Denizli - İlbade Mezarlığı

[Yasin Efesoy]

İlbade Mezarlığı (Eski Mezarlık, İlbadı Mezarlığı); İlbade Mahallesi'nde yer alır. Güney-kuzey yönünde uzanan geniş bir alanı kaplamaktadır. Denizli’nin ilk yerleşim yeri olan Kale’nin (burası günümüzde çarşı olarak kullanılan ve Kaleiçi olarak bilinen yerdir) kuzeybatı yönündeki tepe üzerine kurulan mezarlık 30-40 yıl öncesine kadar şehrin batı yönündeki uç noktalarından birini oluştururken bugün şehir içinde kalmıştır. Mezarlık, yüksekliği 1.5 – 4 m arasında değişen moloz taş malzeme ile inşa edilen duvarlarla çevrelenmiştir. Son şeklini 18. yüzyılda alan ve uzunluğu 1741 metreyi bulan duvarlarda, mezarlıktaki bazı mezar taşlarının da kullanıldığı görülmektedir. Denizli Belediyesi tarafından düzenlenmiş yollarla gezilebilen mezarlıkta günümüzde halkın saygı gösterdiği Mehmet Gazi, Derviş Ali Kâhya, Şirvani türbeleri ve yol geçmesi nedeniyle günümüzde mezarlığın dışında kalan Yediler Türbesi yer almaktadır. Mezarlıkta yer alan binlerce mezar taşı, burasının Türk devrinin ilk başlarından günümüze kadar kullanılageldiğini göstermektedir. Bu yönüyle İlbadı Mezarlığı, Denizli’nin Türk devri tarihi için paha biçilmez bir öneme sahiptir. Büyük bölümü hâlâ sağlam durumda bulunan duvarın kuşattığı geniş bir alana kurulan İlbade Mezarlığı’nda çeşitli form, süsleme ve yazı özelliklerine sahip binlerce mezar taşı bulunmaktadır.
Mezar Taşları: 14. VE 15. yüzyıllardan kalan Beylikler dönemi mezarları bazen tek şahide olarak bazen de fazla yüksek tutulmamış duvarların çevrelediği küçük aile mezarları içinde yer almaktadır. Genellikle mermer malzeme ile yapılan Beylikler devri mezar taşları, çeşitli boyutlarda şahide ve sanduka şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Buradaki mezar taşlarının çoğunluğunu Osmanlı devri mezar taşları oluşturmaktadır. Erkek mezar taşlarının üst bölümü sarık, kavuk ve fes biçimli başlıklar şeklinde iken kadın mezar taşlarının üst bölümü boyunlu olup bazılarında kadın takı süslemeleri dikkati çekmektedir. Bunun yanında bazı erkek mezar taşlarında gördüğümüz cami tasvirleri, daha çok Denizli çevresindeki örneklerde karşımıza çıkmasıyla önemlidir. Mezarlıkta ayrıca, henüz harf inkılabı yapılmadan önceye ait yada yeni yazının henüz tam yerleşmediği yıllarda Arap harfleriyle yazılmış Cumhuriyet devri mezar taşları da bulunmaktadır. Bunların yanında Bizans ve Roma döneminden kalan malzemelerin mezar taşı yapımında kullanıldığını belgeleyen örneklere rastlanmıştır.
Eylül-Kasım 2009'da Denizli Belediyesi'nin desteği, PAÜ'nün bilimsel sorumluluk üstlenmesiyle Denizli Müze Müdürlüğü başkanlığında kazı çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalarda elde edilen bulgular:

• 14. ve 15. yüzyıla tarihlenen aile mezarlarıyla, zaviye olabileceği tahmin edilen bir yapı ortaya çıkarılmıştır. Harap durumda gün yüzüne çıkarılan aile mezarları ve zaviye olduğu düşünülen yapının bakımları yapıldı ve düzenlenmiştir.
  
• Toprak altından çıkarılan ve çevreye dağılmış durumda bulunan mezar taşları orijinal yerlerine dikilmiştir. Kırık durumdaki mezar taşları yapıştırılmıştır.
  
• 6000 civarında mezar taşı envanterleştirilmiştir.
  
