bulunma, oylaşma: "Cumhuriyet ilanına karar vermek için Ankara'da bulunan bütün arkadaşlarımı davete ve onlarla müzakere ve münakaşaya asla lüzum ve ihtiyaç görmedim."- Atatürk. 2. Sözlü sınav. 3. Etüt, mütalaa. Atasözü, deyim ve birleşik fiiller müzakere etmek (veya yapmak)

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

prototip : Bu söz için karşılık önerilerimiz; ilk örnek ve ilk tip


Türkçe Sözlük'ten

derogasyon isim, hukuk İngilizce derogation Ayrıklık. ayrıklık -ğı  isim 1. Ayrıklı olma durumu, ayrı tutma, ayrı tutulma, istisna. 2. astronomi Elips, daire, parabol, hiperbol vb. bir konik üzerinde hareket eden cismi, odağa veya merkeze birleştiren doğrunun büyük eksen ile yaptığı açı. 3. felsefe Kaplamları birbirinden ayrı olmakla birlikte aynı yakın cinsin kaplamına giren kavramlar arasındaki bağlantı. 4. hukuk Genel kuraldan ayrılma, derogasyon. 5. mantık Önermelerin birbirine bağlanması işleminde ya ... ya ... ve ya da ile gösterilen ilişki.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

koç : İngilizce koç (coach) sözü “antrenör” anlamına gelmektedir. Dilimize antrenör sözü de kullanılmaktadır. Her iki kelime yerine de kullanılmak üzere Kurumumuz tarafından çalıştırıcı karşılığı önerilmiştir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

ivecen sıfat Aceleci. ivecenlik -ği isim Acelecilik: "Gene gençliğinden olacak, bir ivecenliği var."- N. Ataç.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

handikap : İngilizce kökenli bu söz, “engel” anlamına gelmektedir. Dolayısıyla bu kelime için dilimizde bulunan engel sözü uygun bir karşılıktır.


Türkçe Sözlük'ten

devran isim, eskimiş (devra:n) Arapça devran 1. Dünya: "Ben neyleyim büyükse devran."- A. Hamit. 2. Kader, talih: "Herkesin başına yazılan gelir, devrandır."- Cem Sultan. 3. Zaman, çağ: "Ben artık eskisi gibi değilim / Devran değişti."- B. Necatigil.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

hands free: İngilizce hands (eller) ve free (özgür) sözlerinden oluşan bu birleşik kelime son zamanlarda cep telefonlarının yaygınlaşmasıyla dilimizde kullanılmaya başlanmıştır. “Bir kulaklık yardımıyla tek tuşa basılarak telefon elde tutulmadan konuşma yapılması” anlamındadır. Kurumumuz bu kelime için el boşta ve dokunmasız karşılıklarını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

hamiyet isim, eskimiş Arapça hamiyyet Bir insanın yurdunu, ulusunu ve ailesini koruma çabası: "İçinde müthiş bir harp taraftarlığı, bir vatanperverlik, bir hamiyet taşıyordu."- R. H. Karay.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

start : İngilizce start sözü “başlamak” anlamına gelmekte, daha çok bir spor terimi olarak da bu anlamda kullanılmaktadır. Oldukça yaygınlaşan bu söz için dilimizde başlama, çıkış gibi karşılıklar bulunmaktadır Emir olarak kullanıldığı zaman da başla kelimesi tercih edilmelidir. Özellikle bilgisayarda start komutu için de başla ve başlatmak kelimeleri kullanılmalıdır.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

ıstırap -bı isim (-ra:bı) Arapça iztirab 1. Acı. 2. mecaz Üzüntü, sıkıntı, keder: "İyi bir şoför her çeşit ıstıraba katlanmalıdır."- A. Gündüz. Atasözü, deyim ve birleşik fiiller ıstırap çekmek

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

haute-couture : Fransızca haute (yüksek tabaka) ve couture (dikiş) sözlerinden oluşan bu birleşik kelime daha çok moda alanında kullanılmaktadır. Bu söz için Kurumumuz, has makas karşılığını önermektedir.

