Dağarcığınıza Her Gün İki Söz

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

ikebana isim (ikeba'na) (Japoncadan) Belli kurallara göre yapılan çiçek düzenlemesi.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

endeks : Fransızca endeks (index) sözü dilimize önceleri indeks biçimiyle ve sadece "dizin" anlamıyla girmiş bulunmaktaydı. Aynı söz son zamanlarda endeks biçimindeki söyleniş ve yazılışıyla ve çeşitli türevleriyle başka anlamlarda da yaygınlaşmaya başlamıştır. "Alfabetik liste" anlamındaki dizin kelimesi, dilimize artık yerleşmiş bulunan güzel bir Türkçe kelimedir. Bir konudaki çeşitli aşama ve durumları gösteren liste ve tablolar için de dilimizde bir karşılık vardır: gösterge.

Bu söz, son zamanlarda endeksli biçimiyle ekonomide veya başka konuların ekonomik ifadeyle anlatılmasında "ayarlı, bağlı" anlamlarında sık sık kullanılmaktadır. Oysa dilimizdeki ayarlı, bağlı kelimeleri bu kavramı rahatça karşılamaktadır. Sözün endeksleme, endekslenme biçimlerindeki kullanımları yerine önerdiğimiz karşılıklar: ayarlama, ayarlanma.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

harman sonu dervişlerin Bir işin sonunda iyi pay alanlar için söylenir.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

fikstür : İngilizce fikstür (fixture) sözü, "sabit şey" anlamına gelmekte, "Yarışmaların zaman ve sırasını belirleyen çizelge." anlamında kullanılmaktadır. Bu söz için Kurumumuz tarafından karşılaşma takvimi, takvim karşılıkları önerilmiştir.

[Başdoğan]

hostes = gökkonutsal avrat

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

herhâlde zarf Büyük bir ihtimalle: "Herhâlde yakışıklı denecek bir adam sayılmam."- H. E. Adıvar. her hâlde zarf Her durumda, ne yapıp yapıp, kesinlikle, mutlaka


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

enformasyon : Fransızca enformasyon (information) sözü dilimizde "danışma, tanıtma; haber alma, haber verme, haberleşme" anlamlarında kullanılmaktadır. Bu söz yerine kullanılmak üzere Kurumumuz, bilgilendirme karşılığını önermektedir.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

telekomünikasyon isim Fransızca télécommunication Haber, yazı, resim, sembol veya her çeşit bilginin tel, radyo, optik ve başka elektromanyetik sistemlerle iletilmesi, bunların yayımı veya alınması, uz iletişim.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

enstantane : Fransızca enstantane (instantané) sözü, "bir anlık; ansızın" anlamlarına gelmektedir. Bir anlık görünüşü, durumu anlatmak üzere dilimizde de kullanılan enstantane için Kurumumuzun önerisi: anlık (görünüş).



Türkçe Sözlük'ten


gençlik -ği isim 1. Genç olma durumu, ihtiyarlık karşıtı: "İlk gençliğinde at delisiydi."- N. Cumalı. 2. İnsan hayatının ergenlikle orta yaş arasındaki dönemi: "Belki babam da gençliğinde Valantino'ya benziyordu."- M. Ş. Esendal. 3. Genç insanların bütünü: "O gençliğin politikaya katılması yüzünden Balkan Harbine girmişiz."- F. R. Atay. 4. mecaz Genç bir kimsenin tutumu, toyluk, deneyimsizlik:
"Gençliğimi kapının eşiğinde bırakıp eve giriyorum."- Y. Z. Ortaç.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar


fenomen : Fransızca fenomen (phénomène) sözü, "olay; şaşılacak şey; görüngü" gibi anlamlar içermektedir. Yunanca "phainomena" kökenine dayanan bu söz felsefede "somut, algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne" anlamında kullanılmaktadır. Sözün bu anlamı için Kurumumuz tarafından görüngü karşılığı önerilmişti. Buna göre, sözün fenomenizm biçimi için de görüngücülük karşılığı uygun olacaktır. Aynı söz, felsefi anlamı dışında günlük dilde de yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu kullanılışı için de önerimiz: (şaşılacak) olay.


