Gaziantep - Yemenicilik ve Yemeniciler

12 yıl önce - Cmt 29 Oca 2011, 02:05

Yemeni;üstü kırmızı yada siyah deriden,tabanı köseleden dikilen topuksuz ve çok sıhhatlı olan ayakkabıdır.Yemeni yurdumuzun diğer yörelerinde yazmaya verilen ad olmasına karşılık yöremizde ayağa giyilen bir çeşit ayakkabıya verilen addır.Gaziantep'te yemeniciliğe "köşgercilik" ,yemenicilere "köşger" ,yemeni usyalarına "köşger ustası" denilmektedir.Köşger kelimesi Farsça "keşfger" kelimesinden gelişmiş olup,ayakkabı yapan anlamına gelmektedir. Yemeni ilk defa yemende Yemen-i Ekber isminde bir kimse tarafından icat edilmiş ve kendi ismini vermiştir.Daha sonraları yemeni, Yemen'den Halep'e, Halep'ten de Güneydoğu Anadolu'ya intikal etmiştir.Gaziantep

Şanlıurfa,Kahramanmaraş,Diyarbakır,Antakya ve Adana'ya kadar yayılmış olan yemeni yapımcılığı zaman içerisinde Gaziantep ve Kilis haricindeki diğer illerde tamamen bitmiştir.Yemeni esas olarak gön ve yüz olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.Gön,manda ve sığır derisinden yapılmış olup,yere gelen kısım ile bunun üzerinde dana derisindenyapılmış taban kayışı ve bezlerden ibarettir.Yüz ise sırt ile birbirine birleştirilmiş ve çirişle yaptırılmış sahtiyan ve meşinden oluşur.Yemeni yapımında 5 hayvan derisi kullanılır.1-Alt taban manda veya sığır derisinden ,2-Yüzü keçi derisinden,3-iç astar,koyun derisinden,4-iç taban sığır veya keçi derisinden,5-Kenarı (sızı) oğlak derisinden yapılır.Yemeni imalatında kesinlikle plastik madde kullanılmaz,tüm dikişler elle yapılır.Ökçesiz olup tersinden dikilir,düz tarafı çevrilir ve asıl giyilecek durumunu alır.Düz tarafı çevrildikten sonra kalıplanır,etrafı düzgünce kesilir,kalıptan çıkarılır,kenar dikişi yapılır,satışa ve giyime hazır hale getirilir.Diğer ayakkabılarda ise bu özelliklerin çoğu bulunmaz.Yemeni sağlık açısından çok sıhhatli bir ayakkabıdır.Ayaklarda ki mantar ve nasır oluşumunu, ayak parmakları arasındaki pişikleri önler.Yemeninin üst tabanı ile alt tabanı arasındaki kil insan vücudundaki elektiriği toprağa verir,ve insan vücudunu rahatlatır.Ayakta koku yapmaz.Çünkü gözenekli deriden içten teri dışarıya verir.Yemeniler renklerine,büyüklüklerine ve şekillerine göre adlar alır.

Renklerine Göre ;
Siyah:Siyah yemeni,merkup,pantof,kulaklı
Mor:annubi
Kımızı:Gül şeftali ve nar çiçeği

Büyüklüklerine göre;
Çocuk yemenisi :Metelik (28-29 Numara)
Küçük hasbe: 7 yaş için (30-31 numara)
Büyük hasbe 9-10 yaş için (32-33 numara)
Vastani: (34-35 numara)
Orta ayak :(36-37 numara)
Zegender: (38-39 numara)
Ges: (40-41 numara)
Lorba:(42-43 numara)
Uzger:(44 numara )
Uluayak:(45 numara)

Şekillerine göre;

HALEBİ:Modelinin Halep'ten gelmesi sebebiyle bu adı almıştır.ilk kullanılan modeldir.Annubi ve Gülşeftali renginde olur.Daha ziyade köylüler tarafından kullanılır.
MERKUP:Merkup yemeninin yüzü kısadır,kulaksızdır.Daha çok şehirde sosyal durumu iyi olanlar tarafından giyilir.
BURNU SİVRİ: Burnu yüze doğru kıvrıktır.Sahtiyan kısmıda kıvrılmıştır.Daha çok köylüler tarafından giyilir.
KULAĞI UZUN: Ne burnu sivri gibi ayağı örtecek kadar kapalı,nede merkup gibi açıktır.Siyah annubi ve gülşeftali renginde olur.Daha çok şehirde giyilir.
EĞRİ SİMLİ: Yüzü kısadır.Burnu sivri gibi yukarı kalkık ve kıvrıktır.Kenarda çatının bulunduğu kısım gümüş telle işlenmelidir.Yemeni yapımında gön, sahtiyan, meşin,sızı kayışı (kıyı), iplik, mum, çiriş ve kil kullanılmaktadır. Yemeniyle şekil veren araç ve gereçler ise,kütük, muşta, keski, biz, iğne, bileği taşı, kösele taşı,kiy ölbesi, pazval, dikiş ağacı, diresken, pepkiç, huval, pusal, endaze ve kalıptır.