Türkçe Sözlük'ten

hazan isim (-za:nı) Farsça  Güz, sonbahar: "Teselliden nasibim yok hazan ağlar baharımda."- M. A. Ersoy.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

hukşat : İngilizce hook (kanca, çengel) ve shoot (atış) sözlerinden oluşan bu birleşik kelime basketbolda "sepete yan dönmüş olarak, dışta kalan kolla, çengel şeklinde yapılan atış" anlamında kullanılmaktadır. Önerilen karşılık: çengelleme, çengel (atış)

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

deflasyon isim, ekonomi (deflasyon) Fransızca deflation  Para darlığı, durgunluk.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

ıskonto : İtalyanca kökenli ıskonto (sconto) sözü, ticaret hayatımızda sıklıkla kullanılmaktadır. Bu söz için Kurumumuz, dilimizde bulunan indirim kelimesinin uygun bir karşılık olduğu görüşündedir. Ticari senetler söz konusu olduğunda ise ıskonto yerine yine dilimizde bulunan kırdırma karşılığının kullanılması daha uygun olacaktır.


Türkçe Sözlük'ten

erinç -ci isim      Hiçbir eksiği, üzüntüsü ve acısı olmama durumu, dirlik, rahat, huzur: "Değiliz, erinç içinde değiliz biz, erinç içinde olmayı da aramıyoruz, dilemiyoruz."- N. Ataç.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

idefiks : Batı kökenli bu söz, "kişinin etkisinden kendisini kurtaramadığı yersiz, saçma düşünce, sabit fikir" anlamlarına gelmektedir. Bu sözün saplantı veya sabit fikir kelimeleriyle karşılanması Kurumumuzca uygun görülmüştür.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

lolo isim, argo söz  "Bir sözün, bir tutumun veya davranışın gerçek ve geçerli olmadığını, başkalarının söz konusu olayda aldanabileceğini, ancak söz sahibinin aldanmayacağını, aldatılamayacağını" belirten bana da mı lolo deyiminde geçen bir söz.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

indikatör : "Göste­rici, belirtici, haber verici, kılavuz ve gösterge" anlamlarını taşıyan Fransızca kökenli bu söz için Kurumumuz gösterge karşılığını önermektedir.

Türkçe Sözlük'ten

dizdar isim, tarih (dizda:r) Farsça diz-dar  Kale muhafızı, kale bekçisi:  "'Bunlar şehir subaşısının adamları, dizdarlarıydı."- Ö. Seyfettin.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

provizyon : Bankacılıkta "bir çekin para olarak karşılığı" anlamında kullanılan bu sözün bu anlamı için Kurumumuz tarafından karşılık kelimesi önerilmiştir

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

direk -ği isim 1.  Ağaçtan veya demirden yapılan uzun ve kalın destek: "Kayıkçı yelkeni açmak için ilkin direği yerine oturtmalıdır."- S. Birsel. 2. Sütun. 3.  mecaz En önemli kimse veya şey: "Fevzi Çakmak Millî Savaş'ın temel direklerinden biridir."- F. R. Atay. Atasözü, deyim ve birleşik fiiller direk direk bağırmak    direk gibi           direkt sıfat Fransızca directe1. Dolaysız, aracısız. 2. zarf  Doğru olarak, hiçbir yerde durmadan, duraksız, doğruca. 3. zarf  Doğrudan, doğrudan doğruya.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

joystick : İngilizce kökenli bu söz bilgisayar alanında ve uçaklarda kullanılmaktadır. Bu söz için Kurumumuz, yönetme kolu, kumanda, oyun çubuğu karşılıklarını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

anagram isim Fransızca anagrammeBir kelimedeki harflerin yerini değiştirerek elde edilen kelime: Bakla kelimesinin anagramı ablaktır.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

volüm : İngilizce volüm (volume) sözü dilimizde daha çok "hacim, miktar" anlamıyla kullanılmaktadır. Aynı söz müzikte ise "sesin alçaklığı veya yüksekliği" anlamlarında geçmektedir. Kurumumuz, sözün genel anlamı için hacim, müzikteki kullanımı için yoğunluk, ses yoğunluğu karşılıklarını önermektedir. Sözün basım işlerindeki kullanımı için de dilimizde cilt sözü bulunmaktadır.


Türkçe Sözlük'ten

akrostiş isim, edebiyat Fransızca acrostiche Her dizenin ilk harfi yukarıdan aşağıya doğru okunduğunda ortaya bir söz çıkacak biçimde düzenlenmiş manzume, muvaşşah, tevşih.

Yabancı Kelimelere Karşılıklar

virman : Fransızca virman (virement) sözü daha çok bankacılık alanında, "nakit kullanmadan hesaptan hesaba yapılan para transferi veya bir hesaptan bir başka banka hesabına para aktarma" anlamında kullanılmaktadır. Kurumumuz da sözün bu anlamı için aktarım karşılığını önermektedir.