Türkçe Sözlük'ten


kuram isim 1. Uygulamalardan bağımsız olarak ele alınan soyut bilgi. 2. Belirli bir konudaki düşüncelerin, görüşlerin bütünü: "İnsanlar da görünen dünyanın bir parçası olarak bu kurama girerler."- H. Taner. 3. Sistemli bir biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar, yasalar bütünü, nazariye, teori: "Onun bir başka anlamı da bir düşüncenin, bir kuramın soyutça anlatılmasından doğar."- S. Birsel


Yabancı Kelimelere Karşılıklar


forvet : İngilizce forvet (forward) sözü, "ileride olan, öndeki; ön, ileri" anlamları taşımaktadır. Futbolda ise "Takımın ileri hattında görevlendirilmiş olan oyuncu" anlamında kullanılmaktadır. Kurumumuz tarafından sözün bu anlamı için ileri uç oyuncusu, hücum oyuncusu karşılıkları önerilmektedir. "İleri uç oyuncularından oluşan hücum hattı" anlamı için önerilen karşılık: ileri uç.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

tekfur isim, tarih Ermenice Bizans imparatorluğu zamanında vali düzeyinde olan yöneticilerle Anadolu ve Rumeli'deki Hristiyan beylerine verilen ad.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

self-servis : İngilizce self (kendi, kendine) ve service (hizmet) sözlerinden oluşan self servis için önerimiz: seçal.

[Ufuk Tan Dogan Gunes]

Sigara --> Toplumsal Tüttürgeç

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

vahdetivücut -du isim (-cu:du) Arapça vahdet + vücud bakınız varlık birliği. varlık birliği isim, felsefe Yaratılanla yaratanın bir oluşunu, tek kaynaktan geldiğini savunan tasavvuf görüşü, vahdetivücut.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

senkronizasyon : Fransızca senkronizasyon (synchronisation) sözü, "1.Eşleme işi, bağlaşım, 2.sin. Görüntü ve ses kuşakları arasındaki bağ." anlamlarına gelmektedir. Kurumumuz da bu söze karşılık olarak dilimizde zaten var olan ve kullanılan eşleme kelimesini benimsemiştir. Sözün senkronize etmek biçimi için de yine dilimizde kullanılan eşlemek sözü uygun bir karşılık olacaktır.

Aynı söz basında, burada belirtilen karşılıklar dışında çok değişik anlamlarda da kullanılabilmektedir. Oysa bu tür kullanımlar için de dilimizde pek çok karşılık bulunmaktadır. Bu yolu seçmeyip kolaya yönelenler aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi Türkçe karşılığı olduğu hâlde hiç gereği yokken yabancı kelimeleri kullanmakta ve bu yabancı kelimelerin yaygınlaşmasına sebep olmaktadırlar.

Minicik bebekler henüz senkronize yüzme figürleri yapmasalar da suda batmadan kalabiliyorlar. Uçuş tarifeleri senkronize edilerek İstanbul ve Zürih'teki bağlantılar güçlendirilecektir.

Gazetelerden derlediğimiz bu örneklerin ilkinde senkronize sözünün yerine uygun, ikincisinde ise uy-gunlaşmak, uyum içinde olmak karşılıkları kullanılabilir.

Senkronizasyon sözünün Türkçede dil bilimi alanında kullanılan pek çok türevi vardır. Kurumumuz, bu sözlere karşılık olarak daha önceden önerilmiş ve yaygınlaşmış karşılıkların benimsenmesi görüşündedir.

senkron : eş zaman.
senkroni : eş zamanlık.

senkronik : eş zamanlı.

senkronizm : eş zamanlılık.



Türkçe Sözlük'ten


selatin cami -i , -si isim Osmanlı padişahlarının veya eşlerinin yaptırdıkları camilerden her biri: "Tevfik'in kızı selatin camilerine ramazanda mukabele için büyük ücretlerle çağrılıyordu."- H. E. Adıvar.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar


simültane : Fransızca simültane (simultané) sözü, "eş zamanlı, aynı anda olan" anlamlarına gelmektedir. Son zamanlarda daha çok, "anında yapılan sözlü çeviriler" için kullanılan simültane sözü için önerilen karşılık: anında.

[Hakan Aydın]

Türkçe Sözlük'ten

intifa hakkı isim, hukuk Başkasına ait bir maldan yararlanma, başkasına ait bir malı kullanma hakkı.


Yabancı Kelimelere Karşılıklar

tayming : İngilizce tayming (timing) sözü "ayarlamak, saat tutmak" anlamlarına gelmektedir. Son yıllarda "bir iş için uygun zamanı seçmek" anlamında dilimizde kullanılmaya başlanan tayming için önerilen karşılık: zamanlama.

[Akın Kurtoğlu]

Hakan üstadım,

Ellerinize sağlık... Öyle ince noktaları yakalamaktasınız ki, doğru bildiğim kimi kökenin yanlış ya da eksik olduğu sonucuna sayenizde ulaştım... Lütfen bu çalışmanıza devam edin.

Gerçekten de hergün 2 yeni kelime, Türkçe'ye aç bizler için nefis birer ikram tadında...

Akın KURTOĞLU