• Envanter çalışmalarında kayıt altına alınan eserler arasında mezar taşlarından başka Anadolu Selçuklu dönemine ait bir de kitabe tespit edilmiştir. 1235–1254 tarihleri arasında Denizli’de yöneticilik yapan Seyfeddin Karasungur’un adının verildiği bu kitabe, Denizli’nin Selçuklu dönemi tarihi için hayli önem taşımaktadır. Günümüzde hala ayakta olan Akhan’dan başka bazı yapılar da inşa ettirdiği bilinen Seyfeddin Karasungur’un bu kitabesi, Selçuklu sülüsüyle yazılmış kaliteli bir işçilik eseridir.
  
• Osmanlı döneminde de kullanıldığı tahmin edilen zaviye yapısının içersinden form vermeyen yeşil ve mavi sırlı seramik parçaları, sırsız seramik parçaları çeşitli kaplara ait kulp, gövde, dip parçalarının yanı sıra 14 adet tüm ya da parça halinde sikke ile iki tane paslanmış ok ucu, yüzük, çok sayıda paslanmış çivi gün ışığına çıkartılmıştır.
  
• Zaviye veya Namazgâh olarak tanımlanmakta olan açmada, ortalama 50 cm derinlikte, farklı noktalarda, Germiyanlı dönemine tarihlenen biri gümüş diğerleri ve bronz 9 adet sikke bulunmuştur. Sikkeler genellikle XIV ve XV. yüzyıllara tarihlendirilmektedir. 5 nolu mezarda ele geçen, her iki yüzünde de aşırı bozulma görülen bronz sikkenin bir yüzünde “Lâdik” ibaresi okunmaktadır. Biçim itibarıyla İnançoğulları’nın Denizli’de bastırdığı sikkelere benzemektedir.
  
• Diğer açmalarda bulunan sikkelerde aşırı korozyon nedeniyle herhangi bir dönem önerilememektedir. 2. mezardan çıkan, üzerine çivilerin batırıldığı ahşap bir figürün ve üzerine kalemle çeşitli Arapça duaların yazıldığı tahta kaşıkların büyü amacıyla yapıldığı düşünülmektedir.

Kaynak: Denizli Belediyesi
Düzenleme: Yasin EFESOY



(+)


(+)


(+)

[Yasin Efesoy]

(+)

[Osman Ünlü]

Denizli İlbade mezarlığında bir kış günü

  (+)   (+)  

[Ahmed Akay]

Bana göre Denizlinin incisi. Bu kadar tarihi yoğunluğu Denizlinin başka bir yerinde bulamazsınız.
Nitekim Belediye de değerini anlamış, el atmış...
http://www.denizli.bel.tr/Default.aspx?k=haber-de ...galeri]/1/

Denizli ilçelerinde birçok tarihi eserler mevcut iken, ne acıdırki Denizlide bu mezarlık ve Kayalık Camii dışında tarihi eser kalmamış durumda.

Belediyenin devam eden projeler sayfasinda bunlar yaziyor

[Ahmed Akay]

İlbade Mezarlığı ziyareti fotoğraflarıma Mehmet Gazi Türbesi ile başlıyorum.

Selçuklu Sultanı Gıyasettin Keyhüsrev tarafından Denizli havalisinin fethi için Servergazi ile birlikte Mehmet Gazi de ayrı ayrı tümen komutanı olarak görevlendirilmiştir. Bu iki komutan emirlerindeki birer tümenle, o zamanki adıyla Laodikya üzerine sevk edilmiştir. Bizans kuvvetleriyle önce Honaz (Colossea) civarında şimdiki Honaz harabelerinin yakınında çarpışmıştır. İlk çarpışmada galip gelmişler, geriye çekilen Bizans ordusunu izlemişler ve şimdiki Denizli’nin Deretekke (Sarayköy Caddesi) semtindeki geniş alanda yeniden harbe tutuşmuşlardır. O sırada Mehmet Gazi Hazretleri şehit olmuştur ve askerleri Servergazi’nin emrine geçmiş ve Bizans ordusu yenilip yok edilmiştir.

1210 yılında Denizlinin fethi sırasında şehit olan Selçuklu Uç Beyi Mehmet Gaziye ait olan bu türbenin bugünkü hali. (Acilen bir düzenleme ve onarım gerekiyor !!!)